Bấc vel bh’rợ tr’nêng đhị tỉnh Quảng Nam lâng thành phố Đà Nẵng căh muy đhị pazêng zr’lụ  bhrợ têng, đơơng pa câl bấc pr’đươi mỹ nghệ liêm chr’nắp nắc dzợ váih đhị zr’lụ du lịch pr’hay đoọng ha t’mooi coh k’tiếc k’ruung hêê lâng đăh k’tiếc k’ruung lơơng. Đhơ cơnh đếêc, xoọc apêê vel bh’rợ tr’nêng nâu xoọc ặt đhị đhr’năng bil bal r’dợ tu lưm k’đháp đắh pa câl.

       Đơơng pazêng chr’đhung, g’nuốc tuôr, xa nập xập âng ma nuýh Cơ Tu bhrợ lâng têy ting pấh Liên hoan vel bh’rợ tr’nêng truyền thống k’tiếc Quảng; a moó Cor Eo ặt đhị chr’val Tà Bhing, chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, zập pr’đươi vêy chr’nắp tợơ muy tước bơr ha riêng r’bhầu đồng. Vel bh’rợ t’taanh ơy bơơn pa dưr ha dợ zập tuần pân đil đhị vel Zara, chr’val Tà Bhing bhrợ taanh muy bơr t’ngay a năm, cr’chăl mơ dzợ nắc bhrợ ha rêê, tu taanh bhrợ bấc cung căh vêy ngai câl. A moÓ Cor Eo, c’la t’taanh n’đoó a doóh manuýh Cơ Tu đhị chr’val Tà Bhing, chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam xay moon:“Bấc apêê kiêng pr’đươi âng ma nuýh Cơ Tu, pa bhlầng nắc apêê đăh k’tiếc k’ruung lơơng. T’mooi đắh k’tiếc k’ruung lơơng tước, a zi kiêng pa căh đoọng ha pêê lêy ha dợ căh choom, k’đháp bhlầng nắc căh choom prá xay lâng apêê, pr’đươi pr’lướt đơơng pa căh nắc căh vêy. Tu nâu kêi ơy vêy bấc cơnh chếêc bhrợ íh liêm t’mêê nắc bh’rợ bhrợ cơnh ty đanh r’dợ cung ting bil pất, xợơng k’rang pa bhlầng.”

       Căh muy vel t’taanh n’đoóh a doóh Zara a năm, nắc bấc vel bh’rợ tr’nêng lơơng âng k’tiếc Quảng xoọc ặt đhị đhr’năng bil pất. Bấc râu tu bhrợ apêê vel bh’rợ tr’nêng ặt đhị đhr’năng bil pất tợơ thị trường, tu pr’đươi bhrợ bấc c’rơ g’lếêh ha dợ căh vêy bấc ngai đươi dua, bh’nơơn đơơng chô căh vêy mơ c’rơ ta bhrợ têng, bhrợ bấc ngai căh kiêng bhrợ têng bh’rợ ty đanh nâu đoo dzợ. Vel bh’rợ bánh tráng Tuý Loan đhị thành phố Đà Nẵng, lấh mơ bhrợ têng đhị 3 c’xêê x’rịa c’moo đoọng pa câl cóh cr’chăl Tết nắc apêê cung bêl bhrợ bêl căh, zập c’xêê bhrợ 7-10 t’ngay a năm. A moÓ Trương Thị Kim Liên, c’la muy zr’lụ  bhrợ bánh Tráng Tuý Loan,chr’val Hoà Phong, chr’hoong Hoà Vang, thành phố Đà Nẵng đoọng năl:“Bhrợ têng đoọng t’ngay Tết đơ bấc, ha dợ căh ơy vêy thị trường pa câl, tu chr’nắp pa câl u dal. Cha néh cung dal, ahứ, a zoong, đác mắm, tỏi cung dal, zập râu ting dzoóc dal, tu cơnh đếêc t’mooi apêê moon chr’nắp pa câl lalấh dal. Ha dợ a đay lêy bhrợ muy bệê bánh Tráng, dáp lêy t’ngay công pa bhrợ nắc chr’nắp pa câl dal tu cơnh đếêc căh đhị đoọng pa câl tệêm ngăn.”

       K’tiếc Quảng nắc đhị ơy vêy lịch sử -văn hoá đanh đươnh. Tợơ bấc lang a hay, apêê nghệ nhân lâng tr’pang têy âng đay nắc bhrợ váih apêê pr’đươi a yêm, liêm cra. Apêê vel bh’rợ tr’nêng cơnh vel k’coóch ba boóc đhêl Ngũ Hành Sơn, bh’rợ đúc đồng Phước Kiều, a lớ Cẩm Nê, đác mắm Nam Ô, taanh n’đoó a doóh Cơ Tu nắc r’dợ bơơn pa dưr ha dợ ta luôn zâng lâng k’đháp k’ra. Ting cơnh t’coóh Mai Đình Lợi, Chi cục trưởng Chi cục pa dưr Nông nghịêp lâng vel bhươl tỉnh Quảng Nam, đoọng zúp zooi đhanuôr pa dưr vel bh’rợ tr’nêng ty đanh, tỉnh Quảng Nam lêy bhrợ pa dưr “Zập chr’val muy pr’đươi”, pa dưr k’bhúh pr’đươi chr’nắp liêm ơy vêy pr’đợơ liêm choom âng zập vel đong n’nặc:“Quảng Nam xoọc bhrợ têng muy bh’rợ ha dợ Chính phủ ra văng đoọng bhrợ têng, nắc đoo bh’rợ zập chr’val vêy muy pr’đươi liêm chr’nắp. Cóh đếêc vêy bh’rợ pa dưr apêê pr’đươi âng apêê vel bh’rợ tr’nêng, lâng apêê pr’đươi âng bh’rợ tr’nêng moon za zưm. Bhrợ têng cơnh ooy đoọng apêê pr’đươi nâu vêy đơơng chô bh’nơơn liêm choom bhlầng lâng bơơn thị trường kiêng dua bấc. Zooi đoọng ha đhanuôr pa dưr apêê vel bh’rợ tr’nêng âng vel bhươl đay lâng bhrợ t’váih pr’đươi ting t’ngay ting liêm choom lấh mơ, r’dợ nắc pa dưr tước bha lang k’tiếc”./.

