Cóh pazêng c’moo ahay, Đảng lâng Nhà nước ơy vêy bấc c’lâng xa nay, chính sách ooy bh’rợ t’bil ha ul pa xiêr đharứt, ting t’ngay pa liêm pa crêê pr’ắt tr’mông âng manuýh đharứt, pa hêệp bhlưa pr’ắt tr’mông bhlưa zr’lụ bhươl cr’noon lâng thành thị, bhlưa pazêng zr’lụ, pazêng acoon cóh lâng pazêng c’bhúh đhanuôr. Hân đhơ cơnh đêếc, bh’nơơn bh’rợ bhrợ têng pazêng xa nay bh’rợ, dự án pa xiêr đharứt cắh la lua nhâm mâng, đợ pr’loọng đong đharứt dzợ bấc.

Đhị tỉnh Quảng Ngãi, cóh bấc c’moo ahay, k’ha riêng bh’rợ, dự án lâng bấc bh’rợ bhrợ cha zúp zooi ooy m’ma bh’năn, t’nơơm chr’nóh ơy bhrợ đoọng ha đhanuôr t’bil ha ul, pa xiêr đharứt, nhâm mâng pr’ắt tr’mông. Đh’rứah lâng bh’rợ vêy ta bhrợ liêm choom, cóh bh’rợ pa xiêr đharứt cóh vel đong n’nâu nắc n’léh bấc rau cắh liêm choom, k’r’bhâu tỷ đồng dưr loong ooy k’ruung, n’tộ ooy biển. Vinh Thông, PV Đài P’rá Việt Nam xrặ bhrợ đợ bha ar xrặ: Tỉnh đharứt vất zên t’bil ha ul pa xiêr đharứt ooy p’loong a lúh. Cóh t’ruíh bêl đâu, đhanuôr lâng pr’zớc đương xơợng bha ar xrặ tr’nơớp lâng pr’đớc: Ta uáh tơợ bh’rợ pa xiêr đharứt.

Bhar xrặ 1

Ta uáh tơợ bh’rợ pa xiêr đharứt

A noo Phạm Văn Na ắt cóh cr’noon Nước Lô, chr’val Ba Giang, chr’hoong Ba Tơ, tỉnh Quảng Ngãi nắc muy cóh 6 pr’loọng đong vêy ta zúp zooi pa dưr tơợ bh’rợ b’băn tơợ bh’rợ băn bé Bách thảo cóh c’moo 2016.

PV: Nhăn ta mooh a noo Phạm Văn Na, pr’loọng đong a noo vêy ta zúp zooi ha mơ bấc bé đoọng pa dưr bh’rợ b’băn?

A noo Na: Muy c’bhúh vêy ta đoọng 11 p’nong.

PV: Đợ p’nong bé n’nâu xoỌc đâu nắc cơnh ooy ơy?

A noo Na: Nắc pazêng p’nong bé nắc nâu cơy cắh dzợ vêy.

PV Hau tu cơnh đêếc?

Anh Na: Xoọc đêếc bé vêy ta đoọng cóh cr’chăl pleng k’tiếc cắh lấh liêm, crêê cóh hân noo boo, nắc bé cắh choom mamông lâng đhr’năng pleng k’tiếc cơnh đêếc. Muy cơnh cậ, bh’rợ b’băn âng apêê ađhi a noo công cắh lấh liêm choom, tu cơnh đêếc bhrợ ha bé lứch ma chêết, cắh crêê cơnh lâng đhr’năng âng pleng k’tiếc cóh đâu.

PV: Bêl ahay đhanuôr hêê cóh đâu ơy bool băn bé cắh?

Anoo Na: Cắh bool…

PV Nhăn cảm ơn a noo Na.

Đhanuôr lâng pr’zớc chắp dadêr! Xa nay ooy bh’rợ băn bé âng pr’loọng đong a noo Phạm Văn Na cóh chr’val Ba Giang, chr’hoong Ba Tơ, tỉnh Quảng Ngãi nắc muy cóh pazêng pr’loọng đong bơơn đươi dua dự án pa xiêr đharứt vêy ta đoọng m’ma bh’năn, t’nơơm chr’nóh ha đhanuôr da ding k’coong tỉnh Quảng Ngãi bhrợ t’váih bấc rau ng’k’rang. Rau la lua đoọng lêy, bấc bh’rợ băn tr’pai, bé, c’roóc Zê bu… ting cơnh xa nay pa xiêr đharứt cóh apêê chr’hoong da ding k’coong nắc lứch cắh rau liem choom cơnh cr’noọ rơơm kiêng.

