Ha dum t’ngay 2/12, đhị pr’họp Uỷ ban Liên Chính phủ ooy bh’rợ zư lêy c’cir văn hoá phi vật thể g’lúh 10 âng UNESCO vêy ta bhrợ têng đhị Nambia, bh’rợ bhuốih lâng chr’ớh tr’glụ cóh Vn, Campuchia, Hàn Quốc, Philippines nắc vêy UNESCO xay moon nắc c’cir văn hoá phi vật thể p’cắh mặt đoọng ha acoon manúyh. Nâu đoo nắc muy rau bhui har lâng manúyh xoọc zư lêy lâng bhrợ têng bh’rợ bhuốih truyền thống n’nâu….  

# Ting cơnh PGS, TS Nguyễn Văn Huy, Uỷ viên Hội đồng c’cir k’tiếc k’ruung ting bhrợ têng bha ar bh’rợ bhuốih lâng chr’ớh tr’tlụ truyền thống p’cắh ooy UNESCO nắc bh’rợ tr’glụ nắc chr’ớh vêy ta bhrợ têng cóh prang zr’lụ đhanuôr bhrợ ha roo, bấc bhlâng nắc cóh zr’lụ đông lâng Đông Nam Á, lâng rau rơơm kiêng nắc boo liêm, đhí liêm, ha roo a bhoo bơơn bấc, hân đhơ bh’rợ chr’ớh n’nâu vêy ta bhrợ têng la lay cơnh, xay p’cắh rau la lay ooy bh’rợ ắt mamông, lịch sử, văn hoá âng zập acoon manuýh, zập k’tiếc k’ruung:

Lấng Hàn Quốc apêê đoo bhrợ têng liêm pr’hay pa bhlâng, apêê đoo pa dưr bh’rợ tr’glụ âng apêê ađoo cơnh muy bh’rợ nghệ thuật lâng vêy bấc manuýh ting pấh, ha dzợ lâng tr’glụ âng Campuchia nắc dzợ zư đớc rau cơnh ty đanh âng hêê, nắc dzợ  ắt cóh bhươl cr’noon âng hêê. Hân đhơ cơnh đêếc, hân đhơ vêy ta bhrợ têng la lay cơnh nắc rau bha lâng âng đoo nắc dzợ cóh 2 c’bhúh manuýh glụ cóh 2 n’đắh âng a ngon lâng bh’rợ glụ n’nắc xay p’cắh xa nay bh’rợ âm dương. Rau đêếc nắc rau xa nay bha lâng âng bh’rợ tr’glụ âng apêê k’tiếc k’ruung.

Cóh Campuchia, chr’ớh tr’glụ nắc vêy ta bhrợ têng ta luôn tu pêê rau acoon manuýh ắt mamông bấc cóh toor a bóc đác ga mắc âng Biển Hồ Tonle Sap- zr’lụ đăn ooy zr’lụ đông xang ty đanh Angkor. Cóh Philippine, tr’glụ nắc vêy ta bhrợ têng đhị Hungduan nắc muy thành phố âng Ifugao vêy ta bơơn n’năl nắc đợ clung ha roo ga mắc. Cóh Hàn Quốc, chr’ớh tr’glụ n’nâu công nắc vêy ta bhrợ têng cóh bấc vel đông. Cóh Việt Nam, tr’glụ nắc vêy ta bhrợ têng ta luôn cóh apêê tỉnh Lào Cai, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh lâng TP Hà Nội. Nâu đoo nắc chr’ớh ty đanh, muy môn thể thao xay p’cắh rau zazum lâng k’đơơng bấc manuýh tước lêy.

Bh’rợ tr’glụ muy zr’lụ nắc vêy la lay cơnh. Cóh Hà Nội, vêy tr’glụ ta tợt vêy ta bhrợ têng đoo bêl bhiệc bhan Trấn Vũ cóh t’ngay 3 c’xêê 3 âm lịch cóh zập c’moo, đhị cr’noon Ngọc Trì, phường Thạch Bàn, quận Long Biên. T’coóh Lê Văn Cự, manuýh k’đhơợng lêy đông p’bhuốih Trấn Vũ, cr’noon Ngọc Trì xay moon: tơợ ahay, tr’glụ ta tợt nắc muy rau bh’rợ văn hoá cắh choom cắh vêy âng đhanuôr cóh cr’noon, đoo bêl Tết tước, hân noo ha pruốt chô. Tr’glụ cắh muy nắc chr’ớh đoọng haanh déh hân noo ha pruốt ting n’nắc nắc dzợ xay p’cắh rau cr’noọ chắp hơnh âng đhanuôr, rơơm kiêng a bhô dang zúp zooi đoọng ha pr’loọng đông, ha bhươl cr’noon. Xơợng xa nay chr’ớh tr’glụ vêy ta xay moon nắc c’cir văn hoá bha lang k’tiếc, t’coóh Cự lâng bấc đhanuôr cóh đâu bhui har pa bhlâng:

Đhi noo zi t’mêê bơơn xơợng xa nay n’nâu cóh ra diu đâu nắc bhui har pa bhlâng, zập ngai nắc lứch bhui har, azi haanh déh pa bhlâng ooy bh’rợ truyền thống tr’thi tr’glụ ta tợt tơợ l’lăm ahay tước nâu cơy nắc âng apêê a bhướp a dếch đớc đoọng. Tơợ bêl ahay tước nâu cơy đhanuôr cóh cr’noon tr’glụ cóh zr’lụ bh’rợ Đàng Đông nắc vêy pác bhrợ c’lâng, bhrợ chợ lâng bhrợ Đìa, bêl k’nặ bhrợ bh’rợ chr’ớh tr’thi tr’glụ nắc azi vêy bhrợ têng bh’rợ bhuốih lâng tr’thị tr’glụ xang nắc azi công bhrợ têng bh’rợ bhuốih.

