Acoon c’lâng bê tông k’đơơng moot ooy Zr’lụ đha nuôr ăt ma mông Vel bhươl cơnh liêm t’mêê Ban Mai, chr’val Ba, chr’hoong Đông Giang bhưah ga mưc, liêm aih liêm pr’hay cơnh lâng apêê tơơm pô, t’nooi p’nang tih liêm mị n’đăh toor c’lâng. P’căn Nguyễn Thị Hiệp, 60 c’moo, ma nưih Cơ Tu ăt coh vel Ban Mai, chr’val Ba đoọng năl, tơợ bêl vêy bh’rợ xa nay bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê, pr’ăt tr’mông âng đha nuôr tr’xăl bâc râu. Zâp pr’loọng đong zêng ma năl zư lêy môi trường tơợ đong luh tươc p’lêêh. Ting a ngăh Hiệp, bh’rợ zư x’mir lêy n’luung pô, tơơm cha năm truih toor c’lâng, t’moot đơc n’noh x’xriing crêê đhị… âi dưr vaih bh’rợ looih âng đha nuôr bâc c’moo đâu:“ Nâu câi, đha nuôr năc ma năl zêng, ra diu meh năc prih đong xang, c’riing c’lâng pa liêm, hân noo p’răng năc tưới đac ha pô, hân noo boo năc za đêr n’loong cha năm toor c’lâng. Đh’rưah lâng n’năc, đha nuôr dzợ prih dooh toor đong, nang chr’noh, đong bh’năn liêm ta nih. T’piing lâng a hay, đha nuôr vêy râu pa chô bâc lâh, đươi cơnh đêêc năc pr’ăt trmông bơơn ha dưr dal ghit lêy.”

Cơnh lâng c’lâng bh’rợ “ Nhà nước lâng đha nuôr dh’rưah bhrợ”, bêl xay bhrợ bh’rợ xa nay Vel bhươl t’mêê, zâp hội, đoàn thể, zr’lụ đha nuôr, pr’lọong đong bơơn p’too moon đơp hun bh’rợ la lay đoọng bhrợ têng xang apêê cr’noọ xa nay. A moó Trần Thị Nữ Hóa, Chi hội trưởng Chi Hội Pân đil vel Ban Mai, chr’val Ba đoọng năl, vel vêy lâh 340 pr’lọong, coh đêêc, vêy 80 pr’loọng năc dha nuôr Cơ Tu. Đh’rưah lâng năl zư liêm đong xang tang leh, p’lêêh c’lâng, Chi hội pân đil Ban Mai dzợ t’đang moon dha nuôr pa dưr tr’mông tr’meh, t’bil ha ul pa xiêr đha rưt. Tươc đâu, vel Ban Mai năc dzợ 11 pr’loọng đha rưt, coh đêêc, đha nuôr Cơ Tu dzợ 4 pr’loọng; pa chô muy cha năc k’dâng lêy k’noọ 50 ưc đồng/cha năc/c’moo. A moó Trần Thị Nữ Hóa bhui har bêl lêy vel bhươl ting t’ngay ting tr’xăl:“Tơợ bêl bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê, pr’dưr pr’dzoọng vel bhươl da ding ca coong lâng pr’ăt tr’mông đha nuôr dưr ta clơ lâh. Pa bhlâng năc, bêl xay bhrợ “ Đha nuôr vel bhươl cơnh liêm t’mêê” đha nuôr âi bhrợ bhr’lâ nang chr’noh, choh tơơm cha p’lêê, bhơi r’veh đoọng t’bơơn zên. Vêy đong pa chô bơr pêê zêt ưc đồng muy hân noo bơơn bhrợ, ha dang dap prang c’moo năc dzooc k’ha riêng ưc đồng.”

