K’noọ lứch c’moo 2018 n’đhơ cơnh đêếc đợ zên bơơn ta pay đọong tơợ apêê bh’rợ xa nay, dự án pa xiêr đha rựt cóh tỉnh Quảng Ngãi công cắh mơ vêy. Bấc vel đong bơơn pác đoọng zên t’bil ha ul pa xiêr đha rựt n’đhang tước đâu nắc đhêêng xay bhrợ apêê bh’rợ xră lâng ha lỵ ơơi đoọng dự án pa dưr bh’rợ tr’nêng ha dợ. Xoọc đâu, prang tỉnh nắc đhêêng bơơn pay đoọng zên lấh 7 tỷ đồng, bơơn lấh 6,7% cr’noọ. P’căn Đinh Thị Thanh Hương, Chủ tịch UBND chr’hoong Sơn Hà moon, cr’đơơng tước bh’rợ apêê vel đong cắh đơớh xay bhrợ apêê prđhang bh’rợ nắc đoo tu zên pác đoọng k’zíh. Âi cơnh đêếc, cr’chăl kiêng pay đoọng zên nắc ặt đhị đhr’năng  moọt apêê c’xêê x’ría c’moo, lum túh boo, cắh choom xay bhrợ apêê pr’đhang bh’rợ băn rơơi, chóh bêệt.

Đhr’năng la lua pa bhlâng k’rang nắc tỉnh Quảng Ngãi cắh âi bơơn bhrợ t’váih zr’lụ bh’nơơn la lay, đợ pr’loọng đong đha rựt vêy xiêr đhang cắh âi nhâm mâng. Quảng Ngãi công dzợ nắc tỉnh đha rựt n’đhang cơnh đươi dua zên tơợ apêê bh’rợ xa nay pa xiêr đha rựt cr’chăl ha nua vêy bêl cơnh “ glâm lơi ooy p’loọng a lúh”. T’coóh Hồ Văn Thế, Đại biểu Hội đồng Nhân dân tỉnh Quảng Ngãi đoọng năl: “Zấp râu apêê  acoon bh’năn, tơơm chr’nóh kiêng ting pấh prá xay âng đha nuôr, p’loon râu chr’nắp tơợ apêê ngai chrnắp. Cơnh lâng apêê vel đong, bêl pa dưr tr’mông tr’mêêh cóh apêê chr’hoong da ding ca coong, n’đhơ apêê pr’đươi âng Nhà nước zooi đoọng công choom p’loon apêê ngai chr’nắp. Bhrợ cha n’hâu, băn acoon n’hâu, pa câl cóh ooy?... ma nứih bấc ngai chắp nắc đoọng muy đhị pa zum lâng sở, ngành, chr’val, chr’hoong chơớc lêy  ng’cơnh bhrợ cha liêm choom, t’bil ha ul pa xiêr đha rựt nhâm mâng cơnh lâng đha nuôr da ding ca coong”.

Xoọc đâu, tỉnh Quảng Ngãi vêy c’lâng xa nay râu zooi đoọng tợợ apêê n’lơơng ha đha nuôr đha rựt cóh da ding ca coong đhị bh’rợ k’rong zên cóh đha nuôr lâng zên tơợ Nhà nước đoọng k’rong bhrợ pa dưr bh’rợ tr’nêng. Chr’hoong da ding ca coong Sơn Hà nắc muy cóh bấc vel đong xơợng bhrợ liêm choom c’lâng bh’rợ n’nâu.