Ha dzợ lâng t’coóh Nguyễn Như Luận, muy cha nắc đhanuôr cr’noon Ngọc Trò, phường Thạch Bàn công bhui har pa bhlâng.

Bhui har bhlâng tợơ nâu cơy tước Tết nắc bhrợ bhiệc bhan ga mắc tước ooy đhanuôr vel đông đương hơnh déh bằng xay moon âng UNESCO.

Bh’rợ bhuốih bhrợ têng bh’rợ tr’glụ nắc đoọng xay truíh cớ lang bh’lêê. Rau đêếc nắc bêl cr’noọ Ngọc Trì xơớt goóh, 12 bêệ giếng nắc lứch xrêết 11 bêệ, nắc đhiệp muy giếng dzợ đác. K’pân manuýh cóh cr’noon n’lơơng tước ooy đâu pay đác, k’pân bil đác nắc zập ngai lứch tợt ooy k’tiếc nắc k’óp thùng đác. Cóh t’tun n’nâu, hay cớ lang n’nắc, apêê a bhướp a dếch bhrợ t’váih chr’ớh tr’thị tr’glụ ta tợt đoọng xay p’cắh. Đhị đêếc cậ cóh Vĩnh Phúc, manúyh tr’glụ nắc ắt cóh boọng ơy ta pếch l’lăm, đươi a ngon đoọng tr’glụ. Cóh Sóc Sơn nắc đươi cr’đe, nắc bh’rợ tr’thị tr’glụ ta tợt cóh Long Biên, manuýh cóh t’tun nắc k’óp luôn manúyh l’lăm, bhrợ t’váih bơr a ngon manúyh bơr n’đắh đoọng tr’glụ. Ting cơnh apêê bhrợ têng bh’rợ pa chắp ch’mêết lêy rau chr’nắp âng âng bh’rợ n’nâu nắc rau rơơm kiêng boon liêm, đhí liêm, bơơn bấc ha roo a bhoo. PGS,TS Nguyễn Văn Huy prá:

Rau xa nay gít bhlâng âng văn hoá phi vật thể tr’glụ nắc rau apêê đoo rơơm kiêng đoọng ha pr’ắt tr’mông ha y chroo âng c’la đay lâng ha bhươl cr’noon. Tu cơnh đêếc manuýh ting tr’glụ n’nâu công cơnh đhanuôr nắc apêê đoo bhui har pa bhlâng. Xa nay thắng thua âng apêê đoo nắc êếh rau bha lâng, rau chr’nắp bhlâng nắc apêê đoo bơơn ting cha ớh. Pazêng rau đêếc nắc bhrợ t’váih muy rau văn hoá âng đhanuôr cóh đâu. Acu k’noọ nắc tu cơnh đêếc nắc đợ rau chr’nắp âng văn hoá phi vật thể âng tr’glụ vêy ta haanh déh.

Lâng rau chr’nắp âng n’nắc, bh’rợ bhuốih lâng chr’ớh tr’glụ nắc vêy UNESCO xay moon haanh déh cóh pr’họp ha bu nua đhị Nambia haanh déh c’cir văn hoá phi vật thể âng acoon manúyh c’moo 2015, lâng nắc c’cir văn hoá phi vật thể bha lang k’tiếc g’lúh 10 âng Việt Nam./.

KÉO CO- DI SẢN VĂN HÓA THẾ GIỚI THỨ 10 CỦA VIỆT NAM

             Tối 02/12, tại phiên họp Uỷ ban Liên Chính phủ về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể lần thứ 10 của UNESCO diễn ra tại Namibia, Nghi lễ và trò chơi kéo co ở Việt Nam, Campuchia, Hàn Quốc, Philippines đã chính thức được UNESCO vinh danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là một tin vui đối với cộng đồng đang lưu giữ và thực hành nghi lễ truyền thống này.

