Pr’đươi Slampe năc tơợp vaih tơợ p’rá Tày- râu đêêc năc Ba Bể, zr’lụ vêy đợ bhươl cr’noon Tày năc amoó Đồng Thị Vân Hà n’niên lâng dưr pậ banh lâng đợ hân noo bí đao đha hum yêm, cr’bhum chè bặ.

Bêl ahay ơy tốt nghiệp Đại học Dược Hà Nội, amoó n’năl p’lêê bí đao ơy vêy ta đươi đoọng bhrợ muy bơr râu pr’đươi pa chăm, năc choom bhrợ xà phòng cơnh pazêng râu xà phòng tía tô, xà phòng a’cam ch’neh… Năc tơợp bhrợ lêy tơợ c’moo 2019, amoó Hà ơy bhrợ xà phòng tơợ bí đao năc xơợng vêy n’nặ cơnh pr’dzăm, xang bơr pêê chu căh choom, amoó ơy lúc p’xoọng tinh dầu cơnh bạc hà, đác k’bhông, đác axậ ch’lân đoọng vêy đợ râu đha hum cơnh âng axậ crâng k’coong lâng liêm crêê ha pân đil vêy achăc k’đhap, manuyh t’cooh đhur lâng p’niên k’tứi, năc vêy Sở Y tế Bắc Kạn ch’mêệt lêy. Tước c’moo 2022, amoó Hà năc tơợp vêy bâc apêê nhăn câl xà phòng. Amoó xay moon, chr’năp 1kg bí đao năc tơợ 10- 15 r’bhâu đồng, vêy cr’chăl đhanuôr năc đhiệp pa câl tơợ 5 tươc 6 r’bhâu đồng muy kg. Ha dzợ, 1kg bí đao bơơn bhrợ k’dâng 5 bêệ bánh xà phòng, muy bêệ bánh vêy chr’năp 65 r’bhâu đồng, bâc lâh mơ t’piing lâng bh’rợ pa câl p’lêê hất: “T’ngay dzợ lướt học, lướt coh c’lâng năc lêy bâc pa bhlâng đhanuôr pa câl bí đhị ch’đhung, acu k’noọ ha dang pa câl lứch muy ch’đhung bí n’tôh bâc bhlâng công bơơn 200 r’bhâu đồng, ha dzợ bh’rợ choh, pa liêm năc bil bâc g’lêêh c’rơ. Bí đha hum coh vel đong căh lâh vêy manuyh n’năl tươc, năc đhiệp chô đơơng zêệ cha a năm năc ng’cha căh mặ lứch. Manuyh tơợ lơơng tươc lêy câl chô đơơng bhrợ pr’hêl năc công đơơng u clâng. Acu kiêng bhrợ bánh xà phòng cơnh p’lêê bí vêy ta bhrợ pa tứi.”

C’moo đâu, chr’hoong Ba Bể vêy zr’lụ choh bí đha hum mơ 200 hécta, bâc bhlâng năc coh bơr chr’val năc Địa Linh lâng Yến Dương. Tơợ pazêng p’lêê bí t’viêng đha hum vêy ta choh tơợ Ba Bể, Hợp tác xã Slampe năc amoó Hà bhrợ giám đốc năc dzợ bhrợ đợ bánh Trung Thui la liêm, vêy ta đớc coh ch’đhung k’tứi. Bánh ra bụ, đhahum yêm, vêy achăc coh m’pâng năc ta bhrợ tơợ bí đhahum Ba Bể lâng trà t’viêng, doọ lâh bặ, nhâm mâng chất ng’zư đơc. Lâng trà thảo mộc pr’đươi bha lâng năc đợ bí đao pa gooh vêy ta pa câl lâng chr’năp 100 r’bhâu đồng muy t’nôm. Dáp tươc cr’chăl n’nâu, HTX ơy pa câl 50 tấn bí đhahum đoọng ha đhanuôr, xay moon đơc x’rịa c’moo năc pa câl k’dâng 100 tấn. Amoó Đồng Thị Vọng, đhanuôr choh bí đhahum coh chr’val Địa Linh, chr’hoong Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn bhui har prá: “Đong cu pa câl đoọng ha HTX Slampe mơ 10 tấn ơy, muy ký mơ 10 r’bhâu đồng, t’piing lâng chr’năp pa câl coh chợ xoọc đâu năc tơợ 4- 5 r’bhâu đồng năc bâc ặ, 10 tấn năc 100 ức đồng. Đong cu nâu cơy năc căh dzợ vêy bí pa câl, năc bâc đong coh cr’noon choh bí sạch ting cơnh xa nay xay moon, ha dang HTX dzợ vêy cr’noọ kiêng câl năc zập pa gơi ooy xe chở đơơng, HTX pa chô zên chở đơơng la lay.”

