Lấh 7 c’moo hay, pr’loọng đong pa căn Hồ Thị Nguyệt tước ặt đhị đhăm t’mêê cóh vel A Sáp, chr’val Hồng Thượng, chr’hoong A Lưới, đoọng k’tiếc ha dự án thuỷ điện A Lưới. Bêl tước ặt cóh đhăm k’tiếc t’mêê nâu, pr’loọng đong pa cănNguyệt nắc bơơn ra pặ đoọng 1.800m2 k’tiếc bhươn, 3 sào ruộng. Ha dợ tu k’tiếc cóh đâu căh liêm, đhêl chuốh căh choom chóh bhrợ rau rị bhrợ ha pr’ặt tr’mông âng pr’loọng đong pa căn Nguyệt lưm k’đháp k’ra. Pa căn Hồ Thị Nguyệt đoọng năl, k’tiếc chóh ha roo đoọng ha pr’loọng đong a đoo nắc lứch ta lơi tợơ bấc c’moo hay.“Cóh đâu pr’ặt tr’mông lưm k’đháp zr’nắh pa bhlầng tu k’tiếc bhrợ têng cha lalấh mốp. Đấc ặt cóh đâu apêê đoọng 3 sào ruộng ha dợ nắc căh vêy đoo hân noo choom bhrợ têng. Nắc tu ruộng cóh đâu zêng đhêl chuốh lâng căh vêy đác đoọng bhrợ têng”.

       Dự án thuỷ điện A Lưới bơơn bhrợ têng cóh k’ruung A Sáp, chr’hoong A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế nắc crêê tước k’nặ 2.000 hecta k’tiếc crâng, k’nặ 1.400 pr’loọng đong đhanuôr đhị A Lưới crêê rau căh liêm tước pr’ặt tr’mông, bh’rợ tr’nêng. Cóh đếêc, vêy lấh 200 pr’loọng đong ặt cóh m’pâng a bóc nắc lêy pa đhấc, lấh 100 pr’loọng đong lơơng tự chếêc lêy đhị ặt t’mêê. Bêl chô ặt cóh đhăm ra pặ t’mêê, apêê pr’loọng đong đhanuôr bơơn ra pặ đoọng 25 hecta k’tiếc ruộng. Đhơ cơnh đếêc, tước nâu kêi, lấh m’pâng đhăm k’tiếc bhrợ têng đoọng ha đhanuôr nắc căh ơy vêy đác đoọng đươi dua. Ơy cơnh đếêc, k’tiếc chóh chr’nóh cung ta luôn ta bhúch đác tu c’lâng chr’hooi đác lấh u hư. Bhrợ têng cha căh tệêm ngăn, pr’ặt tr’mông âng đhanuôr chô ặt cóh đhăm t’mêê k’đháp k’ra bhlầng tu c’lâng p’rang cung hư zớch bấc. Pazêng apêê đhr’nong đong ặt đhị đhăm t’mêê lứch cr’đoóh, hư r’dợ.  Pa căn Hồ Thị Năng, ặt đhị zr’lụ t’mêê  âng thuỷ điện A Lưới đoọng năl, đong xang âng c’la k’rong bhrợ têng thuỷ điện bhrợ têng đoọng nắc căh vêy đhanuôr ting lêy cha mệêt tu cơnh đếêc căh liêm mâng:“Xọoc tợơp a cu đấc lêy nắc ơy u cr’đoóh. Apêê moon nắc đấc ặt ooy đâu xang nắc apêê pa ghít ha dang cr’đoóh bấc nắc apêê pa chô trách nhiệm ha dợ nâu kêi nắc đong xang cơnh đếêc, pr’loọng k’đấp cung căh choom. Ngọo tước đâu ặt doó dzợ túh, nắc túh cung ga mắc lấh mơ dzợ. Cóh 2 c’moo 2017-2018 cóh đâu túh bhlong; a tứch ađha lứch chệêt, a cu lêy k’đháp zr’nắh pa bhlầng”.