Bấc c’moo ha nua, pr’loọng đong a noo Đinh Văn Thấp cóh vel Gia Ri, chr’val Sơn Trung, chr’hoong Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi nắc muy cóh bấc pr’loọng đha rựt âng chr’val. T’mêê đâu, a ooThấp đh’rứah lâng 13 pr’loọng đha nuôr cóh muy vel bơơn chr’val chơớih pay chr’val tơợp xơợng bhrợ pr’đhang băn a tứch p’lóh cóh nang chr’nóh ting c’bhúh pr’loọng đong. Cr’chăl tr’nơợp, apêê pr’loọng đha nuôr bơơn cán bộ chr’val pa choom đoọng ng’cơnh bhrợ đong c’roolm zooi đoọng ng’cơnh băn, cha groong cr’ay cr’đơơng lâng ting muy hun ch’na tr’nơợp ha crnăn a tứch a xáach 1.500 p’nong. Vel đong n’nâu âi bhrợ t’váih k’noọ 20 c’bhúh prloọng đong băn chóh, chô đơơng râu liêm choom.Apêê pr’đhang bh’rợ n’nâu zooi đha nuôr r’dợ tr’xăl c’năl, pr’chắp bhrợ têng ting c’lâng ha dưr dal chr’nắp, đươi dua bh’nơơn, ha dưr râu pa chô. K’tấn a tứch a xaach âng đha nuôr H’rê, bhơi r’véh, prớt a riêu... bơơn p’têệt đươi dua đhị c’bhúh siêu thị apêê vel đong miền Trung lâng miền Nam. Nâu đoo nắc râu t’bhlâng pa bhlâng  âng vel đong cóh bh’rợ bhrợ t’váih pr’đhang bh’rợ bhrợ têng ting c’bhúh chr’nắp, p’têệt pa zum đươi dua bh’nơơn, bhrợ t’váih bh’rợ tr’nêng nhâm mâng, ha dưr dal râu pa chô ha đha nuôr. T’coóh Phùng Tô Long, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Sơn Hà moon pa cắh, Sơn Hà nắc muy cóh 8 chr’hoong âng prang k’tiếc t’mêê bơơn  glúh tơợ c’bhúh chr’hoong đha rựt lâng pa chắp tước z’lấh đha rựt nhâm mâng. “Xoọc đâu, a zi k’rong bhrợ têng đoọng ha pêê pr’loọng đong,  tổ hơp tác lâng công âi bhrợ t’váih đợ hợp tác xã đoọng bhrợ đhị zooi đoọng kỹ thuật, m’ma, phân bón... đoọng ha pêê pr’loọng đong lâng đha nuôr. Tơợ apêê quy trình kỹ thuật, đươi dua ting apêê cr’noọ xa nay bhrợ têng yêm têêm, hữu cơ lâng bơơn liêm  choom, a zi âi bơơn lêy c’lâng lúh đoọng ha muy bơr bh’nơơn, pr’đươi âng đha nuôr”.

T’coóh Trần Hoàng Vĩnh, Phó Giám đốc Ban k’đhơợng lêy Dự án  pa xiêr đhư rựt zr’lụ Tây Nguyên, tỉnh Quảng Ngãi đoọng năl, đhị 3 c’moo âi xay bhrợ dự án Pa xiêr đha rựt Tây Nguyên đhị tỉnh Quảng Ngãi âi chroi động bhrợ tr’xăl vel bhươl da ding ca coong. Lấh 400 acoon dự án bhrợ t’váih bh’rợ tr’nêng liêm glặp lâng pr’đơợ cruung k’tiếc, chroi đoọng tr’xăl đh’riêng bh’rợ bhrợ têng, ha dưr dal râu pa chô ha lấh 6.200 pr’loọng đha nuôr. Ting t’coóh Trần Hoàng Vĩnh, choom p’têệt trách nhiệm âng đha nuôr đhị bh’rợ gr’hoót bhrợ t’váih cớ bh’rợ tr’nêng, r’dợ tr’xăl cơnh bhrợ cha, đha nuôr ma năl z’lấh đha rựt nhâm mâng: “Ha dưr dal c’năl âng đha nuôr cóh bh’rợ bhrợ cha. Xang bêl dự án lứch, đha nuôr choom ma bhrợ t’váih bh’rợ tr’nêng. Xang n’nắc đha nuôr ma bhrợ kế hoạch, bhrợ t’váih bh’rợ tr’nêng, pa dưr trmông tr’mêếh”.