# Theo Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Huy, Ủy viên Hội đồng Di sản quốc gia người tham gia xây dựng hồ sơ Nghi lễ và trò chơi Kéo co truyền thống trình UNESCO thì kéo co là trò chơi được thực hành khắp các vùng cư dân trồng lúa, tập trung nhiều ở khu vực Đông và Đông Nam Á, với niềm mong ước mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu, cho dù trò chơi này có nhiều cách tổ chức khác nhau, phản ánh những đặc điểm riêng về bối cảnh sinh hoạt, lịch sử, văn hóa của mỗi dân tộc, mỗi quốc gia thành viên:

Với Hàn Quốc họ làm rất chuyên nghiệp, họ đã đẩy kéo co của họ lên thành một nghệ thuật và thu hút rất đông người tham dự, còn kéo co của Campuchia thì vẫn giữ được tính dân dã như của chúng ta, nó vẫn nằm ở những thôn bản như chúng ta. Tuy nhiên dẫu hình thức tổ chức có thể khác nhau nhưng cái cơ bản của nó vẫn là 2 nhóm người kéo 2 đầu dây và cái động tác kéo đấy bày tỏ mỗi quan hệ âm dương, biểu hiện một sự phồn thực. Đó là tinh thần cơ bản nhất của kéo co các nước.

Ở Campuchia, trò chơi kéo co được thực hành thường xuyên bởi ba cộng đồng đại diện sống xung quanh Hồ lớn (Great Lake) của Biển Hồ Tonle Sap- nơi gần với khu vực khảo cổ Angkor. Ở Philippine, kéo co được thực hành tại Hungduan là một thành phố của Ifugao được biết đến với những cánh đồng lúa mênh mông. Ở Hàn Quốc, trò chơi này  cũng được thực hành ở nhiều địa phương. Ở Việt Nam, Kéo co được thực hành thường xuyên ở các tỉnh Lào Cai, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh và thành phố Hà Nội. Đây là một trò chơi dân gian truyền thống, một môn thể thao mang tính đồng đội và luôn thu hút đông người tham gia.

Nghi thức kéo co mỗi vùng một cách. Riêng Hà Nội, có trò kéo co ngồi diễn ra nhân dịp hội đền Trấn Vũ ngày 3 tháng 3 âm lịch hàng năm, tại thôn Ngọc Trì, phường Thạch Bàn, quận Long Biên. Ông Lê Văn Cự, thủ từ đền Trấn Vũ, làng Ngọc Trì, cho biết: từ xưa, kéo co ngồi đã là một sinh hoạt văn hóa không thể thiếu của dân làng mỗi khi Tết đến, xuân về. Kéo co không chỉ là trò vui xuân mà còn thể hiện sự thành tâm của người dân, cầu mong Thánh thần phù hộ cho gia đình, làng xóm. Nghe tin kéo co được vinh danh là Di sản văn hóa thế giới, ông Cự và nhiều người dân ở đây mừng ra mặt:

Anh em chúng tôi mới biết tin sáng nay rất là phấn khởi, mọi người đều phấn chấn, chúng tôi thấy rất tự hào về cái truyền thống kéo co ngồi từ trước đến giờ là các cụ đã để lại. Từ xưa đến giờ dân làng kéo co dưới khu vực nghề Đàng Đông có chia làm mạn Đường, mạn Chợ và mạn Đìa, trước khi diễn ra kéo co chúng tôi có làm lễ và khi kéo co xong chúng tôi có làm lễ thánh.

Còn ông Nguyễn Như Luận, một người dân làng Ngọc Trì, phường Thạch Bàn cũng hồ hởi không kém:

Mừng quá từ giờ đến Tết năm nay sẽ mở hội to đến nhân dân địa phương đón bằng công nhận của UNESCO.

Nghi lễ kéo co nhằm ôn lại một tích xưa. Đó là khi làng Ngọc Trì hạn hán, 12 cái giếng thì cạn hết 11, chỉ duy nhất một giếng còn nước. Sợ người xóm khác đến lấy, nên người xóm có giếng nước cố giữ. Đôi bên giằng qua kéo lại, sợ đổ mất nước nên mọi người ngồi xuống đất mà ôm lấy cả thùng nước. Sau này, nhớ lại tích ấy, các cụ nghĩ ra trò kéo co ngồi để trình diễn. Trong khi ở Vĩnh Phúc, người kéo co phải ngồi trên hố đào sẵn, dùng dây song để kéo. Ở Sóc Sơn lại dùng cây tre, thì trò kéo co ngồi ở Long Biên, người sau quàng tay ôm ngang lưng người trước, tạo thành hai dây người hai bên mà kéo. Theo các nhà nghiên cứu thì ý nghĩa sâu xa của nghi lễ này là ước mong mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu. PGS TS Nguyễn Văn Huy chia sẻ:

Tầng sâu văn hoá phi vật thể kéo co đó là điều người ta mong muốn, hi vọng cho tương lai của bản thân và hàng xóm, láng giềng. Cho nên những người tham gia đội kéo co này cũng như người dân họ rất phấn khởi. Câu chuyện thắng thua của họ gần như không có vấn đề mà quan trọng là họ được tham gia và câu chuyện này. Tất cả điều đó tạo nên một nét văn hoá của bà con ở đây. Tôi nghĩ chính vì thế mà giá trị văn hoá phi vật thể của kéo co được tôn vinh.

Với những giá trị độc đáo đó, Nghi lễ và trò chơi kéo co đã được UNESCO  trong phiên họp chiều qua tại Namibia vinh danh là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại năm 2015, và là Di sản văn hóa phi vật thể thế giới thứ 10 của Việt Nam. /.