Amoó Hoàng Thị Trang, manuyh bhrợ bh’rợ tr’câl tr’bhlêy đhị tỉnh Thái Nguyên ta luôn nhăn câl hàng tơợ HTX bhrợ pr’hêl đoọng ha pr’loọng đong đươi dua, xay moon: “Acu rơơm kiêng zập ngai căh muy coh Bắc Kạn năc coh prang k’tiêc k’ruung n’năl tươc ooy pr’đươi âng Hà lâng Slampe, ting câl đươi pr’đươi hữu cơ lâng cr’noọ xa nay ăt mamông t’viêng, ăt mamông liêm crêê. Acu rơơm kiêng đoọng ha Hà ting t’ngay dưr vaih k’rơ lâh mơ coh xa nay bh’rợ âng đay.”

HTX Slampe xoọc đâu vêy 7 cha năc ta luôn pa bhrợ lâng k’dâng 12 cha năc pa bhrợ ting cr’chăl, đợ zên bơơn pay pa chô tơợ 5- 6 ức đồng coh muy c’xêê. Đoọng bâc manuyh tơợ lơơng n’năl ooy pr’đươi âng đay, lâh bh’rợ ting xay p’căh pr’đươi đhị Zr’lụ du lịch k’tiêc k’ruung Hồ Ba Bể, pazêng hội chợ, triển lãm tr’câl tr’bhlêy coh tỉnh lâng tơợ tỉnh n’lơơng, amoó Hà năc dzợ đơơng âng pr’đươi tươc ooy bh’rợ tr’câl tr’bhlêy điện tử: “Coh thành phố vêy bâc manuyh n’looih câl hàng coh mạng bâc lâh mơ, acu công đươi công nghệ, đh’rưah lâng apêê t’cooh, ta ha, p’niên k’tứi, ga măc k’tứi tươc lêy pr’đươi đoọng pa dzoóc ooy mạng, lâng râu rơơm kiêng pr’đươi âng đay căh muy pa câl coh bhươl cr’noon, coh tỉnh, coh k’tiếc k’ruung, ch’ngai lâh mơ năc pa câl ooy k’tiêc k’ruung n’lơơng.”

Bí đao năc pr’đươi OCOP âng tỉnh Bắc Kạn, năc bâc bhlâng pa câl p’nong bí đoọng ha apêê câl, zr’lụ pa câl căh lâh nhâm mâng. Pazêng pr’đươi vêy bấc râu chr’năp âng HTX Slampe lâng xa nay tơợp bhrợ cha âng amoó Đồng Thị Vân Hà năc vêy zập cấp, ngành k’rang, pa liêm pa crêê ooy zên k’rong bhrợ pr’đươi bhrợ têng, chêêc zr’lụ pa câl đoọng ha p’lêê bí đao âng vel đong./.

Cô gái Tày tìm hướng đi mới cho nông sản vùng cao

        PV Hoàng Hiền

       Các sản phẩm hữu cơ tự nhiên đang được người tiêu dùng hướng đến. Chị  Đồng Thị Vân Hà ở tổ Khuổi Thuổm, phường Huyền Tụng, thành phố Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn đã nghiên cứu, sản xuất thành công sản phẩm bánh Trung Thu, trà thảo mộc, xà phòng và các sản phẩm an toàn khác từ quả bí thơm, dược liệu ở địa phương giúp bản thân phát triển kinh tế và tìm hướng đi mới tiêu thụ nông sản cho bà con nông dân.

Thương hiệu Slampe bắt nguồn từ tiếng Tày- đó chính là Ba Bể, nơi có những bản Tày mà chị Đồng Thị Vân Hà sinh ra và lớn lên với những mùa bí thơm, búp chè ngọt.