C’moo 2017, UBND tỉnh Quảng Ngãi xrắ pa glúh Quyết định n’đăh bh’rợ zooi đoọng, hơnh déh cơnh lâng pr’loọng đong, vel, chr’val, chr’hoong z’lấh đha rựt cóh da ding ca coong. Ting đêếc, chr’hoong z’lấh đha rựt vêy bơơn cher đoọng muy chu mơ 10 tỷ đồng đoọng k’rong bhrợ đoọng ha bh’rợ tr’nêng lâng pr’ặt tr’mông. Zooi đoọng apêê pr’loọng đha rựt ting pấh dự án đhị c’bhúh pr’loọng đong, vel bhươl. Tỉnh cắh zooi đoọng cơnh lâng apêê pr’loọng đha rựt cắh mặ k’đhơợng nhâm apêê pr’đơợ n’đắh bhrợ têng bh’rợ tr’nêng, dzơơng glao, cắh tộ pa bhrợ ta têng.  Lấh mơ râu zooi đoọng âng Nhà nước, chính quyền công k’đươi apêê pr’loọng đong ting chroi, ha dưr dal trách nhiệm âng ngai bơơn đươi dua. T’coóh Trần Ngọc Căng, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi k’đươi cán bộ lâng đha nuôr da ding ca coong năl đươi dua zên t’bil ha ul pa xiêr đha rựt la lua liêm choom: “Cơnh lâng apêê bh’rợ xa nay zooi đoọng bh’rợ tr’nêng, ha dưr dal râu pa chô, pr’ặt tr’mông âng đha nuôr, apêê chr’hoong choom lêy nâu đoo nắc bh’rợ chr’nắp bhlâng. K’đươi moon Chủ tịch UBND apêê chr’hoong ch’mêệt lêy lâng đoọng xay bhrợ. L’lăm nắc apêê chr’hoong đơớh pác đoọng zên xay bhrợ. Pa bhlâng nắc râu n’đắh ha lỵ lêy đoọng c’lâng bh’rợ,  pay đoọng zên, zooi đoọng ha đha nuôr. Râu đâu, ha dang xơợng bhrợ liêm nắc vêy mặ chroi đoọng pa xiêr đha rựt nhâm mâng”.

Bh’rợ t’bil ha ul pa xiêr đha rựt âng đha nuôr da ding ca coong, zr’lụ đha nuôr acoon cóh moon za zum, âng đha nuôr da ding ca coong tỉnh Quảng Ngãi moon la lay dzợ bấc râu zr’nắh k’đháp. Đoọng pa xiêr đha rựt nhâm mâng, apêê vel dong choom k’rong zooi đoọng vêy bha lâng, liêm glặp lâng pr’đơợ la lua lâng cơnh pa chăp bhrợ têng âng đha nuôr vel đong. C’bhúh cán bộ, đảng viên vel đong choom ta luôn pa choom đoọng, zooi đoọng loon đơớh; apêê cán bộ chuyên môn ha dưr dal trách nhiệm cóh bh’rợ pa choom đoọng, zooi đoọng apêê pr’loọng đha rựt dưr z’lấh đha rựt. Râu chr’nắp nắc p’too moon, ha dưr dal c’năl đoọng ha đha nuôr “ cắh pr’ngâu đhị râu đha rựt”, ma năl z’lấh đha rựt nhâm mâng./.

Loạt bài:   Tỉnh nghèo “ném” tiền xóa đói qua cửa sổ

                                            PV Vinh Thông

Bài 2:

Không cam chịu phận nghèo!

Trong chương trình thời sự trước, phóng viên Vinh Thông đã phản ánh tình trạng lãng phí trong nhiều mô hình hỗ trợ giảm nghèo ở tỉnh Quảng Ngãi. Tại các huyện miền núi tỉnh Quảng Ngãi, sau nhiều thất bại cay đắng, chính quyền và người dân địa phương đang nỗ lực tìm lối thoát nghèo bền vững. Tiếp tục loạt bài Tỉnh nghèo “ném” tiền xóa đói qua cửa sổ, trong chương trình hôm nay, mời bà con và các bạn nghe bài cuối với nhan đề “Không cam chịu phận nghèo!”.

