Coh ha bu c’xêê 7 xang k’nặ muy pâng thế kỷ doọ dzợ vêy chiến trang, k’ruung Thạch Hãn lêy bh’rợ tr’lum âng bơr anhi cựu chiến binh Việt Nam lâng Mỹ. Năc t’cooh Lê Bá Dương, cựu chiến binh Trung đoàn 27 Triệu Hải lâng t’cooh Michael Clatterbuck, manuyh lính âng Sư đoàn 3 Thuỷ quân lục chiến Mỹ. Bơr anhi đoo năc lứch tước tr’zâl đhị chiến trường Quảng Trị.

Bêl ahay ơy tr’zâl coh chiến trường Quảng Trị lâng xoỌc đâu tr’lum coh c’xêê c’moo têêm ngăn, t’cooh Lê Bá Dương lâng t’cooh  Michael Clatterbuck- 2 cha năc lính ty âng 2 n’đăh năc vêy bh’rợ prá xay tih pa bhlâng ooy chiến tranh n’nâu:

Lê Bá Dương: Ahêê bêl ahay năc manuyh lính coh bơr n’đăh, nâu cơy ahêê tr’lum coh đhr’năng la lay cơnh lâng ahêê xoọc năc đhanuôr âng bơr k’tiêc k’ruung đhị muy zr’lụ têêm ngăn âng vel đong cu. Acu kiêng ta mooh i nhi, bêl lum acu- muy cha năc lính- bêl ahay năc manuyh đương zâl ađay, xoọc đâu năc bơr anhi pr’zơc, năc cr’noọ âng nhi cơnh ooy?

Michael Clatterbuck: Acu mr’cơnh cr’noọ lâng xa nay n’năc. Nâu cơy ahêê doọ dzợ cơnh arọp abhuy năc nâu cơy ahêê dưr vaih pr’zơc đh’rưah.

Lê Bá Dương: Acu n’năl i nhi bêl ahay bhrợ bh’rợ chiến tranh coh zr’lụ n’nâu, năc công ơy tr’lum lâng chiến sỹ quân giải phóng cơnh acu. T’ngay đâu, acu xấp xa nấp âng quân giải phóng coh c’xêê c’moo chiến tranh n’năc ahay. Bêl ahay năc căh tr’lum ghít, nâu cơy năc tr’lum ghit cơnh đâu, năc i nhi vêy cr’noọ cơnh ooy?

Michael Clatterbuck: Căh vêy cr’noọ căh liêm crêê hân đoo, năc chr’năp pr’hay pa bhlâng. Acu coh đâu c’moo 1968 tước nâu cơy năc 50 c’moo. Azi ăt pa bhrợ đhị Cửa Việt 1 c’moo, bh’rợ âng zi năc lướt ch’mêệt lêy k’ruung Cửa Việt tước ooy Đông Hà. Bâc pa bhlâng đồng đội âng cu lâh chêệt bil đhị k’ruung Thạch Hãn n’nâu. Bh’rợ p’loọng pô đăng n’nâu năc chr’năp pa bhlâng lâng cu. Acu bhui har bêl bơơn tước ooy đâu lâng lum i nhi. Acu công ơy xơợng bài thơ sông Thạch Hãn âng i nhi, bài thơ n’năc chr’năp pr’hay pa bhlâng.

Lê Bá Dương: I nhi lâng acu vêy muy râu mr’cơnh năc ahêê tươc ooy đhăm k’tiêc Quảng Trị coh c’moo 1968. Acu công dưr lướt tơợ vel đong cu coh miền Bắc tưpức ooy đâu coh c’moo 1968. Lâng chr’năp bhlâng xang 50 c’moo, ahêê coh bơr k’tiêc k’ruung la lay, xoọc đâu năc tr’lum coh đâu. Acu công cơnh pazêng bh’rợ tr’lum cơnh đâu năc p’too moon ahêê hay đợ râu ng’choom hay đoọng doọ ng’bhrợ cớ cơnh bh’rợ bêl ahay.

Michael Clatterbuck: Acu mr’cơnh cr’noọ lâng nhi ooy xa nay n’năc, năc căh choom bhrợ lịch sử dưr vaih cớ đợ râu chêệt bil âng chiến tranh.

Lê Bá Dương: Acu kiêng n’năl cơnh lâng muy cha năc manuyh Mỹ cơnh i nhi, bêl prá xay lâng lang ta đhâm c’mor Mỹ, năc i nhi prá xay n’hau?

