C’moo đâu năc 82 c’moo, ha dzợ cựu ta đhâm c’mor xung phong Quách Thị Minh Thu, coh Hà Nội năc dzợ hay ghít đợ t’ngay ting pâh c’bhuh ta đhâm c’mor xung phong âng Thủ đô c’moo 1965. Ting pâh ooy ta đhâm c’mor xung phong bêl căh glặp 18 c’moo, a đoo dưr lướt tơợ vel đong, lơi k’conh k’căn lâng manuyh bhuh xoọng, lơi đợ cr’noọ cr’niêng năc đoọng dưr lướt. Xang 1 c’xêê dưr lướt tợơ Hà Nội tước ooy Thanh Chương, Nghệ An, ađoo đh’rưah lâng đồng đội ting bhrợ têng c’lâng 15B, 20, 22. Coh pazêng t’ngay tr’nơơp xay bhrợ bh’rợ tr’neng, đơn vị lum bâc pa bhlâng zr’năh k’đhap bêl bhrợ têng c’lâng, n’jưah g’đéch bom, cha răh. Chiến tranh ting t’ngay k’rơ lâh mơ, zr’năh k’đhap công bâc lâh mơ, lêy apêê đồng đội chêệt bil bhrợ ha loom mốp loom ha rọp âng apêê ta đhâm c’mor k’rơ lâh mơ. Đoo bêl doọ trơ vâng, hay ooy vel đong, apêê pr’zơc, pa bhlâng năc hay ooy đong năc ngoọ cơnh p’xoọng c’rơ k’rơ pa bhlâng đoọng p’căn Minh Thu đh’rưah lâng đồng đội t’bhlâng xay bhrợ liêm xang bh’rợ tr’nêng: “Xoọc đêêc năc học sinh t’tứi, chr’lang năc glơợc ch’neh năc ng’cha arong, tu ađay năc hậu phương đơc ch’neh ha zr’lụ zâl arọp abhuy. Vêy cr’chăl đhơ a rong, dzợ m’bứi ch’neh năc đơc đoọng ha manuyh k’ăy. Prang muy tiểu đội dưr bol arong năc ng’xơợng 3 chu xa nul sung năc dưr gluh đoọng pa liêm c’lâng lướt. T’mêê pa liêm xang, hư cớ năc dưr pa liêm cớ, tu căh choom đơc đêệng c’lâng, ta luôn đoọng xe choom lướt. Căh cậ vêy bêl azi glụ xe tước ooy đhr’đấc, đhuônh đhr’luônh, căh choom đớc bhuông păr bơơn lêy, ha dang ađoo bơơn n’năl năc u penh c’chêệt.”

Ha dzợ lâng t’cooh Ngô Trọng Cảnh, coh Ninh Bình, k’đhơợng xay c’bhuh ta đhâm c’mor xung phong 315, lâng bh’rợ bhrợ têng c’lâng Trường Sơn, đhị c’lâng 9 Nam Lào, Khe Sanh, Quảng Trị cr’chăl c’moo tơợ 1972 xay moon: t’ngay n’năc ahay, đơn vị âng đoo vêy lâh 500 cha năc, bhrợ toong t’ngay ha dum đoọng bhrợ têng c’lâng bha lâng- Chreh Trường Sơn đoọng quân đội lướt mọt trôông dzấc miền Nam, k’rong pazum k’tiêc k’ruung. Căh muy ha ul cha, căh râu xấp, ađoo lâng đồng đội dzợ z’lâh đợ g’luh k’hiir âng crâng đoọng xay bhrợ liêm xang bh’rợ tr’nêng. Tước nâu cơy t’cooh Ngô Trọng Cảnh, bêl ahay năc ta đhâm c’mor xung phong dzợ hay ghít đợ t’ngay zr’năh xr’dô n’năc: “Trường sơn 6 c’xêê p’răng, 6 c’xêê boo, pleng k’tiêc zr’năh k’đhap, k’hiir bâc pa bhlâng. Acu công crêê k’hiir ngân pa bhlâng, bêl dưr vaih k’hiir năc căh dzợ râu ng’năl. Lâng bâc apêê đồng chí k’hiir mơ 38 độ năc dzợ t’bhlâng lướt bhrợ têng c’lâng lướt. Đh’reh cr’ăy cơnh đêêc, bom cha răh cơnh đêêc năc azi dzợ t’bhlâng z’lâh zập râu. Azi căh chêêc k’noọ ooy xa nay chêệt bil, zr’năh xr’dô, zập râu năc tu râu zazum âng k’tiêc k’ruung.”

