Gươl vel Dỗi, chr'val Thượng Lộ hownh t'mooi

Cha nup: Khải Minh

  Vel Dỗi ăt đhị trung tâm âng chr’val Thượng Lộ, đhị thị trấn Khe Tre, chr’hoong Nam Đông ch’ngai dâng 2km. Đhị m’pâng đh’riêng a chịm a xul, đac hooi za đoc âng toọm Kzan, đhí đh’hi liêm... năc đoo râu t’đang t’pâh t’mooi zâp n’đăh tươc đâu t’bơơn năl. T’cooh Avô Cưa, Phó Giám đốc Hợp tác xã Du lịch vel Dỗi xay truih, tươc lâng tour du lịch vel bhươl vel Dỗi, t’mooi năc vêy bơơn cha đợ ch’na âng đha nuôr Cơ Tu; lêy văn nghệ lâng cha ơh đh’rưah lâng đha nuôr Cơ Tu; bơơn năl tran đac Kzan; lum lêy đong đha nuôr. Ha dang ngai kiêng bơơn năl p’xoọng cớ năc choom bêch muy ha dum coh Gươl, đh’rưah cha ơh đhị oih jông, đăh lêệ boh, ộm buah lâng xơợng xa nul chiing cha gâr, lêy tân tung da dă, đh’rưah pâh hr’luc lâng bhr’ươr pr’hat âng đha nuôr Cơ Tu coh đâu. Lâh năc, coh vel công vêy đong đhêy ăt bhrợ têng ting pr’đhang homestay đoọng t’mooi vêy cơnh chơơih pay. T’cooh Cưa moon, vel Dỗi vêy lâh 100 pr’loọng cơnh lâng lâh 500 cha năc. Xang lâh 15 c’moo bhrợ du lịch, pr’ăt tr’mông âng đha nuôr CƠ Tu vel Dỗi nâu câi âi tr’xăl bâc râu. Ha dang cơnh l’lăm c’moo 2004, nâu đoo năc muy vel đha rưt bhlâng âng chr’val Thượng Lộ, năc nâu câi, xang bêl bơơn Sở Du lịch Thừa Thiên Huế pa choom đoọng bhrợ du lịch, vel Dỗi âi z’lâh đha rưt lâng dưr vaih muy vel z’zăng ca van ca bhố: “L’lăm a hay, đha nuôr Cơ Tu coh đâu năc muy bhrợ ha rêê, choh a bhoo, a rong. G’luh cha cha căh âi ca bhố hâu moon tươc ca van. Zâp bêl vêy t’mooi tươc, zâp 6 c’bhuh bhrợ têng tơợ hướng dẫn viên, cha na đh’năh, t’taanh c’clăng, tân tung da dă... k’noọ 100 cha năc zêng bơơn đơp muy cha năc muy ha riêng đồng, muy tiết mục pa căh đơp 500 r’bhâu đồng tơợ t’mooi. Nâu câi pr’ăt tr’mông đha nuôr CƠ Tu vel Dỗi tr’xăl bâc râu, vêy đong xang nhâm mâng, vêy zâp ti vi, xe máy... Prang vel nâu câi zâp ngai zêng bhrợ du lịch, căh ngai dzợ bhrợ ha rêê k’zêt c’moo đâu âi.”

Đha nuoorr vel Dỗi hownh t'mooi.

Chanup: Khải Minh

  Bâc c’moo l’lăm a hay, a noo A rất Chân, vel Dỗi, chr’val Thượng Lộ năc muy năl bhrợ ha rêê, băn a oc, c’rooc. Nâu câi, vel Dỗi bhrợ du lịch, a noo Chân âi dưr vaih muy hướng dẫn viên lưch loom, liêm ta nih lang t’mooi:“ Tr’nơơp công căh năl bhrợ râu rí. Căh năl cơnh  pâh hơnh t’mooi, bhrợ têng ngcơnh. Xooc đâu hướng dẫn viên năc muy a cu a năm. A cu âi mâng loom pa choom đoọng ha bơr pêê ngai coh vel đh’rưah bhrợ hướng dẫn viên. N’đhơ năc apêê chr’val cơnh Thượng Nhật, Thượng Long công tươc chơơc t’mooh, k’đươi a cu pa choom đoọng. Acu công lưch loom pa choom đoọng lâng hâng hơnh bhrợ bh’rợ n’nâu.”