       Từng tốt nghiệp Đại học Dược Hà Nội, chị biết quả bí thơm đã được ứng dụng cho một số loại mỹ phẩm, có thể làm xà phòng như các loại xà phòng tía tô, xà phòng cám gạo... Bắt tay thử nghiệm từ năm 2019, chị Hà làm xà phòng từ nguyên liệu bí thơm nhưng thấy có mùi như mùi thức ăn, sau vài lần thất bại, chị đã thêm tinh dầu như bạc hà, dầu dừa, dầu cọ để có hương thơm tự nhiên và an toàn cho bà bầu, người già và trẻ nhỏ, được Sở Y tế Bắc Kạn kiểm nghiệm. Đến đầu năm 2022 chị Hà bắt đầu có nhiều đơn hàng xà phòng. Chị cho biết, giá 1 kg bí xanh dao động từ 10.000 - 15.000 đồng, có thời điểm bà con mới bán được 5.000 - 6.000 đồng/kg. Trong khi đó, 1 kg bí xanh làm được khoảng 5 bánh xà phòng, mỗi bánh có giá 65.000 đồng, cao gấp nhiều lần so với bán bí tươi: “Ngày còn đi học, qua những đoạn đường thấy bà con bán bí thơm từng gánh, từng bao, tôi nghĩ nếu bán hết một gánh bí kia cùng lắm chỉ được 200 ngàn đồng, trong khi đó, trồng trọt, chăm sóc mất nhiều công sức. Bí thơm ở địa phương ít người biết tới, mà chỉ đem về nấu ăn thôi thì không thể ăn trường kì được. Người ở xa đến chơi, mua về làm quà thì cũng thấy xách nặng. Tôi muốn sản xuất được bánh xà phòng như quả bí thơm thu nhỏ lại”.

        Năm nay, huyện Ba Bể có vùng nguyên liệu trồng bí thơm 200 ha, tập trung chủ yếu ở hai xã là Địa Linh và Yến Dương. Từ những quả bí xanh thơm ngon được trồng từ Ba Bể, Hợp tác xã Slampe do chị Hà làm giám đốc còn làm nên những chiếc Trung Thu độc đáo, được xếp trong giỏ tre buộc dây xinh xắn. Bánh mềm, thơm ngon, có nhân là bí thơm Ba Bể và trà xanh, ít ngọt, không chất bảo quản. Riêng trà thảo mộc nguyên liệu chính là bí xanh sấy khô được bán với giá 100.000 đồng/hộp. Tính tới thời điểm này, HTX đã tiêu thụ 50 tấn bí thơm cho bà con nông dân, ước tính đến cuối năm sẽ tiêu thụ khoảng 100 tấn. Chị Đồng Thị Vọng, người dân trồng bí thơm ở xã Địa Linh, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn vui vẻ nói: “Nhà tôi bán cho HTX Slampe được 10 tấn rồi, mỗi cân 10 ngàn, so với giá bán ở chợ bây giờ chỉ 4- 5 ngàn là cao, 10 tấn đã được 100 triệu. Nhà tôi bây giờ đã hết bí xanh bán, nhưng nhiều nhà trong bản trồng bí sạch theo quy trình, nếu HTX còn nhu cầu thì mọi người lại gửi xe xuống, HTX trả tiền cước riêng.”

      Chị Hoàng Thị Trang, nhân viên kinh doanh tại tỉnh Thái Nguyên thường xuyên đặt hàng của HTX làm quà biếu và cho gia đình sử dụng, nhận xét:“Mình rất mong tất cả mọi người không chỉ ở Bắc Kạn mà trong cả nước biết đến sản phẩm của Hà và Slampe, ủng hộ sản phẩm hữu cơ với mục tiêu sống xanh, sống lành. Mình chúc cho Hà ngày càng phát triển hơn trong sự nghiệp của mình”.

        HTX Slampe hiện nay có 7 thành viên thường xuyên sản xuất và khoảng 12 lao động thời vụ, thu nhập từ 5-6 triệu đồng/tháng. Để người tiêu dùng nhiều nơi biết đến sản phẩm của mình, ngoài tích cực tham gia quảng bá sản phẩm tại Khu du lịch quốc gia Hồ Ba Bể, các hội chợ, triển lãm thương mại trong và ngoài tỉnh, chị Hà còn tìm hướng đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử: “Ở thành phố nhiều người có thói quen mua hàng trên mạng hơn, tôi cũng tiếp cận công nghệ, cùng các thanh viên già, trẻ, lớn bé chụp ảnh sản phẩm để đưa lên mạng, với hi vọng sản phẩm mình làm ra không chỉ bán được ở bản, trong tỉnh, trong nước, tiến xa hơn sẽ là bán ra nước ngoài”.

        Bí xanh thơm là sản phẩm OCOP của tỉnh Bắc Kạn, nhưng chủ yếu vẫn bán thô cho các tư thương, đầu ra bấp bênh. Các sản phẩm có nhiều triển vọng của HTX Slampe và câu chuyện khởi nghiệp của chị Đồng Thị Vân Hà cần được các cấp, ngành quan tâm, giải quyết bài toán về vốn để đầu tư dây chuyền công nghệ sản xuất, góp phần tìm đầu ra cho quả bí xanh địa phương./.