K’nặ 2 c’moo ơy, cóh bhươn đong âng a noo Hồ Văn Xoay cóh cr’noon Gò Rô, chr’val Trà Phong, chr’hoong Tây Trà, tỉnh Quảng Nam bấc ơl rốh ty. A noo Xoay cắh pân vất lơi đợ pr’đươi a téch n’nâu, tu k’pân apêê nhăn pa chô cớ nắc ha tơợ ng’bơơn pa chô. Cóh x’rịa c’moo 2016, pr’loọng đong a noo nắc ắt cóh xa nay pr’loọng đong đharứt vêy ta đoọng 10 p’nong tr’pai m’ma đoọng pa dưr bh’rợ b’băn. A noo Xoay chêếc pa choom ooy bh’rợ băn tr’pai ghít pa bhlâng, ha dợ cắh n’năl h’cơnh, xang k’nặ 3 c’xêê, tr’pai nắc đhơ chêết. Bấc pr’loọng đong cóh cr’noon Gò Rô công vêy ta đoọng tr’pai cơnh pr’loọng đong a noo Xoay nắc ắt tớt cắh yêm. Lấh 50 ức đồng, k’zệt p’nong tr’pai m’ma tơợ dự án pa xiêr đharứt đhị chr’val Trà Phong, chr’hoong Tây Trà nắc dưr bil lứch. A noo Hồ Văn Xoay tơ ơớh moon: “Đhanuôr bhrợ têng crêê cơnh p’too pa choom âng cán bộ nắc băn tr’pai cóh đâu cắh crêê cơnh lâng đhr’năng âng môi trường. Bhrợ têng bh’rợ băn tr’pai cóh đâu k’đháp bhlâng tu đhanuôr tơợ ahay cắh glếh băn bh’năn n’nâu”.

Đhị apêê chr’hoong da ding k’coong tỉnh Quảng Ngãi, bh’rợ t’bil ha ul pa xiêr đharứt ting cơnh đhr’năng đoỌng k’goóh, cắh choom bhrợ đoọng ha đhanuôr vêy p’xoọng c’năl, bh’rợ pa bhrợ… dưr váih váih bấc pa bhlâng. Muy bơr dự án, xa nay bh’rợ công cắh ơy crêê cơnh lâng đhr’năng, rau la lua âng vel đong. T’coóh Hồ Văn Trực, Phó Bí thư Đảng uỷ chr’val Trà Khê, chr’hoong Tây Trà xay moon nắc ơy vêy bấc bh’rợ pa bhlâng cắh liêm choom: “Ha dang ahêê bhrợ bấc bh’rợ ha dợ bh’rợ k’đhơợng lêy lâng zư lêy cắh lấh liêm choom nắc đợ rau bơơn pay chô cắh rau vêy. Ahêê nắc vêy bh’rợ k’rong bhrợ crêê cơnh, pa choom đoọng đhanuôr bơơn đươi ooy bh’rợ zư lêy h’cơnh choom liêm choom lấh mơ”.

Xa nay xay truíh cắh n’năl cơnh lêy bhrợ cóh bh’rợ lêy pay m’ma bh’năn, t’nơơm chr’nóh crêê cơnh lâng đhr’năng k’tiếc k’bunh, bh’rợ tr’nêng âng đhanuôr apêê chr’hoong da ding k’coong tỉnh Quảng Ngãi dưr váih tơợ bấc c’moo n’nâu. T’coóh Ngô Văn Trọng, Giám đốc Sở Kế hoạch lâng Đầu tư tỉnh Quảng Ngãi prá: “C’moo 2016, muy bơr bh’rợ băn bé nắc apêê đoo câl m’ma bé tơợ Bắc đơơng ooy đâu, nắc bé cắh mặ ắt lâng đhr’năng âng pleng k’tiếc cóh đâu, tu cơnh đêếc nắc lứch chêết. Đhanuôr k’rang pa bhlâng”.