Tour du lịch crâng đac, vel bhươl vel Dỗi bơơn bhrợ têng lâh 15 c’moo đâu. Nâu đoo năc tour du lịch âng UBND chr’hoong Nam Đông lâng Sở Du lịch Thừa Thiên Huế bhrợ têng ( vêy râu zooi đoọng âng Tổ chức pa dưr du lịch nhâm mâng Hà Lan – SVN) lang xooc bơơn Công ty Lữ hành Đông Kinh – đơn vị năc muy đơơng âng t’mooi Nhật Bản ting zooi đoọng. Xoọc đợ t’mooi tươc lâng vel Dỗi dưr bâc ting c’moo. Tơợ c’moo 2018, pr’đhang bh’rợ du lịch vel bhươl dưr vaih Hợp tác xã Du lịch vel Dỗi, t’đang t’pâh ting t’ngay ting bâc t’mooi tươc la lêy, bơơn năl. Ha dang cơnh c’moo 2004, vel Dỗi năc muy t’đang t’pâh 95 cha năc t’mooi k’tiêc k’ruung n’lơơng ( bâc năc ma nưih Nhật) lâng 200 cha năc coh k’tiêc hêê, năc apêê c’moo t’tun dưr bâc tươc 10, 20 chu. Pa đhang moon coh c’moo 2019 vêy lâh 300 c’bhuh t’mooi tươc la lêy, pa chô dâng 1 tỷ đồng, dzooc lâh 15% t’piing lâng c’moo l’lăm. T’cooh Hồ Văn Chính, Chủ tịch UBND chr’val Thượng Lộ, chr’hoong Nam Đông đoọng năl, cơnh bhrợ du lịch âng vel Dỗi công năc đoo bh’rợ đoọng bhrợ pa dưr cớ chr’năp ty đanh âng đha nuôr Cơ Tu: “ C’moo 2018, tr’xăl pr’đhang vel bhươl k’đhơợng lêy dzang hợp tác xã, bh’rợ bhrợ têng năc vêy cơnh liêm choom lâh, bhrợ t’vaih râu pa chô ha đha nuôr vel Dỗi cơnh ha dưr dal z’hai bh’rợ, pa dưr bh’rợ taanh dzăc,... bhrợ pa dưr apêê chr’năp văn hóa ty đanh âng đha nuôr Cơ Tu.”

T'mooi ộm n'dza ( buah) đhị Gươl

Chanup: Khải Minh

T’cooh Dương Thanh Phước, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế xay moon, du lịch vel bhươl coh vel Dỗi zooi đha nuôr bơơn bhrợ pa dưr pr’đơợ liêm, pa câl bh’nơơn bh’rợ lâng tr’xin bhrợ pa dưr apêê c’kir văn hóa ty đanh coh vel đong. N’đhơ cơnh đeêc, bh’rợ pa dưr du lịch vel bhươl đhị đâu công dzợ bâc râu căh âi liêm choom:“Đoọng bhrợ pa dưr ngành du lịch âng đha nuôr Cơ Tu ting t’ngay ting pa dưr, đh’rưah lâng zư đơc c’leh văn hóa ty đanh, chrhoong âi bhrợ Đề án bhrợ pa dưr  vel văn hóa ma nưih Cơ Tu đhị vel Dỗi, chr’val Thượng Lộ cơnh lâng đhăm bhưah 10 ha. Bh’rợ bhrợ pa dưr vel văn hóa n’nâu năc đoo pa zum bhlưa zư đơc văn hóa ty đanh n’jưah pa dưr du lịch văn hóa, crâng đac đoọng bhrợ pa dưr pr’ăt tr’mông  đha nuôr Cơ Tu dưr liêm.”