Michael Clatterbuck: Năc oó bhrợ t’vaih chiến tranh.

Coh bh’rợ chiến tranh đanh đươnh lâh bơr zệt c’moo coh Việt Nam, manuyh Mỹ ơy bil 58 r’bhâu quân. Nâu đoo vêy ta lêy năc bh’rợ chiến tranh dưr vaih chêệt bil bâc g’luh 4 năc manuyh Mỹ ơy ting pâh, năc dzoọng t’tun coh bh’rợ chiến tranh coh cr’loọng k’tiêc k’ruung Mỹ lâng bơr g’luh Chiến tranh bha lang k’tiêc. Crêê k’pân tu râu chêệt bil coh bh’rợ chiến tranh, xang bêl chô ooy Mỹ, t’cooh Chuck Searcy- muy cha năc bêl ahay năc sĩ quan tình báo âng Quân đội Mỹ ơy ting pâh ooy Hội Cựu chiến binh zâl chiến tranh. C’moo 1995, ađoo văl cớ ooy Việt Nam cơnh ngoọ moon nhăn râu n’lât âng p’đay. Ta luôn coh 25 c’moo ahay, ađoo ơy lướt prang k’tiêc k’ruung Việt Nam zup zooi manuyh khúch goo, manuyh crêê chất độc da cam, lướt pa hư bom mìn dzợ căh ơy pr’toh… Nâu cơy, ađoo năc Phó Chủ tịch Hội Cựu chiến binh tu râu têêm ngăn (Mỹ), Cố vấn bha lang k’tiếc ooy Dự án RENEW. T’cooh Chuck Searcy k’noỌ năc đơc lứch lang đay năc ăt coh Việt Nam đoọng đh’rưah pa liêm pa crêê râu căh liêm crêê âng chiến tranh: “Muy râu ơy ghít Quảng Trị năc đhăm k’tiêc pa bhlâng bâc ngai n’năl ooy râu bil bal tu chiến tranh bhrợ t’vaih. Công đhăm k’tiêc n’nâu ơy xay p’căh đoọng ha zập ngai coh bha lang k’tiêc lêy râu t’bhlâng, z’lâh zr’năh xr’dô t’bhlâng xay bhrợ pa liêm xang bêl chiến tranh. Acu năc ta đang k’dua apêê cựu chiến binh Mỹ tước ooy đâu lêy, ch’va cr’noọ kiêng râu têêm ngăn.”

Coh k’nặ muy c’moo, bêl t’ngay 28 c’xêê 7 c’moo 2019, chính quyền lâng đhanuôr Quảng Trị đương hơnh deh a đoo ta mooi chr’năp. Năc g’luh tr’nơơp, muy t’cooh xa nay Mỹ, Đại sứ Mỹ đhị Việt Nam – T’cooh Daniel Kritenbrink ơy tước bắt hương đhị piing xal Liệt sĩ k’tiêc k’ruung Trường Sơn. Mơ k’dâng 30 phút Đại sứ Mỹ tươc ooy đâu năc ơy xay moon xa nay lơi âng bêl ahay, đh’rưah t’hươc ooy ha y chroo năc k’rong bhrợ đh’rưah lâng dưr vaih đh’rưah. Đại sứ Daniel Kritenbrink xay moon ghít, nâu đoo năc g’luh lướt lum lêy vêy chr’năp pa bhlâng âng đoo: “Xa nay bha lâng âng bh’rợ lướt lum lêy n’nâu năc bơr k’tiêc k’ruung Việt Nam lâng Mỹ ơy bhr’lậ pa liêm râu bil hư âng chiến tranh, pa bhlâng năc bh’rợ k’rong bhrợ đh’rưah coh bh’rợ bhr’lậ râu bil hư âng chiến tranh. G’luh lướt lum lêy âng cu tước ooy ping xal Trường Sơn năc đoọng xay p’căh râu chăp lâng apêê lâh chêệt bil tu loom luônh chăp hơnh k’tiêc k’ruung.”