C’moo 2015, chr’val Ba dưr vaih chr’val vel bhươl t’mêê tr’nơơp âng chr’hoong da ding ca coong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam. Xooc, chr’val Ba xooc xay bhrợ “ Chr’val vel bhươl t’mêê ha dưr dal” lâng “ Chr’val Vel bhươl cơnh t’mêê” cr’chăl 2021-2025. Ting t’cooh Phạm Kim Thông, Phó Chủ tịch UBND chr’val Ba, chr’hoong Đông Giang, bh’rợ xa nay Vel bhươl t’mêê bhrợ tr’xăl pr’ăt tr’mông đha nuôr vel đong, đợ pr’loọng đha rưt xiêr tơợ 33% (2011) xiêr dzợ n’dup 7% (2020). Pa bhlâng năc, pa chô âng đha nuôr đhị 2 Zr’lụ đha nuôr vel bhươl t’mêê cơnh t’mêê Ban Mai lâng Quyết Thắng bơơn pa chô tơợ 60-70 ưc đồng/pr’loọng/c’moo đươi vêy apêê pr’đhang choh tơơm cha p’lêê, băn rơơi. Chr’val xooc t’bhlâng tươc c’moo 2021 vêy p’xoọng 2 vel mă bơơn cr’noọ xa nay “ Đha nuôr vel bhươl t’mêê cơnh liêm t’mêê” lâng 1 vel bơơn cr’noọ xa nay vel bhươl t’mêê. T’cooh Phạm Kim Thông đoọng năl p’xoọng, râu bhui har bhlâng năc đha nuôr doó dzợ vêy loom đương g’nưm ooy râu zooi đoọng âng Nhà nước, năc ma năl t’bhlâng pa dưr tr’mông tr’meh, t’bil ha ul pa xiêr đha rưt, bhrợ pa dưr pr’ăt tr’mông văn minh. Tươc đâu chr’val Ba doó dzợ vêy pr’loọng ha ul, bh’rợ pa hư crâng bơơn cha groong:“Cr’noọ x’ría âng bhrợ pa dưr vel bhươl năc ha dưr pr’ăt tr’mông âng đha nuôr. Tu cơnh đêêc, bêl xay bhrợ vel bhươl t’mêê bơơn đơp râu mr’cơnh loom tơợ đha nuôr đh’rưah pa zum têy, chroi c’rơ. Đh’rưah lâng k’rong bhrợ cơ sở hạ tầng, chính quyềm chr’val pa bhlâng p’ghit tươc padưr pr’đhang bhrợ cha t’mêê, liêm choom bâc. Đươi cơnh đêêc, đợ pr’loọng đha rưt xiêr đơơh, nhâm mâng, pr’ăt tr’mông đha nuôr tr’xin bơơn ha dưr dal.”

Cr’chăl 2015-2020, chr’hoong da ding ca coong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam k’rong lâh 1.180 tỷ đồng xơợng bhrợ Bh’rợ xa nay bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê; coh đêêc, zên bhrợ pa zum tơợ apêê bh’rợ xa nay n’lơơng k’noọ 540 tỷ đồng, đha nuôr chroi đoọng lâh 4,4 tỷ đồng. T’cooh Hồ Quang Minh, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, tươc x’ría c’moo 2020, Đông Giang vêy 2 chr’val bơơn cr’noọ xa nay “ Chr’val vel bhươl t’mêê” năc chr’val Ba lâng chr’val Tư; 8 vel bơơn cr’noọ xa nay “ Đha nuôr vel bhươl cơnh liêm t’mêê”. Chr’hoong xay moon t’bhlâng tươc c’moo 2025 chr’val Ba dưr vaih “ Chr’val vel bhươl cơnh liêm t’mêê”, chr’val Tư bơơn cr’noọ xa nay “ Chr’val vel bhươl t’mêê ha dưr dal”. Đh’rưah lâng n’năc, 2 chr’val n’lơơng năc Ma Cooih lâng Jơ Ngây mă bơơn chr’val vel bhươl t’mêê. Công ting t’cooh Minh, bh’rợ xay bhrợ vel bhươl t’mêê cr’chăl tươc vêy lum bâc zr’năh k’đhap, tu bh’rợ pa zum vel bhươl, c’bhuh ma nưih pa bhrợ xiêr, chuẩn đha rưt, pa chô âng đha nuôr zêng ha dưr dal lâh a hay:“Apêê cr’noọ xa nay âng vel bhươl t’mêê, cơnh bhrợ têng, pa chô zên, chuẩn đha rưt… zêng dzooc năc đoo đợ g’roong ga măc bhlâng cơnh lâng vel đong da ding ca coong. T’piing lâng vel bhươl coh đồng bằng, cơ sở hạ tầng vêy tơợ đanh, ha dợ da ding ca coong đha nuôr diing ăt zâp đhị, cơ sở hạ tầng điện, c’lâng, trường, trạm zêng bhrợ pa dưr t’mêê. Ghit năc, vel đong da ding ca coong lum pa bhlâng bâc râu zr’năh k’đhap coh bh’rợ bhrợ xơợng apêê Cr’noọ xa nay Vel bhươl t’mêê./.”

