Nắc dưr váih cơnh ơy loóih, mơ 6 giờ ra diu cắh cậ 6 giờ ha bu, t’coóh Lâm Xuân, ắt cóh chr’val Tân Mỹ, chr’hoong Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long nắc pa xul đài đoọng xơợng t’ruíh pa xul p’rá Khmer âng Đài P’rá Việt Nam. T’coÓh Lâm Xuân xay moon, nắc tơợ t’ngay bhrợ t’váih t’ruíh cóh c’moo 1990 nắc zập t’ngay hân đoo a đoo công xơợng t’ruíh pa xul p’rá Khmer. Cắh bơơn xơợng cóh ra diu nắc xơợng bêl đhâng, ha bu cắh cậ cóh ha dum. Bêl nắc xơợng cóh đong, vêy bêl cậ nắc glúh dzông võng xơợng đhị bhươn xoài đh’rứah lâng chom trà t’viêng. Ađoo xay moon, tơợ t’ngay xơợng đài tước nâu cơy nắc ađoo ơy câl 5 bêệ Radio. Radio đơ ty cắh dzợ choom ng’đươi nắc ađoo ha âu đớc nắc cơnh kir ty. Ađoo xay moon xơợng t’ruíh pa xul p’rá Khmer ơy bhrợ đoọng ha đoo n’năl bấc ooy c’lâng xa nay, chính sách, pháp luật âng Đảng, Nhà nước, n’năl conh b’băn lâng zư lêy c’rơ âng đay. T’coÓh Lâm Xuân prá: “Acu ơy xơợng Đài P’rá Việt Nam tơợ đanh ặ, n’năl bấc rau xa nay cóh k’tiếc k’ruung lâng cóh k’tiếc k’ruung n’lơơng. Đài pa choom đhanuôr Khmer n’năl cơnh ch’chóh, b’băn, bhrợ ruộng. Pazêng cơnh bh’rợ nông nghiệp nắc lứch vêy Đài pa choom đoọng ha đhanuôr cóh sóng đoọng đhanuôr Khmer t’bhlâng bhrợ cha, t’bil ha ul pa xiêr đharứt”.

Cắh muy t’coÓh Lâm Xuân, nắc prang cr’noon Cần Thay, chr’val Tân Mỹ vêy k’dâng 300 pr’loọng đong đhanuôr nắc pazêng pr’loọng đong hân đoo công vêy muy bêệ Radio đoọng xơợng t’ruíh pa xul p’rá Khmer âng Đài P’rá Việt Nam. Đhanuôr xay moon, đhanuôr Khmer cóh cr’noon vêy đợ manuýh cắh n’năl lâng cắh choom prá p’rá acoon kinh, nắc đươi vêy t’ruíh pa xul p’rá Khmer âng Đài P’rá Việt Nam ơy bhrợ đoọng ha apêê đoo n’năl ghít đhr’năng âng k’tiếc k’ruung.

Đhanuôr Khmer Nam bộ bấc bhlâng nắc ắt mamông đhị apêê tỉnh zr’lụ Tây Nam bộ, cóh thành phố Hồ Chí Minh lâng miền Đông Nam bộ lâng k’dâng 1,3 ức đhanuôr. Sóng AM873 Khz âng Đài P’rá Việt Nam xoọc pa xul p’rá Khmer cóh nâu cơy nắc lứch prang zr’lụ Nam bộ. Đươi vêy cơnh đêếc đhanuôr Khmer Nam bộ cóh zr’lụ nắc lứch xơợng t’ruíh pa xul p’rá Khmer.

Tơợ bấc c’moo ahay, t’coóh Châu Phát, bêl ahay bhrợ Phó Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc tỉnh Bạc Liêu ơy ta luôn đương xơợng lâng xay moon ooy t’ruíh pa xul p’rá Khmer. Ađoo xay moon, t’ruíh pa xul p’rá Khmer zập t’ngay pa xul mơ 4 chu, ra diu, đhâng, ha bu lâng ha dum. Lâng đợ pa xul n’nâu nắc liêm buôn pa bhlâng đoọng ha đhanuôr Khmer đương xơợng. Zập t’ngay t’ruíh ơy xay truíh pazêng rau xa nay bh’rợ thời sự cóh k’tiếc k’ruung lâng bha lang k’tiếc tước ooy pazêng đhanuôr; bh’rợ xay truíh âng apêê biên tập viên, phát thanh viên buôn pa bhlâng ng’xơợng, ng’năl: “Xay moon zazum bhr’ươl xay truíh âng phát thanh viên lâng apêê phát thanh viên âng Đài P’rá Việt Nam lâng phát thanh viên âng Đài tỉnh pa xul cóh sóng Đài P’rá Việt Nam, nắc t’ruíh âng vel đong nắc liêm crêê pa bhlâng, bhr’ươl âng apêê đoo liêm, zíh buôn đương xơợng lâng buôn ng’năl”.

