Xang 7 c’moo k’rong choh bhrợ 3 hécta keo, c’moo ahay pr’loọng đong anoo Alăng Đương ăt coh vel Tà Vàng, chr’val Atiêng, chr’hoong Tây Giang tơơp pay g’luh tr’nơơp bơơn lâh 130 ưc đồng. Xang bêl p’ghit lêy choh keo căh lâh vêy bơơn pa chô râu tu cơnh đêêc diic điêl a noo Đương quyết định đơc đoọng lâh 100 ưc đồng đoọng k’rong bhrợ c’roọl b’băn, bâc năc băn aoc hêê. Anoo Đương đoọng năl, băn aco hêê doó k’đhap, ha dang xơợng đươi crêê bh’rợ b’băn lâng pa choom đoọng âng cán bộ khuyến nông năc bh’nơơn dal lâh mơ choh keo lâng bhrợ ha rêê. Lâh băn aoc hêê, diic điêl anoo Đương dzợ băn c’rooc, bé lâng choh r’veh. Anoo Alăng Đương p’rơơm, ha dang vêy c’lâng pa câl yêm têêm, pr’đhang băn aoc hêê âng pr’loọng đong anoo vêy bơơn pa chô bâc:“Keo choh 7 c’moo vêy bơơn pay bhrợ, dap lêy zên đươi dua năc đợ pa chô ha đay căh mơ mơ, tu cơnh đêêc năc acu dzang băn aoc hêê. Aoc m’ma cu châc t’bơơn bhrợ, pa dưr bhrợ, lâh n’năc acu bhrợ bhươn atông pa zum lâng băn bé, c’rooc lâng a xiu, bhrợ nang chr’noh. Tr’mông pr’loọng đong cu nâu câi công z’zăng lâh a hay.”

Coh zr’lụ da ding ca coong Quảng Nam, k’dâng lêy zâp đong  công băn aoc hêê, ma nưih hăt năc muy bơr p’nong, đong vêy pr’đơợ k’rong bhrợ bhươn a tông. Coh đêêc, Nam Giang năc muy coh chr’hoong pa dưr z’zăng k’rơ pr’đhang băn aoc n’nâu. Đươi băn aoc hêê, bâc pr’loọng đong căh muy z’lâh đha rưt năc dzợ vêy râu cha, râu đơc. Pr’loọng đong amoó Alăng Thị Oanh coh chr’val Tà Pơơ, chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam năc muy coh bâc apêê cơnh đêêc. Năc cán bộ Hội LH pân đil chr’val, bh’rợ tr’vâng n’đhang đươi năl cơnh ra pă cr’chăl lâng băn rơơi vêy khoa học tu cơnh đêêc cr’năn aoc đong amoó Oanh ting t’ngay ting pa dưr. Tơợ 1 bơr p’nong tr’nơơp, tươc đâu amoó Oanh âi vêy vaih  1 coh bhươn atông cơnh lâng lâh 50 p’nong aoc. Amoó Alăng Thị Oanh đoọng năl, băn aoc hêê doó ca k’đhap, n’đhang đoọng băn yêm têêm, pa xiêr bơơn pa xiêr pr’luh cr’ay năc công căh vêy u buôn. A moó Oanh xay moon, 3 c’moo ha nua, ma nưih băn aoc prang k’tiêc, coh đêêc vêy bâc pr’loọng băn aoc hêê coh vel đong chr’hoong Nam Giang ta luôn ăt zâng lâng pr’luh pa zruôh aoc Châu Phi. Căh hăt pr’loọng bil lưch zêng năc tu aoc crêê pr’luh, c’măp z’broọ. N’đhơ cơnh đêêc, đươi xơợng bhrợ liêm apêê quy trình b’băn liêm crêê lâng tiêm cha groong zâp prang năc cr’năn aoc hêê âng pr’loọng đong amoó Oanh công doó buy xuy crêê pr’luh:“Xooc acu băn lâh 50 p’nong, coh đêêc vêy 6 p’nong aoc căn. Ooy ch’na âi vêy đhị đong cơnh bha lâng prí, r’veh clang. Acu p’loon bêl thứ 7, chủ nhật lươt t’bơơn chô ủ đoọng apêê dza dzoc coh cr’chăl  1 tươc 2 tuần, căh vêy cu uh zêệ. Aoc hêê vêy c’rơ dal. C’moo 2019, 2020 lâng 2021 dưr vaih pr’luh pa zruôh aoc Châu Phi. Bêl dưr pr’luh, pr’loọng đong cu căh câl lâng căh đăh lêệ aoc căh ghit đhị ooy. Lâh mơ, acu dzợ ta luôn khử khuẩn,pa liêm đong c’roọl bh’năn. Tu cơnh đêêc bâc pr’loọng băn crêê pr’luh zêng c’măp n’đhang pr’loọng đong cu dóo buy xuy. Acu ha dang muy bhrợ bh’rợ Nhà nước a năm năc căh zâp đoọng ma mông pr’loọng đong tu cơnh đêêc acu p’loon băn aoc đoọng p’xoọng râu pa chô ha pr’loọng đong, yêm têêm tr’mông.”