Làng quê đổi thay nhờ xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu

                                                                                                     Kim Cương

Sau hơn 10 năm thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới, xã Ba, huyện miền núi Đông Giang, tỉnh Quảng Nam dần khoác lên mình màu áo mới của sự ấm no, trù phú, hướng tới vùng quê đáng sống. Hiện, 2/5 thôn của xã đã đạt chuẩn “Dân cư Nông thôn mới kiểu mẫu”, tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 33% (2011) xuống dưới 7% (2020).

Con đường bê tông dẫn vào Khu dân cư Nông thôn mới kiểu mẫu Ban Mai, xã Ba, huyện Đông Giang thoáng rộng, sạch đẹp với những khóm hoa, hàng cau thẳng tắp 2 bên đường. Bà Nguyễn Thị Hiệp, 60 tuổi, dân tộc Cơ-Tu ở thôn Ban Mai, xã Ba cho hay, từ khi có chương trình xây dựng Nông thôn mới, đời sống của bà con thay đổi nhiều. Mỗi gia đình đều tự giác giữ gìn vệ môi trường từ nhà ra ngõ. Theo bà Hiệp, việc chăm sóc bồn hoa, cây cảnh ven đường, bỏ rác đúng nơi quy định… đã trở thành thói quen nhiều năm nay của bà con: “Bây giờ, bà con tự giác lắm, sáng dậy là quét dọn nhà cửa, cổng ngõ cho sạch, mùa hè thì tưới nước cho hoa, mùa mưa này thì chống đỡ cây cảnh ven đường. Cùng với đó, bà con còn dọn dẹp vườn tược để trồng trọt, chăn nuôi theo khu vực, có hàng, có lối. So với trước, bà con có thu nhập hơn, nhờ đó chất lượng đời sống được nâng cao hẳn.”

Với phương châm “Nhà nước và Nhân dân cùng làm”, khi triển khai chương trình xây dựng Nông thôn mới, mỗi hội, đoàn thể, khu dân cư, hộ gia đình được vận động nhận phần việc khác nhau để hoàn thành các tiêu chí. Chị Trần Thị Nữ Hóa, Chi hội trưởng Chi Hội Phụ nữ thôn Ban Mai, xã Ba cho biết, thôn có hơn 340 hộ, trong đó, có 80 hộ là đồng bào Cơ-Tu. Cùng với giữ gìn vệ sinh môi trường, chỉnh trang vườn tạp, cổng ngõ, Chi hội Phụ nữ Ban Mai còn phát động bà con phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo. Đến nay, thôn Ban Mai chỉ còn 11 hộ nghèo, trong đó đồng bào Cơ-Tu chỉ còn 4 hộ; thu nhập bình quân đạt gần 50 triệu đồng/người/năm. Chị Trần Thị Nữ Hóa  phấn khởi khi nhìn thấy nông thôn ngày càng đổi thay: “Từ khi xây dựng Nông thôn mới, bộ mặt nông thôn miền núi và đời sống bà con phát triển hơn hẳn. Đặc biệt, khi triển khai “Dân cư Nông thôn mới kiểu mẫu” bà con đã cải tạo vườn tạp, trồng cây ăn quả, rau màu cho thu nhập cao. Có nhà thu vài ba chục triệu một mùa là bình thường, nếu tính cả năm lên cả trăm triệu đồng.”  

