Năc 92 c’moo, t’cooh Nguyễn Trung Chính, bêl ahay bhrợ Phó Bí thư Thường trục Tỉnh uỷ Thừa Thiên Huế, năc dzợ hay ghít đợ t’ngay tr’nơơp c’xêê T’cool c’moo 1945. Ađoo hay cớ, tơợ t’ngay 12/8/1945, bh’rợ tr’nêng biểu tình, xay p’căh lực lượng năc dưr vaih coh zập đhị. T’ngay 15/8/1945, xa nay khởi nghĩa vêy ta bhrợ t’vaih. Xa nay bh’rợ cách mạng âng đhanuôr dưr vaih k’rơ pa bhlâng tơợ t’ngay 18 tươc t’ngay 22/8/1945, pazêng chr’val, chr’hoong năc lựch bơơn pay pa chô chính quyền. Hay cớ đợ t’ngay lịch sử n’năc, t’cooh Nguyễn Trung Chính xay moon: Thừa Thiên Huế n’jưah năc kinh đô âng nhà nước phong kiến Việt Nam, n’jưah năc đhị zr’lụ pa bhrợ âng chính phủ bhrợ đoọng ha rọp âng Trần Trọng Kim lâng năc đhị cơ quan k’đhơợng xay âng quân đội Nhật. Tu cơnh đêêc, xa nay bh’rợ gung dưr coh đâu năc chr’năp pa bhlâng lâng bhrợ t’vaih râu ga măc chr’năp k’rơ bhlâng ha k’tiêc k’ruung: “Cr’noọ xa nay nhâm mâng âng cu năc t’bhlâng zâl arọp, năc ng’đươi c’rơ âng đhanuôr, t’bhlâng k’rong bâc ơl đhanuôr. Cơnh lơơng cậ, lâng bâc cơnh bh’rợ tr’nêng, đoọng xay bhrợ crêê tước ooy bhua Nguyễn dưr vaih cơnh chính sách lâng năc bhrợ têng cơnh ooy đoọng zập ngai lêy n’năl râu căh liêm crêê, hân đhơ arọp công lêy n’năl râu n’lât âng apêê đoo đoọng pa xiêr đhr’năng tr’vey tr’pooh. Tu cơnh đêêc, gung dưr đhị Huế năc doọ lâh bâc bh’rợ tr’vey. Xa nay lêy n’năl râu liêm crêê, pa dưr cr’noọ chắp hơnh k’tiêc k’ruung đoọng bhrợ t’vaih c’rơ ga măc chr’năp.”

T’ngay 30/8/1945, đhị Quảng trường Ngọ Môn, đhanuôr Thừa Thiên Huế bơơn lêy xa nay bh’rợ lịch sử ga măc bêl Bảo Đại, bhua x’rịa âng chế độ phong kiến đọc: Chiếu thoái vị lâng pa đơp đoọng Ấn bhướt, pr’đươi chr’năp quyền prang k’tiêc k’ruung âng bhua Nguyễn đoọng ooy ađoo p’căh mặt ha Chính phủ lâm thời, t’bil xa nay bh’rợ k’đhơợng k’ha riêng c’moo âng chế độ phong kiến âng bhua Nguyễn lâng t’bil lơi chế độ phong kiến k’r’bhâu c’moo. Chính quyền năc chô ooy têy đhanuôr. Râu bhui har k’rơ ga măc căh dzợ cơnh. Râu thắng lợi âng Cách mạng c’xêê T’cool coh Huế, ting chroi đoọng ooy râu thắng lợi zập prang âng bh’rợ gung dưr pa chô chính quyền Cách mạng c’xêê T’cool coh prang k’tiêc k’ruung. Ting cơnh ađoo pa chăp ch’mêệt lêy Nguyễn Đắc Xuân, vêy cơnh coh lịch sử coh Việt Nam lâng coh prang bha lang k’tiêc, căh vêy t’ngay bhiệc bhan ga măc chr’năp lâng liêm pr’hay mơ đêêc: “Bêl năc t’cooh Cù Huy Cận, t’cooh Nguyễn Lương Bằng, t’cooh Trần Huy Liệu mọt lum t’cooh Bảo Đại đoọng ra văng ha bh’rợ xay moon căh dzợ bhrợ bhua, ađoo gluh ooy p’loọng đương lâng mọt ooy Điện Kiến Trung đoọng bhrợ bhiệc. Xang n’năc xa nay xay moon căh dzợ bhrợ bhua âng bhua Bảo Đại ađoo xrặ n’juông xa nay vêy cơnh coh lịch sử bha lang k’tiêc k’tiêc công căh lâh vêy, năc zăng cu bhrợ muy cha năc đhanuôr âng muy k’tiêc k’ruung độc lập lâh mơ cu bhrợ Bhua âng muy k’tiêc k’ruung nô lệ. Râu đêêc ađoo công lêy, bh’rợ âng Cách mạng c’xêê T’cool năc bhrợ t’vaih độc lập. Râu đêêc năc bh’rợ tr’xăl liêm pr’hay pa bhlâng./.”