T’ruíh pa xul p’rá Khmer vêy ta bhrợ t’váih cóh c’xêê 8 c’moo 1990 tước nâu cơy nắc k’nặ 28 c’moo. Cóh pazêng t’ngay bhrợ t’váih, t’ruíh nắc đanh mơ 30 phút, pa xul cớ mơ 1 chu, nâu cơy t’ruíh nắc vêy ta bhrợ pa đanh tước 60 phút lâng pa xul cớ 3 chu, cóh đêếc 10 phút nắc tin cóh zập t’ngay vêy ta bhrợ t’mêê 2 chu. Lấh ooy xa nay tin thời sự âng t’ruíh nắc dzợ vêy đợ t’ruíh n’lơơng cơnh: Pazum têy zư lêy môi trường, rau chr’nắp pr’hay âng vel đong, Chính sách pháp luật, Bác sỹ âng pr’zớc, manuýh bhrợ ha rêê đhuốch n’năl, Pazum c’rơ bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê. Pazêng t’ruíh n’nâu nắc đơơng âng đoọng ha đhanuôr Khmer đợ xa nay chr’nắp pa bhlâng lâng đhanuôr. Zập t’ngay t’ruíh nắc dzợ đớc 30 phút đoọng apêê xơợng đài prá xay kiêng xơợng pr’hát xa nul. Nắc cóh t’ngay Chủ nhật zập tuần vêy t’ruíh chr’nắp đớc đoọng ha apêê văn nghệ sỹ lâng ha p’niên k’tứi manuýh Khmer.

A moó Thạch Thị Ngọc Tươi, Phó Trưởng phòng p’rá acoon cóh, Cơ quan ắt đhị zr’lụ Đồng bằng k’ruung Cửu Long, Đài P’rá Việt Nam xay moon, Phóng p’rá acoon cóh nắc đhiệp mơ 8 cha nắc, bhrợ têng đợ bh’rợ nắc chêếc lêy pay đươi, biên tập, pa chô ooy p’rá acoon cóh xang n’nắc nắc đọc lâng pa têết bhrợ t’ruíh. Đoọng vêy đợ t’ruíh pr’hay, bấc xa nay t’mêê, apêê cóh phòng ta luôn chêếc lêy đợ xa nay cóh k’tiếc k’ruung lâng tơợ k’tiếc k’ruung n’lơơng đoọng xay truíh đơớh tước ooy đhanuôr: “Cóh ha y chroo, apêê cóh phòng nắc lướt pa bhrợ cóh vel đong bấc lấh mơ đoọng xrặ baid; t’bhlâng bhrợ têng đợ bh’rợ ta moóh, pa bhlâng nắc ta moóh đợ manuýh vêy chr’nắp cóh bhươl cr’noon, đợ manuýh vêy bấc đhanuôr Khmer chắp hơnh lâng ta moóh đợ apêê sư sãi đoọng pa dưr rau pr’hay lấh mơ ha t’ruíh”.

A noo Thái Minh Lộc, k’đhơợng lêy n’đắh bh’rợ pa chô p’rá tơợ p’rá acoon kinh ooy p’rá acoon cóh, zập t’ngay công lướt đơớh chô z’lưa đoọng ch’mêết lêy pazêng cr’liêng chữ cóh bha ar ơy ta pa chô ooy p’rá acoon cóh, đoọng bhrợ ha xa nay cóh t’ruíh xay truíh tước ooy đhanuôr buôn ng’năl lâng pr’hay lấh mơ bêl tước ooy sóng. A noo Lộc xay moon, xoọc đâu pr’ắt tr’mông dưr váih k’rơ, pazêng rau cr’liêng xa nay t’mêê vêy u váih. Tu cơnh đêếc apêê cóh phòng nắc pa dưr dal c’năl bấc lấh mơ đoọng bhrợ têng crêê cơnh bh’rợ pa chô tơợ p’rá acoon cóh ooy p’rá acoon cóh ha t’ruíh: “Cóh sinh hoạt Chi hội nhà báo nắc xay moon xa nay bh’rợ pa chô tơợ bh’rợ acoon kinh ooy p’rá acoon cóh ooy xa nay sinh hoạt đoỌng apêê cóh phòng Khmer vêy pr’đơợ prá xay bh’rợ tr’nêng. Ha dang bhrợ têng choom cơnh đêếc nắc bh’rợ pa chô tơợ p’rá acoon kinh ooy p’rá acoon cóh âng apêê ađhi a noo cóh phòng vêy ta ha dưr dal lấh mơ”.