Năm 2015, xã Ba trở thành xã nông thôn mới đầu tiên của huyện miền núi Đông Giang, tỉnh Quảng Nam. Hiện, xã Ba đang triển khai xây dựng “Xã Nông thôn mới nâng cao” và “Xã Nông thôn kiểu mẫu” giai đoạn 2021-2025. Theo ông Phạm Kim Thông, Phó Chủ tịch UBND xã Ba, huyện Đông Giang, chương trình Nông thôn mới làm thay đổi cuộc sống người dân địa phương, tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 33% (2011) xuống dưới 7% (2020). Đặc biệt, thu nhập của người dân tại 2 Khu Dân cư Nông thôn mới kiểu mẫu Ba Mai và Quyết Thắng đạt bình quân từ 60-70 triệu đồng/hộ/năm nhờ các mô hình trồng cây ăn quả, chăn nuôi. Xã đang phấn đấu đến cuối năm 2021 có thêm 2 thôn đạt chuẩn “Dân cư Nông thôn mới kiểu mẫu” và 1 thôn đạt chuẩn Nông thôn mới. Ông Phạm Kim Thông cho biết thêm, điều phấn khởi nhất là người dân không còn tư tưởng trông chờ ỷ lại vào sự hỗ trợ của Nhà nước, mà đã tự nỗ lực phát triển kinh tế, xóa nghèo đói, xây dựng cuộc sống văn minh. Đến nay, xã Ba không còn hộ đói mùa giáp hạt, tệ nạn phá rừng làm nương rẫy được ngăn chặn: “Mục đích cuối cùng của xây dựng Nông thôn là nâng cao chất lượng đời sống cho người dân. Do vậy, khi triển khai xây dựng Nông thôn mới nhận được sự đồng thuận rất lớn từ bà con cùng chung tay, góp sức. Cùng với đầu tư cơ sở hạ tầng, chính quyền xã rất chú trọng phát triển các mô hình kinh tế mới, hiệu quả cao. Nhờ đó, tỷ lệ hộ nghèo giảm nhanh, bền vững, đời sống Nhân dân từng bước được nâng cao.”   

Giai đoạn 2015 - 2020, huyện miền núi Đông Giang, tỉnh Quảng Nam huy động hơn 1.180 tỷ đồng thực hiện Chương trình xây dựng Nông thôn mới; trong đó, vốn lồng ghép từ các chương trình, dự án gần 540 tỷ đồng, nhân dân đóng góp hơn 4,4 tỷ đồng. Ông Hồ Quang Minh, Phó Chủ tịch UBND huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, đến cuối năm 2020, Đông Giang có 2 xã đạt chuẩn “Xã Nông thôn mới” là xã Ba và xã Tư; 8 thôn đạt chuẩn “Dân cư Nông thôn mới kiểu mẫu”. Huyện đặt mục tiêu đến năm 2025 đưa xã Ba trở thành “Xã Nông thôn mới kiểu mẫu”, xã Tư đạt chuẩn “Xã Nông thôn mới nâng cao”. Cùng với đó, 2 xã khác là Mà Cooih và Jơ Ngây về đích Nông thôn mới. Cũng theo ông Minh, việc triển khai xây dựng Nông thôn mới thời gian tới sẽ gặp nhiều khó khăn, bởi việc sát nhập thôn bản, nguồn lực hạn chế, chuẩn nghèo, thu nhập của người dân đều nâng cao hơn trước: “Các chỉ tiêu của Nông thôn mới, như sản xuất, thu nhập, chuẩn nghèo... đều tăng lên chính là những rào cản lớn nhất đối với địa phương miền núi. So với mặt bằng nông thôn dưới đồng bằng, cơ sở hạ tầng có từ lâu đời, còn miền núi người dân sống du canh du cư, cơ sở hạ tầng điện-đường-trường-trạm đều phải xây dựng mới. Rõ ràng địa phương miền núi gặp rất nhiều khó khăn trong việc thực hiện các tiêu chí Nông thôn mới.”/.