Lâng coh t’ngay n’năc, bh’rợ prá xay bhlưa Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị Hoàng Nam lâng Đại sứ Mỹ Daniel Kritenbrink đhị zung Hiền Lương- muy t’nil ghít bhlâng âng 21 c’moo tr’pac 2 miền Nam- Bắc lâng bh’rợ tr’coóp têy lịch sử đh’rưah lâng cr’noọ bh’rợ ha pr’ăt tr’mông ha y chroo, bhrợ t’vaih lang t’mêê ha râu têêm ngăn, k’rong bhrợ đh’rưah lâng dưr vaih bhlưa bơr acoon manuyh, bơr k’tiêc k’ruung. T’cooh Hoàng Nam hay cớ: “Azi ơy đh’rưah prá xay đợ xa nay bh’rợ pr’liêm, k’rong bhrợ đh’rưah, zr’ziêng bhlưa bơr n’đăh đhị Quảng Trị. Coh xa nay prá xay, azi công rơơm kiêng t’bhlâng zư lêy lâng pa dưr xa nay bh’rợ zr’ziêng chr’năp pr’hay bhlưa bơr n’đăh. Coh bh’rợ tước ooy pr’ăt tr’mông ha y chroo, lịch sử ta luôn p’too moon ha hêê căh choom xay bhrợ cớ râu zr’năh xr’dô coh bêl ahay./.”

Từ khói lửa chiến tranh cùng vun đắp hòa bình

Nhóm tác giả: Thu Hòa – Thanh Hiếu – Nguyễn Hằng/VOV Miền Trung + VOV1

Bài 2:  Khép lại quá khứ, mở hướng tương lai

Là vùng đất hứng chịu quá nhiều sự hy sinh, mất mát trong chiến tranh, Quảng Trị đã trở thành “vùng đất thiêng”, một biểu tượng về sức sống mãnh liệt của dân tộc Việt Nam anh hùng, của tình đồng chí sâu nặng, của nghĩa đồng bào trên khắp mọi miền đất nước và bạn bè quốc tế. Đất nước hòa bình, Quảng Trị trở thành nơi gặp gỡ của sự hòa hiếu, khoan dung, nồng ấm tình nhân loại và yêu chuộng hòa bình.

Vào một chiều tháng 7 sau gần nửa thế kỷ chấm dứt chiến tranh, con sông Thạch Hãn chứng kiến cuộc gặp gỡ bất ngờ của hai cựu chiến binh Việt Nam và Mỹ. Đó là ông Lê Bá Dương, cựu chiến binh Trung đoàn 27 Triệu Hải và ông Michael Clatterbuck, người lính của Sư đoàn 3 Thủy quân lục chiến Mỹ. Cả hai đều tham chiến ở chiến trường Quảng Trị.

Từng đối mặt với nhau ở chiến trường Quảng Trị và giờ gặp lại trong hòa bình, ông Lê Bá Dương và ông Michael Clatterbuck - 2 người lính cũ của 2 phía đã có cuộc trao đổi rất thẳng thắn về cuộc chiến tranh này: 

Lê Bá Dương: Chúng ta từng là người lính ở hai phía, bây giờ chúng ta lại gặp nhau trong một tâm thế nó hoàn toàn khác và chúng ta đang là công dân của hai quốc gia trong một không gian yên bình của quê hương tôi. Tôi muốn hỏi ông, khi gặp tôi – một người lính – ngày xưa là đối phương, giờ là hai người bạn, ông có cảm xúc thế nào?

Michael Clatterbuck: Tôi rất đồng ý với chuyện đó. Bây giờ chúng ta không còn là kẻ thù mà là những người bạn.

Lê Bá Dương: Tôi biết ngày xưa ông đã tác chiến ở khu vực này, ít nhiều đã có tiếp xúc với các chiến sỹ quân giải phóng như tôi. Hôm nay, tôi mặc đúng bộ đồ quân giải phóng trong thời kỳ chiến tranh đó. Ngày xưa có thể chỉ gián tiếp, còn bây giờ trong cuộc gặp trực tiếp như thế này, ông cảm nhận thế nào?

Michael Clatterbuck: Không có cảm giác nào xấu cả, rất là tuyệt vời. Tôi ở đây năm 1968 đến giờ đã 50 năm. Tôi đóng quân ở Cửa Việt 1 năm, nhiệm vụ là tuần tra sông Cửa Việt đến Đông Hà. Rất nhiều đồng đội của tôi cũng nằm lại sông Thạch Hãn này. Lễ hội thả hoa đăng rất có ý nghĩa với tôi. Tôi rất hạnh phúc khi đến đây và gặp ông. Tôi đã nghe bài thơ sông Thạch Hãn của ông, bài thơ đó rất xúc động.