     Lâng đhr’năng đhị apêê zr’lụ ặt t’mêê âng dự án thuỷ điện, UBND chr’hoong A Lưới ơy pa đớp đoọng ha Phòng kinh  tế lâng Hạ tầng chr’hoong k’đươi moon lâng Sở Xây dựng tỉnh lêy cha mệêt bh’nơơn. Tợơ ơy vêy bh’nơơn cha mệêt lêy âng Sở Xây dựng, chr’hoong nắc vêy bha ar k’đươi moon công ty cổ phần Thuỷ điện miền Trung zúp zooi zên bạc đoọng đhanuôr pa liêm bhr’lậ đong ặt; k’rong bhrợ têng c’lâng p’rang, t’váih pr’đợơ liêm buôn lấh đoọng ha đhanuôr lướt ra véch, âng đơơng chr’nóh chr’bệêt. Lâng đăh zúp zooi bhrợ têng, UBND chr’hoong A Lưới k’đươi moon Phòng Nông nghiệp lâng pa dưr pa xớc vel bhươl pazưm lâng Trạm khuyến Nông lâm ngư chr’hoong lêy cha mệêt đhăm k’tiếc, lêy pa ghít vêy liêm choom đoọng bhrợ têng ha roo ruộng hay căh, đh’rứah nắc bhrợ bha nậ đoọng vêy cơnh bhrợ têng liêm glặp. Chr’hoong cung nắc đoọng pa xoọng 5hecta k’tiếc đhị zr’lụ Kiền Kiền đoọng ha đhanuôr bhrợ têng, chóh bệêt bhơi r’véh. T’coóh Nguyễn Đức Phú, Trạm trưởng Trạm Khuyến Nông lâm ngư, chr’hoong A Lưới đoọng năl, đơn vị xoọc lêy cha mệêt, bhrợ têng cơnh đoọng zúp zooi m’ma lâng phân bón đoọng ha đhanuôr:“Bêl đếêc a hay, UBND đọong c’lâng bh’rợ lalăm nắc zúp zooi pa dưr băn bh’năn đoọng ha đhanuôr lâng chr’nắp pazêng c’lâng bh’rợ đoọng bhrợ têng nắc 1 tỷ 230 ức đồng, pa bhlầng nắc zúp zooi băn bh’năn lâng pr’đươi bhrợ têng đoọng ha đhanuôr. Đắh xăl cơnh bhrợ têng ha roo đoọng xăl băn bh’năn nắc thuỷ điện ơy pa zưm c’lâng bh’rợ, apêê gr’họot moon c’xêê 9 nâu nắc đơơng zên đoọng bhrợ têng c’nặt bh’rợ nâu”.

       Đọong bhlếh lơi k’đháp k’ra lalăm đoọng ha đhanuôr đhị zr’lụ t’mêê thuỷ điện A Lưới, bấc c’moo hay UBND chr’hoong A Lưới ơy zúp zooi đhanuôr chóh cóh dứp gâm âng crâng bhrợ váih bh’rợ bhrợ têng cha. Lấh mơ, UBND chr’hoong A Lưới ơy k’đươi moon UBND tỉnh Thừa Thiên Huế lâng Công ty Cổ phần Thuỷ điện miền Trung k’rong zên bạc đoọng pa liêm k’tiếc cung cơnh bhrợ têng trạm dziếu đác đoọng pa bhrợ ta têng ruộng tông, zooi đhanuôr tệêm ngăn pr’ặt tr’mông đhị đanh đươnh. T’coóh Hồ Văn Ngưm, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế đoọng năl:“Lâng k’tiếc đhị zr’lụ ặt t’mêê xó tợơ thuỷ điện A Lưới xoọc đâu nắc vêy 15 hecta k’tiếc chóh ha roo ruộng, k’tiếc mốp bhlầng, k’tiếc đhêl. Tu tỉnh lalăm a hay lêy cha mệêt căh ghít, xọoc nắc vêy mơ 9 hecta bhrợ têng choom chóh ha roo. Xọoc đâu chr’hoong xọoc đơơng k’tiếc tợơ lơơng moọt, bhậ cóh piing xang đếêc nắc đoọng đhanuôr bhrợ têng ha dợ zên bạc lưm k’đháp k’ra bhlầng, cung rơơm apêê cơ quan chức năng t’váih pr’đợơ đoọng ha chr’hoong”./.

Thừa Thiên-Huế:

Dân vùng tái định cư thủy điện A Lưới bấp nênh nơi ở mới

                                                                              Lê Hiếu

       Công trình thủy điện A Lưới được khởi công xây dựng trên sông A Sáp, huyện Lưới, tỉnh Thừa Thiên-Huế từ tháng 6/2007. Để nhường đất cho công  thuỷ điện này, hơn 100 hộ đồng bào dân tộc Tà Ôi, Pa Kô… thuộc 3 xã Sơn Thủy, Hồng Thái và Hồng Thượng phải di dời đến nơi ở mới ở tại khu tái định cư ở thôn A Đên và A Sáp, xã Hồng Thượng, huyện A Lưới. Tuy nhiên, 7 năm qua, cuộc sống của bà con vẫn bấp bênh tại nơi ở mới, do đất đai bạc màu không thể sản xuất, nhà cửa nứt nẻ, xuống cấp.