Xang bêl k’tiêc k’ruung vêy ta pa chô, apêê ta đhâm c’mor xung phong năc cớ dưr lướt vêy mặt coh pazêng zr’lụ zr’năh k’đhap pa bhlâng đoọng bhr’lậ râu bil hư tu chiến tranh bhrợ t’vaih, chêêc lêy bom mìn, lướt prưah bhrợ k’tiêc ch’choh b’băn… Ađoo bêl ahay năc ta đhâm c’mor xung phong Nguyễn Trọng Kính, coh Tuyên Quang xay moon: Xang bêl xay bhrợ liêm xang bh’rợ tr’nêng, ađoo đh’rưah lâng đồng đội chô ooy vel đong pa dưr pr’ăt tr’mông lâng cr’noọ: Năc dưr lướt ha dang k’tiêc k’ruung ta đang k’dua: “Đơn vị ta đhâm c’mor xung phong azi chô ooy lâm trường k’dâng 200 cha năc bhrợ công nhân col cr’đe, col n’loong coh crâng đoọng bhrợ pa dưr kinh tế. Xang bêl chô đhêy hưu, acu dzợ p’niên, năc acu bhrợ pa dưr kinh tế pr’loọng đong, râu đêêc năc bhrợ doanh nghiệp pa câl ch’neh đoọng ha đhanuôr acoon coh lâng đợ zên bơơn pay pa chô tơợ 50 tước 200 ức đồng.”

Năl ghít đợ rau chroi đoọng, chêệt bil âng apêê bêl ahay năc ta đhâm c’mor xung phong căh chơợ c’xêê c’moo ta đhâm c’mor, aham cr’hậu đoọng ha độc lập tự do âng k’tiêc k’ruung, năc t’cooh Vũ Trọng Kim, Chủ tịch Hội cựu ta đhâm c’mor xung phong Việt Nam dzợ k’rang đh’uôl bêl bâc apêê bêl ahay năc ta đhâm c’mor xung phong xoọc t’bhlâng bhrợ cha tu bh’rợ xay bhrợ chính sách căh ơy crêê cơnh: “Năc dzợ mơ 2% ta đhâm c’mor xung phong vêy chroi đoọng năc căh bơơn đươi chế độ tu bil lứch bha ar bha tơ, căh dzợ vêy bha ar bha tơ bha lâng, tu cơnh đêêc azi xoọc pazum đh’rưah lâng Bộ Lao động Thương binh lâng Xã hội lâng Bộ Nội vụ đoọng ch’mêệt lêy xay bhrợ hân đoo năc đợ phiên hiệu ta đhâm c’mor xung phong đoọng pa dưr chế độ chính sách đoọng ha pazêng apêê đồng chí n’năc. Công ta đang moon Chính phủ năc đơơh vêy bh’rợ ch’mêệt lêy lâng xay moon bh’rợ ta đang moon Quốc hội bhrợ têng bh’rợ cher đoọng ch’ner Huy chương ta đhâm c’mor xung phong chr’năp ha ta đhâm c’mor xung phong ơy xay bhrợ liêm xang bh’rợ tr’nêng cơnh xa nay x’rịa âng Ban Bí thư ơy đoọng xay bhrợ. Xa nay x’rịa n’nâu năc coh 3 c’moo ahay tước nâu cơy công căh ơy vêy ta xay bhrợ liêm choom. Râu đêêc bhrợ zr’năh k’đháp tước ooy apêê đồng chí ta đhâm c’mor xung phong pa bhlâng t’cooh đhur. Vêy cơnh cậ k’đhap đoọng bơơn râu vinh dự n’nâu.”