(Ông Nguyễn Trung Chính nhớ lại Cách mạng Tháng 8)

Hào khí Cách mạng tháng 8 ở Huế

                    PV Lê Hiếu/VOV-Miền Trung

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công đã phá tan xiềng xích của thực dân, phát xít, lật đổ chế độ phong kiến, lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà-Nhà nước của dân, do dân và vì dân. Sự kiện Bảo Đại thoái vị ngày 30/8/1945 tại Ngọ Môn Huế, đặt dấu chấm hết cho vương triều Nguyễn, vương triều cuối cùng trong lịch sử phong kiến Việt Nam. Đã 75 năm trôi qua nhưng dấu ấn của những ngày quật khởi Cách mạng tháng Tám 1945 ở Huế mãi không phai mờ. 

  Ở tuổi 92, ông Nguyễn Trung Chính, nguyên Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Thừa Thiên Huế, vẫn nhớ như in những ngày đầu tháng Tám năm 1945. Ông nhớ lại, từ ngày 12/8/1945, các cuộc biểu tình, thị uy, biểu dương lực lượng đã diễn ra khắp nơi. Ngày 15/8/1945, lệnh khởi nghĩa ban ra. Khí thế cách mạng của quần chúng sôi sục từ ngày 18 đến 22/8/1945, các xã, huyện đều giành chính quyền thắng lợi. Nhớ lại những ngày lịch sử đó, ông Nguyễn Trung Chính cho hay: Thừa Thiên Huế vừa là kinh đô của nhà nước phong kiến Việt Nam, vừa là thủ phủ của chính phủ bù nhìn Trần Trọng Kim và là nơi đặt cơ quan cai trị của quân đội Nhật. Do đó, cuộc khởi nghĩa ở đây có ý nghĩa và tác động sâu sắc đối với cả nước.“Tư tưởng xuyên suốt của mình không phải cố dùng bạo lực, phải dùng sức mạnh quần chúng, tập hợp cho được đông đảo quần chúng. Mặt khác, việc bằng nhiều cách, để tác động vào triều Nguyễn thành một chính sách và trên cơ sở làm thế nào để giác ngộ được mọi người, kể cả đối phương hiểu được vấn đề này để hạn chế dùng bạo lực. Do đó, khởi nghĩa ở Huế nó êm đẹp. Yếu yếu tố chính nghĩa, khơi dậy lòng yêu nước để tạo nên một sức mạnh.”

Ngày 30/8/1945, trước Quảng trường Ngọ Môn, nhân dân Thừa Thiên Huế chứng kiến giờ phút lịch sử trọng đại khi Bảo Đại, vị vua cuối cùng của chế độ phong kiến đọc “Chiếu thoái vị” và trao Ấn kiếm, biểu tượng của vương quyền nhà Nguyễn cho đại diện của Chính phủ lâm thời, chấm dứt sự thống trị hàng trăm năm của chế độ phong kiến triều Nguyễn và xóa bỏ chế độ phong kiến hàng nghìn năm. Chính quyền chính thức về tay Nhân dân. Niềm vui vỡ òa bất tận. Thắng lợi của Cách mạng tháng Tám ở Huế, góp phần quyết định thắng lợi trọn vẹn của Tổng khởi nghĩa giành chính quyền Cách mạng tháng Tám trong cả nước. Theo Nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân, có lẽ trong lịch sử ở Việt Nam và trên thế giới, chưa có một ngày hội nào lớn và đẹp đến thế.“Khi mà ông Cù Huy Cận, ông Nguyễn Lương Bằng, ông Trần Huy Liệu vô gặp ông Bảo Đại để chuẩn bị chuyện thoái vị, vua ra ngoài cửa ông chờ vô Điện Kiến Trung để làm việc. Sau đó chiếu thoái vị vua Bảo Đại ông viết cái câu mà có lẻ lịch sử thế giới cũng hiếm có, thà làm Dân một nước độc lập còn hơn làm Vua một nước nô lệ. Điều đó ông thấy rằng, cái chuyện mà Cách mạng Tháng 8 nó đưa tới độc lập. Đó là một cuộc chuyển giao rất đẹp./.”