Buôn pa bhlâng ng’bơơn lêy, bh’rợ zúp zooi pr’loọng đong đharứt pa dưr kinh tế pr’loọng đong đhị tỉnh Quảng Ngãi nắc dzợ bấc rau ta uáh, cắh ơy bhrợ t’váih rau liêm choom ting cơnh cr’noọ âng pazêng xa nay bh’rợ pa xiêr đharứt xay moon cóh l’lăm. Ting cơnh t’coóh Lương Kim Sơn, Giám đốc Sở Lao động – Thương binh lâng Xã hội tỉnh Quảng Ngãi, đh’rứah lâng pazêng rau tu âng pleng k’tiếc lâng rau tu âng manuýh xay bhrợ. Bấc vel đong dzợ cắh n’năl cơnh xay bhrợ cóh bh’rợ xay moon đợ t’nơơm chr’nóh, bh’năn băn. Ghít nắc cơnh bh’rợ băn c’roóc Zê bu cóh apêê chr’hoong da ding k’coong cắh crêê cơnh lâng đhr’năng bh’rợ tr’nêng lâng bh’rợ b’băn âng đhanuôr acoon cóh đhị zr’lụ da ding k’coong… Rau đương g’nưm âng đhanuôr nắc công bhrợ ha xa nay bh’rợ t’bil ha ul pa xiêr đharứt zr’nắh k’đháp lấh mơ. T’coóh Lương Kim Sơn, Giám đốc Sở Lao động – Thương binh lâng Xã hội tỉnh Quảng Ngãi prá: “Rau cắh liêm choom âng bh’rợ zúp zooi cóh l’lăm ahay nắc ahêê zúp zooi trực tiếp ha đhanuôr lâng buôn nắc ng’đoọng k’goóh. Tơợ bh’rợ zúp zooi n’nâu nắc bhrợ t’váih rau cr’noọ đương g’nưm âng đhanuôr. Pazêng rau xa nay bh’rợ cắh lấh k’rang đh’rứah lâng đhr’năng cắh liêm crêê cơnh lơơng nắc bhrợ t’váih bh’nơơn bh’rợ cắh crêê cơnh cr’noọ, cắh bơơn bhrợ cơnh cr’noọ xa nay pa xiêr đharứt ta xay moon cóh l’lăm”./.

Loạt bài:   Tỉnh nghèo “ném” tiền xóa đói qua cửa sổ

                                           PV Vinh Thông

Những năm qua, Đảng và Nhà nước đã có nhiều chủ trương, chính sách về xoá đói giảm nghèo, từng bước cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của người nghèo, thu hẹp khoảng cách về mức sống giữa nông thôn và thành thị, giữa các vùng, các dân tộc và các nhóm dân cư. Tuy nhiên, kết quả thực hiện các các chương trình, dự án giảm nghèo chưa thật sự bền vững, tỷ lệ hộ nghèo còn cao.

Tại tỉnh Quảng Ngãi, nhiều năm qua, hàng trăm công trình, dự án với nhiều mô hình sinh kế hỗ trợ giống vật nuôi, cây trồng đã giúp người dân xóa đói, giảm nghèo, ổn định cuộc sống. Bên cạnh những mô hình phát huy hiệu quả, trên hành trình xoá đói giảm nghèo ở địa phương này đã bộc lộ nhiều hạn chế, hàng ngàn tỉ đồng trôi sông đổ biển. Vinh Thông, phóng viên Đài Tiếng nói Việt Nam thường trú tại khu vực miền Trung thực hiện Loạt bài “Tỉnh nghèo “ném” tiền xóa đói qua cửa sổ. Trong Chương trình hôm nay, mời bà con và các bạn nghe bài thứ nhất với nhan đề: Lãng phí từ mô hình giảm nghèo.

Bài 1:

Lãng phí từ mô hình giảm nghèo

Anh Phạm Văn Na ở thôn Nước Lô, xã Ba Giang, huyện Ba Tơ, tỉnh Quảng Ngãi là một trong 6 hộ gia đình được hỗ trợ phát triển chăn nuôi từ mô hình nuôi dê Bách thảo vào năm 2016.

Thưa anh Phạm Văn Na, gia đình anh được hỗ trợ bao nhiêu con dê Bách thảo để phát triển chăn nuôi?

- Anh Phạm Văn Na: Một nhóm được hỗ trợ 11 con.

- PV: Những con dê đó hiện nay như thế nào rồi

- Anh Na: Những con dê đó hiện tại cũng… không còn nữa.

- PV: Vì sao vậy, thưa anh?

- Anh Na: Hồi đó cấp dê vào thời điểm thời tiết không ổn lắm, vào mùa mưa nên con dê không thuận lợi với thời tiết. Một phần nữa, kỹ thuật của mấy anh em cũng chưa được lắm nên dẫn đến dê chết, không phù hợp với thời tiết ở đây.

- PV: Trước đây bà con mình đã từng nuôi dê chưa anh?

- Anh Na: Chưa...

- PV: Xin cảm ơn anh Na.