Gần hết năm 2018 nhưng tỷ lệ giải ngân từ các chương trình, dự án giảm nghèo ở tỉnh Quảng Ngãi đạt rất thấp. Nhiều địa phương được phân bổ kinh phí xoá nghèo nhưng đến nay mới triển khai các bước lập và phê duyệt dự án phát triển sản xuất. Hiện tại, cả tỉnh chỉ mới giải ngân được hơn 7 tỷ đồng, đạt hơn 6,7% kế hoạch. Bà Đinh Thị Thanh Hường, Chủ tịch UBND huyện Sơn Hà cho rằng, nguyên nhân dẫn đến việc các địa phương chậm triển khai các mô hình sản xuất là nguồn kinh phí phân bổ thường bị chậm. Đã vậy, thời điểm cần giải ngân thì lại rơi vào những tháng cuối năm, gặp mưa lũ, không thể triển khai các mô hình chăn nuôi, trồng trọt.

Thực tế đáng lo ngại là tỉnh Quảng Ngãi chưa tạo được vùng sản phẩm đặc trưng, tỷ lệ hộ nghèo có giảm nhưng chưa bền vững. Quảng Ngãi vẫn còn là tỉnh nghèo nhưng cách tiêu tiền từ các chương trình, dự án giảm nghèo thời gian vừa qua có lúc như “ném tiền qua cửa sổ”. Ông Hồ Văn Thế, Đại biểu Hội đồng Nhân dân tỉnh Quảng Ngãi cho rằng: “Tất cả các con vật nuôi, cây trồng cần phải tham khảo ý kiến của người dân ở khu dân cư, tranh thủ kênh thông tin từ người có uy tín. Đối với các địa phương, khi phát triển kinh tế ở các huyện miền núi, kể cả những mặt hàng do nhà nước hỗ trợ cũng cần phải tranh thủ kênh người có uy tín. Làm ăn gì, trồng cây gì, nuôi con gì, bán ở đâu?... người uy tín là một kênh phối hợp với sở, ngành, xã, huyện tìm ra cách làm ăn hiệu quả, xóa đói, giảm nghèo bền vững đối với đồng bào miền núi”.

Hiện nay, tỉnh Quảng Ngãi chủ trương xã hội hoá chương trình hỗ trợ người nghèo ở miền núi thông qua huy động vốn trong dân và vốn đối ứng của Nhà nước để đầu tư phát triển sản xuất. Huyện miền núi Sơn Hà là một trong những địa phương thực hiện có hiệu quả chủ trương này.

Những năm trước, gia đình anh Đinh Văn Thấp ở thôn Gia Ri, xã Sơn Trung, huyện Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi là một trong những hộ nghèo của xã. Mới đây, anh Thấp cùng 13 hộ nông dân trong thôn được xã chọn thực hiện thí điểm mô hình chăn nuôi gà thả vườn theo nhóm hộ. Giai đoạn đầu, các hộ dân được cán bộ xã hướng dẫn cách làm chuồng trại, hỗ trợ kỹ thuật nuôi, phòng bệnh kèm theo một phần thức ăn ban đầu cho đàn gà kiến 1.500 con. Địa phương này đã hình thành gần 20 nhóm hộ chăn nuôi, trồng trọt, mang lại hiệu quả kinh tế cao. Qua các mô hình này giúp bà con dần thay đổi nhận thức, tư duy sản xuất theo hướng nâng cao giá trị, tiêu thụ sản phẩm, nâng cao thu nhập. Hàng tấn gà kiến của người H’rê, rau rừng, ớt xiêm… được kết nối tiêu thụ trong hệ thống siêu thị các địa phương miền Trung và miền Nam. Đây là nỗ lực lớn của địa phương trong việc hình thành mô hình sản xuất nông sản theo chuỗi giá trị, liên kết tiêu thụ nông sản, tạo sinh kế bền vững, nâng cao thu nhập cho hộ nông dân. Ông Phùng Tô Long, Phó Chủ tịch UBND huyện Sơn Hà khoe rằng, Sơn Hà là một trong 8 huyện của cả nước vừa được đưa ra khỏi danh sách các huyện nghèo và hướng tới thoát nghèo bền vững:  “Hiện nay, chúng tôi tập trung đầu tư cho các nhóm hộ, tổ hợp tác và cũng đã thành lập những hợp tác xã để làm đầu mối hỗ trợ kỹ thuật, giống, phân bón… cho các nhóm hộ và bà con nông dân. Từ những quy trình kỹ thuật, áp dụng theo những tiêu chuẩn sản xuất an toàn, hữu cơ và đạt chất lượng, chúng tôi đã tìm được đầu ra cho một số nông sản, hàng hóa của bà con nông dân”.