Lê Bá Dương: Ông và tôi có một điều rất giống nhau là chúng ta đều đến mảnh đất Quảng Trị vào năm 1968. Tôi cũng rời quê hương ở miền Bắc vào đây từ năm 1968. Và rất quý là sau 50 năm, chúng ta ở hai quốc gia khác nhau, giờ chúng ta gặp nhau ở đây. Tôi cũng những cuộc gặp gỡ như thế này nhắc chúng ta nhớ những cái cần nhớ để không lặp lại những điều không đáng nhớ.

Michael Clatterbuck: Tôi rất đồng ý với ông về vấn đề đó, là không để cho lịch sử lặp lại những đau thương của chiến tranh.

Lê Bá Dương: Tôi muốn biết với một người Mỹ như ông, khi nói với những thế hệ trẻ Mỹ, ông sẽ nói gì?

Michael Clatterbuck: Đừng bao giờ khai mào chiến tranh.

Trong cuộc chiến tranh kéo dài hai thập kỷ ở Việt Nam, người Mỹ đã mất 58.000 quân. Đây được coi là cuộc chiến xảy ra thương vong cao thứ tư mà Mỹ từng tham gia, chỉ sau Nội chiến Mỹ và hai cuộc Chiến tranh Thế giới. Bị "ám ảnh" bởi sự tàn khốc của cuộc chiến, sau khi trở về Mỹ, ông Chuck Searcy - một cựu sĩ quan tình báo của Quân đội Mỹ đã tham gia Hội Cựu chiến binh phản đối chiến tranh. Năm 1995, ông quay lại Việt Nam như để nói lời xin lỗi. Suốt 25 năm qua, ông đã đi khắp đất nước Việt Nam giúp đỡ những người bị khuyết tật, nạn nhân da cam, rà phá bom mìn... Bây giờ, ông là Phó Chủ tịch Hội Cựu chiến binh vì Hòa bình (Mỹ), Cố vấn Quốc tế Dự án RENEW. Ông Chuck Searcy tâm nguyện dành quãng đời còn lại ở Việt Nam cùng nhau hàn gắn vết thương chiến tranh: “Một điều không còn nghi ngờ gì nữa Quảng Trị là mảnh đất đã quá nổi tiếng về mát, thương đau vì chiến tranh gây ra. Cũng chính mảnh đất này đã chứng minh cho tất mọi người trên toàn thế giới sự nỗ lực, vượt qua nỗi đau khôi phục chiến tranh. Tôi sẽ kêu gọi những cựu chiến binh Mỹ đến đây để chiêm nghiệm, lan tỏa khát vọng hòa bình.”

  Cách đây gần một năm, vào ngày 28 tháng 7 năm 2019, chính quyền và người dân Quảng Trị đón tiếp một vị khách đặc biệt. Đó là lần đầu tiên, một chính khách Mỹ, Đại sứ Mỹ tại Việt Nam – Ngài Daniel Kritenbrink đã đến viếng, thắp hương các liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn. Chỉ trong khoảng 30 phút Đại sứ Mỹ có mặt ở đây đã gửi đến thông điệp khép lại quá khứ, cùng hướng tới tương lai hợp tác và phát triển. Đại sứ Daniel Kritenbrink khẳng định, đây là chuyến thăm xúc động nhất, có ý nghĩa nhất mà ông từng có: “Thông điệp chính của chuyến thăm này là hai nước Việt Nam và Mỹ đã hàn gắn vết thương chiến tranh, đặc biệt là sự hợp tác chung trong việc khắc phục hậu quả sau chiến tranh. Chuyến thăm của tôi đến Nghĩa trang Trường Sơn là để bày tỏ sự kính trọng đối với những người đã hy sinh vì lòng yêu nước.”

Và hôm ấy, cuộc trò chuyện giữa Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị Hoàng Nam và Đại sứ Mỹ Daniel Kritenbrink trên cầu Hiền Lương – một chứng tích sinh động của 21 năm chia cắt 2 miền Nam - Bắc với cái bắt tay lịch sử cùng những dự tính tương lai, mở ra một trang mới cho hòa bình, hợp tác và phát triển giữa hai dân tộc, hai đất nước. Ông Hoàng Nam nhớ lại: “Chúng tôi đã cùng nhau nói những câu chuyện về các hoạt động hòa giải, hợp tác, hữu nghị giữa hai bên diễn ra tại Quảng Trị. Trong câu chuyện, chúng tôi cùng mong muốn tiếp tục giữ gìn và thúc đẩy mối quan hệ tốt đẹp hiện nay giữa hai bên. Trong quá trình bước tới tương lai, lịch sử luôn nhắc nhở chúng ta không bao giờ lặp lại những đau thương trong quá khứ.”./.