  Câu chuyện nuôi dê bách thảo của gia đình anh Phạm Văn Na ở xã Ba Giang, huyện Ba Tơ, tỉnh Quảng Ngãi là một trong số những hộ được thụ hưởng dự án giảm nghèo hỗ trợ giống con vật nuôi, cây trồng cho người dân miền núi tỉnh Quảng Ngãi mang lại nhiều nỗi lo. Thực tế cho thấy, nhiều mô hình nuôi thỏ, dê bách thảo, bò Zebu,… theo chương trình giảm nghèo ở các huyện miền núi đều không mang lại hiệu quả như mong muốn.

Gần 2 năm trôi qua, trong vườn nhà anh Hồ Văn Xoay ở thôn Gò Rô, xã Trà Phong, huyện Tây Trà, tỉnh Quảng Ngãi ngổn ngang những chiếc lồng sắt cũ kỹ. Anh Xoay chưa dám vứt bỏ những vật dụng gỉ sét này vì lỡ bị đòi lại thì lấy đâu mà trả. Cuối năm 2016, gia đình anh thuộc diện hộ nghèo được cấp 10 con thỏ giống để phát triển chăn nuôi. Anh Xoay học cách chăm sóc cẩn thận nhưng không hiểu sao, sau gần 3 tháng, đàn thỏ chết dần. Nhiều hộ nghèo trong thôn Gò Rô được cấp thỏ như gia đình anh Xoay cũng đứng ngồi không yên. Hơn 50 triệu đồng, hàng chục con thỏ giống từ dự án giảm nghèo tại xã Trà Phong, huyện Tây Trà coi như mất trắng. Anh Hồ Văn Xoay than thở: “Bà con làm đúng kỹ thuật của cán bộ hướng dẫn nhưng nuôi thỏ ở đây không thích nghi với môi trường. Triển khai mô hình nuôi thỏ ở đây rất khó vì bà con chưa tiếp xúc với những con vật nuôi này bao giờ”.

Tại các huyện miền núi tỉnh Quảng Ngãi, cách xoá nghèo theo kiểu cấp không, cho không, chưa giúp đồng bào có thêm hiểu biết, kỹ năng tổ chức sản xuất và tổ chức sản xuất... xảy ra khá phố biến. Một số dự án, chương trình cũng chưa phù hợp với điều kiện, tình hình thực tế của địa phương. Ông Hồ Văn Trực, Phó Bí thư Đảng Ủy xã Trà Khê, huyện Tây Trà cho rằng đã có nhiều mô hình rất kém hiệu quả: “Nếu chúng ta làm mô hình nhiều mà khâu quản lý và chăm sóc kém thì sẽ không mang lại hiệu quả. Chúng ta cần có phương pháp đầu tư hợp lý, tập huấn để bà con tiếp cận phương pháp chăm sóc sao cho có hiệu quả”.

Câu chuyện lúng túng trong việc chọn con giống, cây giống phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, tập quán canh tác của người dân các huyện miền núi tỉnh Quảng Ngãi diễn ra từ nhiều năm nay. Ông  Ngô Văn Trọng, Giám đốc Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Quảng Ngãi cho biết: “Năm 2016, một số mô hình chăn nuôi dê do người ta mua giống dê ngoài Bắc đưa vào không chịu được thời tiết nên bị chết. Người dân rất lo lắng”.

Rất dễ nhận thấy, việc hỗ trợ hộ nghèo phát triển kinh tế gia đình tại tỉnh Quảng Ngãi còn nhiều lãng phí, chưa tạo bước đột phát theo mục tiêu của các chương trình giảm nghèo đặt ra. Theo ông Lương Kim Sơn, Giám đốc Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Quảng Ngãi, bên cạnh những nguyên nhân khách quan có nhiều nguyên nhân chủ quan. Nhiều địa phương còn lúng túng trong việc xác định các loại cây trồng, con vật nuôi. Cụ thể như mô hình nuôi bò Zê bu ở các huyện miền núi không phù hợp với tập quán sản xuất và điều kiện chăn nuôi của đồng bào vùng cao… Sự trông chờ, ỷ lại của bà con cũng làm cho chuyện xoá đói giảm nghèo thêm khó khăn. Ông Lương Kim Sơn, Giám đốc Sở Lao động- Thương binh và Xã hội tỉnh Quảng Ngãi thừa nhận: “Hạn chế của phương thức hỗ trợ trước đây là chúng ta hỗ trợ trực tiếp cho người dân và thường là cho không. Từ phương thức hỗ trợ này tạo ra tâm lý trông chờ, ỷ lại của người dân. Những nguyên nhân chủ quan cùng với nguyên nhân khách quan đó tạo ra kết quả không như kỳ vọng, không đạt được chỉ tiêu giảm nghèo như mục tiêu đặt ra”./.