Làng nghề ở xứ Quảng nguy cơ mai một

                                                                                                                              PV Phương Cúc/VOV miền Trung

Nhiều làng nghề ở tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng không những là nơi sản xuất, cung ứng nhiều sản phẩm thủ công mỹ nghệ độc đáo mà còn trở thành điểm du lịch hấp dẫn du khách trong và ngoài nước. Tuy nhiên, hiện các làng nghề truyền thống này đang đứng trước nguy cơ bị mai một do gặp khó khăn về đầu ra.

Mang những túi xách, khăn quàng cổ, quần áo đặc trưng của người Cơ Tu làm thủ công về tham gia Liên hoan làng nghề truyền thống xứ Quảng; chị Coor Eo, ở xã Tà Bhinh, huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, mỗi sản phẩm có giá từ một đến hai trăm nghìn đồng. Làng nghề thổ cẩm đã được phục hồi nhưng mỗi tuần phụ nữ ở thôn Zara, xã Tà Bhinh chỉ làm một hay hai hôm, thời gian còn lại đi làm rẫy bởi làm nhiều cũng không có người mua. Chị Coor Eo, chủ cở sở Dệt thổ cẩm Cơ Tu ở xã Tà Bhinh, huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam tâm sự: “Rất nhiều khách hàng ưa chuộng sản phẩm của người Cơ Tu, đặc biệt là khách nước ngoài. Khách nước ngoài họ đến, mình muốn quảng bá nhưng mình không thể, khó khăn nhất là ngôn ngữ, phương tiện thì thiếu thốn. Vì bây giờ có nhiều hàng hóa, mẫu mã đẹp, hiện đại cho nên nghề truyền thống cũng dần mai một, cho nên rất lo.”

Không riêng gì Làng dệt thổ cẩm Zara, rất nhiều làng nghề truyền thống khác của xứ Quảng đang đứng trước nguy cơ mai một. Nhiều nguyên nhân khiến cho các làng nghề có nguy cơ “biến mất” khỏi thị trường, vì sản phẩm làm ra mất công sức nhưng lại không được nhiều người tiêu dùng, thu nhập chưa tương xứng với công lao động, khiến người sản xuất không mặn mà với nghề truyền thống. Làng nghề bánh Tráng Túy Loan ở thành phố Đà Nẵng, ngoài 3 tháng cuối năm sản xuất liên tục để cung cấp cho thị trường Tết, còn lại chỉ hoạt động cầm chừng từ 7 đến 10 ngày mỗi tháng. Chị Trương Thị Kim Liên, chủ một cơ sở bánh Tráng Túy Loan, xã Hòa Phong, huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng cho biết: “Làm chủ yếu cho Tết thôi chứ chưa có đưa ra thị trường, tại vì giá cao. Gạo cũng cao, gừng, mè, nước mắm, tỏi cũng cao, đủ thứ hết, thành ra giá thành nó cao, nên khách hàng họ kêu giá cao quá. Nhưng thực ra mình làm ra một cái bánh tráng, tính ra chỉ được một ngày công, nhưng giá cao nên thành ra chưa có chỗ tiêu thụ.”

Xứ Quảng là nơi có bề dày lịch sử - văn hóa. Qua nhiều thế hệ, các nghệ nhân với bàn tay tài hoa của mình đã chế tác những sản phẩm thủ công truyền thống đặc sắc, giàu tính thẩm mỹ. Các làng nghề như làng nghề điêu khắc đá Ngũ Hành Sơn, nghề đúc đồng Phước Kiều, Chiếu Cẩm Nê, Nước mắm Nam Ô, Dệt thổ cẩm dân tộc Cơ tu từng bước được khôi phục nhưng vẫn luôn đối mặt với nhiều khó khăn. Theo ông Mai Đình Lợi, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển Nông nghiệp và Nông thôn tỉnh Quảng Nam, để giúp người dân phát triển làng nghề truyền thống, tỉnh Quảng Nam xây dựng chương trình “Mỗi xã một sản phẩm”, phát huy nhóm sản phẩm đặc sản có lợi thế của mỗi địa phương: “Quảng Nam đang thực hiện một chương trình mà Chính phủ chuẩn bị phê duyệt, đó là chương trình mỗi xã mỗi sản phẩm. Trong đó có việc phát triển được các sản phẩm của các làng nghề, và các sản phẩm ngành nghề nói chung. Làm thế nào để các sản phẩm này có chất lượng tốt nhất, bắt mắt nhất và thị trường ưa chuộng nhất. Giúp cho người dân phát triển, hồi sinh được làng nghề nông thôn và tạo ra được sản phẩm ngày càng hoàn thiện hơn, dần dần từng bước vươn ra toàn cầu”./.