Apêê cóh t’ruíh pa xul p’rá Khmer xay moon, hân đhơ bh’rợ tr’nêng zr’nắh k’đháp nắc pazêng rau cr’noọ cr’niêng âng đhanuôr đớc đoọng nắc bhrợ ha apêê đoo t’bhlâng bhrợ têng k’rơ lấh mơ dzợ, xay bhrợ liêm choom bh’rợ tr’nêng đoọng xay bhrợ ha đhanuôr Khmer Nam bộ ting t’ngay liêm choom lấh mơ./.

Chương trình tiếng Khmer của Đài TNVN -

28 năm hình thành và phát triển

        Chanh Tuy

Đáp ứng nguyện vọng của đồng bào và sư sãi Khmer Nam bộ, tháng 8 năm 1990, Đài tiếng nói Việt Nam đã thành lập chương trình phát thanh tiếng Khmer. Đến nay chương trình đã có gần 28 năm hình thành, phát triển và đã trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu đối với đồng bào và sư sãi khmer Nam bộ. Để có kết quả này, tập thể phóng viên, biên tập viên, biên dịch viên và phát thanh viên của Phòng đã cống hiến hết mình và không mệt mỏi.

Đã trở thành thông lệ, cứ 6 giờ sáng hoặc 6 giờ chiều, ông Lâm Xuân, ở xã Tân Mỹ, huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long lại mở đài để nghe chương trình phát thanh  tiếng Khmer của Đài TNVN. Ông Lâm Xuân cho biết, ngay từ ngày thành lập chương trình năm 1990 hầu như ngày nào ông cũng nghe chương trình phát thanh tiếng Khmer. Không nghe được buổi sáng ông nghe buổi trưa, buổi chiều hay buổi tối. Lúc thì nghe tại nhà, lúc thì nằm võng nghe ngoài vườn xoài bên tách trà xanh. Ông cho biết từ ngày nghe đài đến nay ông đã mua tất cả 5 chiếc Radio. Cái radio cũ không còn dùng được, ông để  dành và bảo quản như cổ vật. Ông cho biết nghe chương trình phát thanh tiếng Khmer đã giúp cho ông hiểu nhiều về chủ trương chính sách, pháp luật của Đảng, Nhà nước, biết được cách sản xuất chăn nuôi và giữ gìn sức khỏe. Ông Lâm Xuân tâm sự: “Tôi đã nghe Đài TNVN từ lâu,  nắm được nhiều tin tức trong và ngoài nước. Đài đã hướng dẫn đồng bào Khmer biết cách trồng trọt chăn nuôi làm ruộng. Những kỹ thuật sản xuất nông nghiệp đều được Đài hướng dẫn bà con trên sóng để đồng bào Khmer tăng gia sản xuất, xóa đói giảm nghèo”.   

Không chỉ ông Lâm Xuân, mà cả ấp Cần Thay, xã Tân Mỹ có khoảng 300 hộ dân hầu như nhà nào cũng có một chiếc Radio để nghe chương trình phát thanh tiếng Khmer của Đài TNVN. Bà con cho biết, đồng bào Khmer trong ấp có những người không nghe và nói được tiếng phổ thông, nhờ có chương trình tiếng Khmer của Đài TNVN đã giúp cho bà con nắm được  tình hình đất nước. 

Đồng bào Khmer Nam bộ phần lớn sinh sống tại các tỉnh khu vực Tây Nam bộ, một phần ở thành phố HCM và miền đông Nam bộ với khoảng 1,3 triệu dân. Sóng AM 873 Khz của Đài TNVN đang phát chương trình Khmer hiện nay phủ sóng trên toàn khu vực Nam bộ. Nhờ vậy đồng bào Khmer Nam bộ trong khu vực đều nghe được chương trình phát thanh tiếng Khmer.  