Nắc choom ng’lêy, zập cha năc ta đhâm c’mor xung phòng ta luôn hay ghít boóp p’rá p’too pa choom âng Ava Hồ tước ooy apêê ta đhâm c’mor coh c’moo 1951: Căh vêy bh’rợ hân đoo k’đháp, năc muy k’pân căh vêy loom t’bhlâng bhrợ, pếch da ding k’coong lâng ga lấp biển, năc t’bhlâng xay bhrợ mơ liêm xang. Boóp p’rá p’too pa choom n’năc dưr vaih cơnh c’rơ bhrợ ha apêê ta đhâm c’mor xung phong lâng ta đhâm c’mor Việt Nam z’lâh bâc râu zr’năh k’đhap. Lâng apêê ta đhâm c’mor xung phong – đội quân xung phong grơơ nhool xoọc pa dưr đoọng ha lang ta đhâm c’mor coh c’xêê c’moo t’mêê, ta đhâm c’mor tình nguyện- đội quân bha lâng coh bh’rợ tr’xăl t’mêê, xung kích tước ooy zr’lụ ch’ngai bha dăh c’noong k’tiêc, hải đảo zup zooi đhanuôr pa dưr kinh tế, bhrợ têng c’lâng, bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê…/.

Sáng mãi tinh thần Thanh niên xung phong Việt Nam

                                 Phương Thoa

Cách đây 70 năm, theo chỉ thị của Bác Hồ, Đoàn thanh niên cứu quốc thành lập đơn vị TNXP đầu tiên tại Núi Hồng, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên để phục vụ kháng chiến. Lực lượng thanh niên xung phong (TNXP) là những người trẻ tuổi đã không ngại khó khăn gian khổ, sẵn sàng hy sinh, có mặt ở những nơi khó khăn nhất để chiến đấu, phục vụ chiến đấu, xây dựng, bảo vệ Tổ quốc. 

Năm nay đã 82 tuổi, nhưng cựu TNXP Quách Thị Minh Thu, ở Hà Nội vẫn nhớ như in những ngày tham gia đội TNXP của Thủ đô năm 1965. Tình nguyện tham gia TNXP khi tuổi chưa tròn 18 tuổi, bà tạm biệt quê hương, bố mẹ và người thân, bỏ lại sau lưng những ước mơ dang dở để lên đường. Sau 1 tháng hành quân từ Hà Nội tới Thanh Chương, Nghệ An, bà cùng đồng đội tham gia mở các tuyến đường 15B, 20, 22. Những ngày đầu thực hiện nhiệm vụ, đơn vị gặp không ít khó khăn, gian khổ khi vừa mở đường, vừa phải tránh bom rơi đạn lạc. Chiến tranh ngày càng ác liệt, khó khăn ngày càng nhiều, lại chứng kiến cảnh đồng đội hy sinh khiến lòng căm thù giặc của đội TNXP càng cao. Những lúc rảnh rỗi, nỗi nhớ quê hương, bè bạn, đăc biệt là nỗi nhớ nhà trỗi dậy như tiếp thêm sức mạnh để bà Minh Thu cùng đồng đội quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ: “Lúc bấy giờ học sinh bé tí tẹo, vai vác gạo nhưng phải ăn sắn, vì mình là hậu phương dành gạo cho tiền tuyến. Có những thời kỳ ăn sắn, còn chút gạo dành cho những người ốm. Cả một tiểu đội say sắn nhưng nghe 3 tiếng súng phải lao ra vì tuyến đường tắc. Vừa vá xong, hỏng, lại ra vá bởi không bao giờ được để tuyến tắc, luôn phải thông xe. Hay có những hôm mình kéo xe lên đèo xuống đèo, không được để máy bay biết chứ nó biết nó bắn cho chết.”