Ông Trần Hoàng Vĩnh, Phó Giám đốc Ban Quản lý Dự án Giảm nghèo khu vực Tây Nguyên, tỉnh Quảng Ngãi cho biết, qua 3 năm triển khai thực hiện dự án Giảm nghèo Tây Nguyên tại tỉnh Quảng Ngãi đã góp phần thay đổi diện mạo nông thôn miền núi. Hơn 400 tiểu dự án sinh kế phù hợp với điều kiện tự nhiên, góp phần thay đổi tập quán sản xuất, nâng cao thu nhập cho hơn 6.200 hộ gia đình. Theo ông Trần Hoàng Vĩnh, cần phải gắn trách nhiệm của người dân thông qua việc cam kết tái sản xuất, dần dần thay đổi tư duy làm ăn, bà con tự vươn lên thoát nghèo bền vững: “Nâng cao nhận thức của người dân trong hoạt động sinh kế. Sau khi dự án kết thúc, người dân có thể tiếp tục tạo công ăn việc làm. Sau đó, người dân tự lập kế hoạch, tạo công ăn việc làm, cải thiện đời sống”.

Năm 2017, UBND tỉnh Quảng Ngãi ban hành Quyết định về việc hỗ trợ, biểu dương, khen thưởng đối với hộ gia đình, thôn, xã, huyện thoát nghèo ở miền núi. Theo đó, huyện thoát nghèo sẽ được thưởng một lần với mức 10 tỷ đồng để đầu tư xây dựng các công trình hạ tầng phục vụ sản xuất và đời sống cộng đồng dân cư. Hỗ trợ các hộ nghèo tham gia dự án thông qua nhóm hộ, cộng đồng. Tỉnh không hỗ trợ đối với những hộ nghèo không đảm bảo các điều kiện về tổ chức sản xuất, lười lao động, không có ý chí vươn lên thoát nghèo. Ngoài các nguồn hỗ trợ của Nhà nước thông qua các dự án, chính quyền cũng đề nghị hộ gia đình góp vốn đối ứng, nâng cao trách nhiệm của người được hưởng lợi. Ông Trần Ngọc Căng, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi đề nghị cán bộ và đồng bào miền núi phải biết sử dụng nguồn vốn xoá đói giảm nghèo thực sự hiệu quả: “Đối với các chương trình hỗ trợ sản xuất, nâng cao thu nhập, đời sống của người dân, các huyện nên xem đây là khâu quan trọng nhất. Đề nghị Chủ tịch UBND các huyện kiểm tra lại và cho triển khai thực hiện. Trước mắt, các huyện phân bổ vốn triển khai ngay. Nhất là vấn đề phê duyệt phương án, giao vốn, giải ngân thực hiện, hỗ trợ cho người dân. Vấn đề này, nếu thực hiện tốt thì mới góp phần giảm nghèo bền vững được”.

Hành trình xoá đói giảm nghèo của đồng bào miền núi, vùng dân tộc thiểu số nói chung, của bà con miền núi tỉnh Quảng Ngãi nói riêng còn nhiều gian nan. Để giảm nghèo bền vững, các địa phương nên tập trung hỗ trợ có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với điều kiện thực tế và tư duy tổ chức sản xuất của người dân địa phương. Đội ngũ cán bộ, đảng viên địa phương cần thường xuyên tư vấn, hỗ trợ kịp thời; các cán bộ chuyên môn nâng cao trách nhiệm trong việc hướng dẫn, giúp đỡ các hộ nghèo nỗ lực vươn lên. Điều quan trọng là tuyên truyền, nâng cao nhận thức người dân “không cam chịu phận nghèo”, tự vươn lên thoát nghèo bền vững./.