Grơơ loom chơơih pay c’lâng lươt t’mêê đoọng z’lâh đha rưt ha ul, ma nưih Cơ Tu coh vel Dỗi, chr’val Thượng Lộ, chr’hoong da ding ca coong Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế nâu câi âi vêy p’xoọng râu pa chô tơợ bh’rợ pa dưr du lịch crâng đac – vel bhươl. Căh hăt pr’loọng đong ( apêê pâh hợp tác xã) zâp c’xêê vêy râu pa chô trung bình tơợ 3 tươc 5 ưc đồng đươi vêy ting pâh bhrợ du lịch. Đha nuôr CƠ Tu coh vel Dỗi l’lăm a hay năc muy năl tươc tơơm ha roo, a bhoo, a rong, nâu câi năc p’xoọng năl cơnh bhrợ du lịch. Vel Dỗi âi bơơn pa dưr lâng xooc ting t’ngay ting vêy bâc t’mooi chơơih pay đhị đâu bhrợ đhị tươc la lêy cha ơh âng đay./.

T'mooi lươt cha ơh đhị tran đac Kzan

Chanup:Khải Minh

 Chuyện người Cơ Tu làm du lịch

 ( Alăng Lợi- Aviết Sĩ)

Từ những người nông dân chỉ quen với công việc nương rẫy, những năm gần đây, bà con Cơ Tu ở thôn Dỗi, xã Thượng Lộ, huyện miền núi Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế đã tiếp cận với cách làm du lịch cộng đồng. Ngôi nhà Gươl truyền thống, dòng thác Kazan của thôn, nay đã trở thành điểm du lịch thu hút khách du lịch, mang lại sự đổi thay cho làng quê Cơ Tu miền sơn cước.

Thôn Dỗi nằm ngay trung tâm của xã Thượng Lộ, cách thị trấn Khe Tre, huyện Nam Đông khoảng 2km. Ông Avô Cưa, Phó Giám đốc Hợp tác xã Du lịch thôn Dỗi giới thiệu, đến với tour du lịch cộng đồng thôn Dỗi, du khách sẽ được thưởng thức ẩm thực của đồng bào; xem văn nghệ và giao lưu với bà con Cơ Tu; khám phá thác Kazan; tham quan nhà dân. Nếu ai muốn trải nghiệm thêm thì có thể ở lại một đêm để ngủ trong guơl truyền thống, cùng quây quần bên bếp lửa, ăn thịt nướng, uống rượu cần và thưởng thức tiếng trống chiêng, điệu múa tân tung da dă, hòa cùng các làn điệu dân ca mượt mà của đồng bào Cơ Tu nơi đây. Ngoài ra, trong thôn cũng có nhà nghỉ với hình thức homestay để khách có sự lựa chọn. Ông Cưa khoe, thôn Dỗi có hơn 100 hộ với hơn 500 khẩu. Sau hơn 15 năm làm du lịch, đời sống của bà con Cơ Tu thôn Dỗi nay đã thay đổi về nhiều mặt. Nếu như trước năm 2004, đây là một thôn nghèo nhất nhì của xã Thượng Lộ, thì nay, sau khi được Sở Du lịch Thừa Thiên - Huế hướng dẫn, bảo trợ để làm du lịch, thôn Dỗi đã thoát nghèo và trở thành một thôn trung bình khá về kinh tế: “Trước đây, bà con Cơ Tu ở đây chủ yếu làm rẫy, trồng bắp, trồng sắn. Bữa ăn còn chưa đủ nói gì đến giàu. Mỗi lần đón đoàn khách, tất cả 6 nhóm đội phụ vụ từ hướng dẫn viên, ẩm thực, nông sản, tổ dệt, đội văn nghệ…gần 100 người đều nhận được mỗi người một trăm nghìn, mỗi tiết mục biểu diễn văn nghệ nhận 500 nghìn đồng từ đoàn du khách. Bây giờ, cuộc sống bà con Cơ Tu thôn Dỗi thay đổi rất nhiều, có nhà cửa kiên cố, có đầy đủ tiện nghi, ti vi, xe máy… Cả thôn giờ ai cũng làm du lịch không còn làm rẫy cả chục năm nay rồi.”