Hơn 7năm trước, gia đình bà Hồ Thị Nguyệt dọn đến khu tái định cư ở thôn A Sáp, xã Hồng Thượng, huyện A Lưới, nhường đất cho dự án thủy điện A Lưới. Khi đến khu tái định cư này, gia đình bà Nguyệt được bố trí 1.800 m² đất vườn, 3 sào ruộng. Nhưng do phần lớn đất sản xuất ở đây bạc màu, sỏi đá không thể canh tác khiến cuộc sống của gia đình bà gặp nhiều khó khăn. Bà Hồ Thị Nguyệt cho hay, đất trồng lúa cấp cho gia đình bà phải bỏ hoang đã nhiều năm qua:“Lên trên ni cuộc sống khó khăn do đất sản xuất xấu. Lên trên ni họ cấp 3 sào ruộng nhưng không có vụ mô làm được ruộng. Nguyên nhân ruộng toàn đá sỏi và không có nước để sản xuất”.
      Dự án thủy điện A Lưới được xây dựng trên dòng sông A Sáp, huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên-Huế đã ảnh hưởng gần 2.000 héc ta đất rừng, gần 1.400 hộ dân ở A Lưới ảnh hưởng sinh kế. Trong đó, hơn 200 hộ dân nằm trong lòng hồ phải di dời, hơn 100 hộ được đưa về khu tái định cư ở xã Hồng Thượng, huyện A Lưới; 100 hộ dân khác tự tìm nơi ở mới. Khi chuyển đến khu tái định cư, các hộ dân được bố trí 25 héc ta đất ruộng. Tuy nhiên, đến nay, hơn một nửa diện tích đất canh tác cấp cho người dân vẫn chưa sử dụng được. Đã vậy, đất sản xuất nông nghiệp thường xuyên thiếu nước do hệ thống kênh mương thủy lợi bị hư hỏng. Sản xuất bấp bênh, cuộc sống sinh hoạt của người dân vùng tái định cư rất khó khăn do đường sá đi lại hư hỏng nhiều. Hầu hết, các căn nhà ở khu tái định cư bị nứt nẻ, xuống cấp. Bà Hồ Thị Năng, ở khu tái định cư thủy điện A Lưới cho hay, nhà cửa do chủ đầu tư dự án thủy điện xây dựng thiếu sự giám sát của người dân nên không đảm bảo chất lượng: “Bữa đầu khi mình lên thì thấy nứt rồi. Họ nói lên đây đã rồi họ xem lại tình hình nếu nhà cửa nứt nhiều thì họ sẽ chịu trách nhiệm nhưng giờ chừ nhà cửa cũng như rứa, của đóng không được. Tưởng họ lên đây không lụt nữa nhưng té ra lên đây lại lụt thêm. Trong 2 năm 2017-2018 ở đây bị lụt; gà heo chết hết, mình thấy rất khó khăn”.

       Trước thực trạng tại các khu tái định cư dự án thủy điện, UBND huyện A Lưới đã giao cho Phòng Kinh tế và Hạ tầng huyện đề xuất Sở Xây dựng tỉnh tiến hành kiểm định chất lượng. Sau khi có kết quả thẩm định của Sở Xây dựng, huyện sẽ có văn bản đề nghị Công ty cổ phần Thủy điện miền Trung hỗ trợ kinh phí để người dân khu tái định cư sửa chữa lại nhà; đầu tư hạ tầng giao thông, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân trong việc đi lại, vận chuyển nông sản. Riêng về hỗ trợ sản xuất, UBND huyện A Lưới yêu cầu Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Trạm Khuyến Nông lâm ngư huyện kiểm tra diện tích đất, xác định tầng canh tác có phù hợp với sản xuất lúa nước hay không, đồng thời xây dựng bờ vùng bờ thửa nhằm có phương án xử lý phù hợp. Huyện cũng sẽ cấp thêm 5 héc ta đất ở khu vực suối Kiền Kiền để người dân sản xuất các loại hoa màu. Ông Nguyễn Đức Phú, Trạm trưởng Trạm Khuyến Nông lâm ngư, huyện A Lưới cho biết, đơn vị đang kiểm tra, khảo sát, xây dựng phương án hỗ trợ giống và phân bón cho bà con:“Vừa rồi UBND phê duyệt phương án trước mắt hỗ trợ phát triển chăn nuôi cho bà con  với trị giá tổng phương án phê duyệt là 1 tỷ 230 triệu đồng triệu, chủ yếu hỗ trợ chăn nuôi đại gia súc và công cụ sản xuất lao động cho dân. Về chuyển đổi sản xuất lúa sang chăn nuôi thì thủy điện đã thống nhất chủ trương, họ hứa trong tháng 9 này sẽ chuyển tiền để thực hiện hợp phần này”.

       Để tháo gỡ khó khăn trước mắt cho người dân ở khu tái định cư thủy điện A Lưới, nhiều năm qua UBND huyện A Lưới đã hỗ trợ giúp dân trồng mây dưới tán rừng tạo thêm nguồn sinh kế. Ngoài ra, UBND huyện A Lưới đã kiến nghị UBND tỉnh Thừa Thiên-Huế và Công ty Cổ phần Thủy điện Miền Trung đầu tư kinh phí để cải tạo đất cũng như xây dựng trạm bơm phục vụ cho việc sản xuất lúa nước, giúp người dân ổn định sinh kế lâu dài. Ông Hồ Văn Ngưm, Phó Chủ tịch UBND huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế cho biết:“Đối với đất ở tái định cư thủy điện A Lưới hiện nay có 15 héc ta đất sản lúa nước, đất rất xấu, đất đá. Do tỉnh trước đây khảo sát không kỹ, hiện chỉ có 9 héc ta khai thác được trồng lúa nước. Hiện nay huyện đang làm pương án chở đất ở ngoài vào, đắp lên trên sau đó để bà con canh tác nhưng kinh phí rất khó khăn, cũng mong các cơ quan chức năng tạo điều kiện cho huyện”./.