Còn ông Ngô Trọng Cảnh, ở Ninh Bình, phụ trách đội TNXP 315, với nhiệm vụ mở đường Trường Sơn, tại đường 9 Nam Lào, Khe Sanh, Quảng Trị giai đoạn từ 1972 chia sẻ: ngày ấy, đơn vị của ông có hơn 500 người, làm ngày đêm để mở con đường huyết mạch - “Xẻ dọc Trường Sơn” để lực lượng quân đội tiến vào giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Không chỉ thiếu ăn, thiếu mặc, mà ông và đồng đội còn phải vượt qua những cơn sốt rét rừng để hoàn thành nhiệm vụ. Tới giờ ông Ngô Trọng Cảnh, cựu TNXP vẫn nhớ như in những ngày gian khổ ấy: “Trường sơn 6 tháng nắng, 6 tháng mưa, khí hậu khốc liệt, sốt rét nhiều lắm. Tôi cũng đã bị sốt rét ác tính, khi cơn sốt rét lên không biết gì nữa.  Nhưng nhiều đồng chí sốt 38 độ tỉnh táo vẫn ra đường làm nhiệm vụ mở đường. Bệnh tật vậy,  bom đạn như vậy chúng tôi vẫn vượt qua tất cả. Chúng tôi không hề tính tới chuyện hy sinh gian khổ, tất cả vì sự thống nhất của tổ quốc.”

Sau khi đất nước thống nhất, lực lượng TNXP lại lên đường có mặt ở những tuyến đầu gian khó nhất để khắc phục hậu quả sau chiến tranh, rà phá bom mìn, đi khai hoang... Cựu TNXP Nguyễn Trọng Kính, ở Tuyên Quang chia sẻ: sau khi hoàn thành nhiệm vụ, ông đã cùng đồng đội trở về quê hương tham gia phát triển kinh tế - xã hội với tinh thần “Sẵn sàng ra tiền tuyến” khi Tổ quốc cần: “Đơn vị TNXP chúng tôi về lâm trường khoảng 200 người làm công nhân khai thác nứa, khai thác gỗ trong rừng để phục vụ cho xây dựng kinh tế. Sau khi về nghỉ hưu, tuổi còn trẻ, tôi tiếp tục xây dựng kinh tế gia đình, đó là mở doanh nghiệp bán gạo phục vụ cho đồng bào với thu nhập hàng năm hiện từ 50 đến 200 triệu.”

Ghi nhận những đóng góp, hy sinh của các cựu TNXP đã không tiếc tuổi xuân, xương máu cho độc lập tự do của đất nước, nhưng ông Vũ Trong Kim, Chủ tịch Hội cựu TNXP Việt Nam vẫn canh cánh khi vẫn còn nhiều những cựu TNXP vẫn đang phải vật lộn với mưu sinh do việc thực hiện chính sách chưa hợp lý: “Vẫn còn khoảng 2% TNXP có đóng góp nhưng không được hưởng vì mất hết giấy tờ, không còn giấy tờ gốc, nên hiện nay chúng tôi đang phối hợp với Bộ LĐTBXH và Bộ Nội vụ để tiếp tục xác minh đâu là những phiên hiệu TNXP để phục hồi chế độ chính sách cho các đồng chí đó. Cũng đề nghị Chính phủ cũng cần sớm khảo sát và đánh giá việc đề nghị Quốc hội ban hành khen thưởng Huy chương TNXP vẻ vang cho TNXP đã hoàn thành nhiệm vụ trong các thời kỳ như Kết luận của Ban Bí thư đã đồng ý. Kết luận cách đây 3 năm nhưng trôi qua chưa có kết quả gì. Điều đó cũng ảnh hưởng đến các đồng chí TNXP đã quá già. Có thể sẽ khó thấy được niềm vinh dự này.”

Có thể thấy, mỗi TNXP luôn khắc ghi lời dạy của Bác Hồ nhắn nhủ tới thanh niên năm 1951:“Không có việc gì khó, chỉ sợ lòng không bền, đào núi và lấp biển, quyết chí ắt làm nên”. Lời dạy đó đã trở thành ngọn lửa sức mạnh giúp các TNXP và thế hệ trẻ Việt Nam vượt qua mọi thử thách cam go. Và lực lượng TNXP - đội quân xung phong dũng cảm nay đang tiếp lửa cho thế hệ thanh niên thời đại mới, thanh niên tình nguyện - đội quân chủ lực trong công cuộc đổi mới, xung kích đi đến vùng sâu xa biên giới hải đảo giúp người dân phát triển kinh tế, làm đường, xây dựng nông thôn mới…/.