Du khách thưởng thức các món ăn truyền thống của đồng bào Cơ Tu

Ảnh: Khải Minh

Những năm trước đây, anh A Rất Chân, ở thôn Dỗi, xã Thượng Lộ chỉ quen với việc nương rẫy, hay chăn nuôi con lợn, con bò. Nay, thôn Dỗi làm du lịch, anh Chân đã trở thành một hướng dẫn viên tận tình, chu đáo với du khách: “Ban đầu cũng không biết làm chi hết. Không biết cách đón tiếp, tổ chức hoạt động như thế nào. Hiện nay hướng dẫn viên chỉ có một mình tôi. Tôi đã tự tin đào tạo thêm vài thanh niên trong thôn cùng làm hướng dẫn viên. Thậm chí các xã như Thượng Nhật, Thượng Long cũng tìm đến đây học hỏi, nhờ tôi chia sẻ kinh nghiệm. Tôi sẵn sàng và rất tự hào làm việc này. ”

Tour du lịch sinh thái - cộng đồng thôn Dỗi được đưa vào khai thác hơn 15 năm nay. Đây là Tour du lịch do UBND huyện Nam Đông và Sở Du lịch tỉnh Thừa Thiên - Huế tổ chức (có sự hỗ trợ của Tổ chức Phát triển du lịch bền vững Hà Lan - SVN) và đang được Công ty lữ hành Đông Kinh - đơn vị chuyên về khách Nhật hỗ trợ. Hiện lượng khách đến với thôn Dỗi tăng từng năm. Từ năm 2018, mô hình du lịch cộng đồng phát triển thành Hợp tác xã Du lịch thôn Dỗi, thu hút ngày càng đông lượng du khách đến tham quan, khám phá. Nếu như năm 2004, thôn Dỗi chỉ thu hút được 95 lượt khách nước ngoài (chủ yếu là khách Nhật) và 200 lượt khách trong nước, thì các năm sau, lượng khách đã tăng gấp 10-20 lần. Điển hình trong năm 2019 có trên 300 đoàn khách đến tham quan và trải nghiệm, doanh thu khoảng 1 tỷ đồng, tăng trên 15% so với năm trước. Ông Hồ Văn Chính, Chủ tịch UBND xã Thượng Lộ, huyện Nam Đông cho biết, cách làm du lịch của thôn Dỗi cũng chính là giải pháp để khôi phục các giá trị truyền thống của đồng bào Cơ Tu: “ Năm 2018, chuyển đổi mô hình cộng đồng quản lý sang hợp tác xã mặt tổ chức hoạt động mang lại thiết thực, tạo thu nhập cho bà con thôn Dỗi như nâng cao nghiệp vụ, phát triển nghề đan lát, dệt thổ cẩm,… khôi phục các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Cơ Tu.”

Ông Dương Thanh Phước, Phó Chủ tịch UBND huyện Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế nhận định, du lịch cộng đồng ở thôn Dỗi giúp bà con khai thác lợi thế, bán sản vật và từng bước phục hồi các di sản văn hóa truyền thống ở địa phương. Tuy nhiên, việc phát triển du lịch cộng đồng nơi đây vẫn còn nhiều hạn chế và đơn điệu: “Nhằm thúc đẩy ngành du lịch của đồng bào Cơ Tu ngày càng phát triển, đồng thời gìn giữ được bản sắc văn hóa truyền thống, huyện đã lên Đề án xây dựng làng văn hóa dân tộc Cơ Tu thu nhỏ ngay tại thôn Dỗi, xã Thượng Lộ với diện tích 10ha. Việc xông pha xây dựng làng văn hóa này chính là kết hợp vừa bảo tồn văn hóa truyền thống vừa phát triển du lịch văn hóa, sinh thái  để thúc đẩy đời sống cho đồng bào Cơ Tu đi lên.”

Nghệ nhân Cơ Tu biểu diễn nhạc cụ cho du khách

Ảnh: Khải Minh

Chọn hướng đi mới để thoát đói nghèo, người Cơ Tu ở thôn Dỗi, xã Thượng Lộ, huyện miền núi Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế giờ đã có thêm thu nhập từ việc phát triển du lịch sinh thái - cộng đồng. Không ít hộ dân (thành viên hợp tác xã) mỗi tháng có thu nhập từ 3 đến 5 triệu đồng nhờ tham gia hoạt động đưa đón, phục vụ du khách. Bà con Cơ Tu ở thôn Dỗi trước đây vốn chỉ biết đến cây lúa, cây sắn, nay còn biết kiếm tiền từ làm du lịch./.

  Ảnh bìa: Thuathienhue.gov.vn