Từ nhiều năm qua, ông Châu Phát, nguyên Phó chủ tịch Mặt trận Tổ quốc tỉnh Bạc Liêu, đã theo dõi và đánh giá các chương trình tiếng Khmer. Ông cho biết, chương trình phát thanh tiếng Khmer mỗi ngày phát 4 lần, sáng, trưa, chiều tối. Với tần suất phát này rất thuận lợi để đồng bào Khmer theo dõi chương trình. Hàng ngày chương trình đã chuyển tải hầu hết các sự kiện thời sự trong nước và quốc tế đến từng người dân;  cách diễn đạt của biên tập viên, phát thanh viên dễ nghe và dễ hiểu. “Nói chung giọng đọc của phát thanh viên kể cả phát thanh viên của Đài TNVN và phát thanh viên của Đài tỉnh phát trên sóng đài TNVN, tức chương trình địa phương đều chuẩn, giọng đọc tốt, đọc chậm dễ nghe và dễ hiểu”.  

Chương trình phát thanh tiếng Khmer được thành lập vào tháng 8 năm 1990 đến nay đã gần 28 năm. Những ngày đầu thành lập, chương trình chỉ có thời lượng 30 phút, phát lại 1 lần, nay chương trình đã được tăng lên 60 phút và phát lại 3 lần, trong đó 10 phút tin mỗi ngày được làm mới 2 lần. Ngoài tin tức thời sự chương trình có các tiết mục như: Chung tay bảo vệ môi trường, Đặc sản quê mình, Chính sách pháp luật, Bác sỹ của bạn, Nhà nông cần biết, Chung sức xây dựng nông thôn mới. Các tiết mục đã mang đến đồng bào Khmer những thông tin rất thiết thực đời thường và  bổ ích. Hàng ngày chương trình còn dành 30 phút để những thính giả giao lưu yêu thích ca nhạc. Riêng ngày chủ nhật hàng tuần có chương trình đặc biệt dành cho văn nghệ sỹ và cháu thiếu nhi người dân tộc Khmer.   

Chị Thạch Thị Ngọc Tươi, Phó Trưởng phòng Tiếng Dân tộc, Cơ quan thường trú khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, Đài TNVN cho biết, Phòng tiếng Dân tộc chỉ có 8 người, làm các công việc như khai thác, biên tập, dịch đọc và dàn dựng chương trình.  Để có chương trình hay, nhiều tin tức mới, các thành viên trong phòng luôn cập nhật mới những tin tức trong và ngoài  nước để chuyển tải nhanh đến đồng bào: “Trong thời gian tới, các thành viên trong phòng cần phải đi công tác địa phương nhiều hơn để viết bài; tăng cường làm thể loại phỏng vấn, đặc biệt là phỏng vấn những người có uy tín trong phum sóc, những người có ảnh hưởng đối với đồng bào Khmer và phỏng vấn các vị sư sãi để tăng sức hấp dẫn  cho chương trình”.     

Anh Thái Minh Lộc, phụ trách khâu biên dịch, hàng ngày cũng phải đi sớm về muộn để hiệu đính từng câu chữ trên bản dịch, nhằm giúp cho nội dung chương trình chuyển tải đến bà con dễ hiểu và hấp dẫn trước khi lên sóng. Anh Lộc cho biết, hiện nay đời sống kinh tế xã hội phát triển, các từ mới đã được hình thành. Do đó các thành viên trong phòng cần phải trao dồi kiến thức nhiều hơn mới đáp ứng nhu cầu dịch thuật cho chương trình: “Trong sinh hoạt Chi hội nhà báo cần phải đưa nội dung dịch thuật vào nội dung sinh hoạt để  các thành viên trong phòng Khmer có điều kiện trao đổi nghiệp vụ dịch thuật. Nếu  làm được như vậy trình độ dịch thuật của anh em trong phòng sẽ được nâng cao hơn”.

Các thành viên thực hiện chương trình tiếng Khmer cho biết, dù công việc vất vả nhưng chính những tình cảm của bà con dành cho đã thôi thúc họ phấn đấu hơn nữa, làm tốt công việc để phục vụ đồng bào Khmer Nam bộ ngày càng được tốt hơn./.