Pr’đhang băn aoc hêê âi bơơn đha nuôr da ding ca công tỉnh Quảng Nam, pa bhlâng năc đha nuôr acoon coh bhrợ têng tơợ đanh. N’đhơ cơnh đêêc, l’lăm a hay đha nuôr bâc năc băn p’loh, hăt ngai croọl pa liêm tu cơnh đêêc aoc căh đơơh dưr pâ, buôn crêê pr’luh cr’ay lâng nha nhự môi trường. Bâc c’moo đăn đâu, đươi râu moot bhrợ âng chính quyền lâng ngành chức năng đhị bh’rợ zooi đoọng vă zên, xay truih lâng p’too moon, pa choom đoọng ng’cơnh băn rơơi tu cơnh đêêc đha nuôr r’dợ tr’xăl tơợ băn p’loh dzang bh’rợ băn ga vịng bhươn atông lâng tiêm cha groong pr’luh cr’ay zâp prang… tu cơnh đêêc pa dưr liêm, doó lâh crêê ca ay lâng bh’nơơn công dal lâh mơ băn cơnh l’lăm a hay. T’cooh Nguyễn Đăng Chương, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, pr’đhang băn aoc hêê pa bhlâng liêm glăp lâng pr’đơợ da ding ca coong lâng đhr’niêng bh’rợ âng đha nuôr acoon coh. Xooc aoc hêê xooc bơơn thị trường kiêng đăh, buôn pa câl, chr’năp năc dal tu cơnh đêêc ting t’ngay ting bâc ngai k’rong bhrợ băn rơơi ting c’lâng bhươn atông. T’cooh Nguyễn Đăng Chương công đoọng năl, t’mêê đâu, Bộ Hợp tác lâng Pa dưr tr’mông Liên bang Đức đhị Tổ chức Tầm nhìn thế giới âi zooi đoọng muy dự án zooi đoọng băn aoc hêê ha 600 pr’loọng đha nuôr acoon coh đha rưt vêy ca coon nhum âng 5 chr’val, thị trấn âng chr’hoong Nam Giang, cơnh lâng pa zêng zên lâh 550 r’bhâu Euro. K’dâng đơc xang 3 c’moo bhrợ têng (2020-2022), dự án n’nâu vêy zooi ha dưr dal chr’năp bh’nơơn aoc hêê tơợ bh’rợ chơơih pay m’ma, pa dưr b’băn, bhrợ têng bao bì, nhãn mác tươc bh’rợ pa câl:“Aoc hêê Nam Giang năc aoc chr’năp n’đhang xang n’năc crêê pr’luh pa zruôh Châu Phi bhrợ têng xang tơợ c’moo 2019 tươc c’xêê 1 c’moo đâu năc âi lưch pr’luh. Xooc đâu vel đong xooc k’rong pa dưr  cớ cr’năn. Chr’hoong công p’loon dự án âng Tổ chức Tầm nhìn thế giới  pay đoọng p’xoọng 600 p’nong aoc ha đha nuôr pa dưr cớ cr’năn; pay đoọng 1 pr’loọng đong 1 p’nong aoc căn lâng 1 p’nong conh đoọng bhrợ m’ma. Ha dang ch’mêêt lêy liêm năc bơr pêê c’moo cớ, aoc Nam Giang dưr vaih thương hiệu, bh’nơơn aoc hêê căh zâp đoọng ha thị trường, chr’năp aoc xooc năc 150.000 đồng 1 kg oac p’nong. Aoc hêê xooc năc pr’đơợ k’rơ âng chr’hoong tu cơnh đêêc choom bơơn zư đơc lâng pa dưr.”

Xooc đâu, lâh lêệ hât t’moot bao bì bơơn pa câl z’zăng k’rơ đhị apêê siêu thị coh tỉnh Quảng Nam lâng thành phố Đà Nẵng, t’mêê đâu bh’nơơn lêệ aoc hêê dzợ bhrợ p’riêng âng đha nuôr Cơ Tu công âi bơơn xay moon năc bh’nơơn OCOP 3 sao. P’rơơm, đợ bêl lêệ aoc hêê dưr vaih bh’nơơn la lay, vêy bhrợ t’vaih p’xoọng c’lâng bhrợ cha, zooi đha nuôr da ding ca coong Quảng Nam, coh đêêc vêy đha nuôr Cơ Tu t’bil ha ul, pa xiêr đha rưt lâng bhrợ cha ca van liêm choom./.

Nuôi heo đen bản địa, hướng thoát nghèo

cho đồng bào Cơ Tu ở Quảng Nam

PV/VOV-Miền Trung

Mô hình nuôi heo đen không chỉ phù hợp với điều kiện miền núi mà còn mang lại  giá trị kinh tế cao. Mô hình này đang ngày càng được nhân rộng, giúp đồng bào vùng cao thoát nghèo và vươn lên làm giàu chính đáng.

Sau 7 năm đầu tư trồng 3 héc ta keo, năm ngoái gia đình anh A Lăng Đương ở thôn Tà Vàng, xã A Tiêng, huyện Tây Giang thu hoạch vụ đầu tiên được hơn 130 triệu đồng. Sau khi cân nhắc thấy trồng keo không mấy hiệu quả nên vợ chồng anh Đương quyết định dành hơn 100 triệu đồng để đầu tư trang trại chăn nuôi, chủ yếu nuôi heo bản địa. Anh Đương cho biết, nuôi heo đen bản địa không khó, nếu tuân thủ đúng quy trình chăn nuôi và tư vấn của cán bộ khuyến nông thì hiệu quả cao hơn hẳn trồng keo và làm rẫy. Ngoài nuôi heo bản địa, vợ chồng anh Đương còn nuôi bò, dê và trồng rau. Anh A Lăng Đương hy vọng, nếu có đầu ra ổn định, mô hình chăn nuôi heo đen bản địa của gia đình anh sẽ cho thu nhập cao: “Keo trồng 7 năm mới thu 1 lần, tính chi phí chẳng được bao nhiêu nên tôi quyết định chuyển sang chăn nuôi  heo đen. Heo giống mình tự làm, tự phát triển, ngoài ra mình làm trang trại kết hợp chăn nuôi dê, bò và nuôi cá, làm vườn. Kinh tế gia đình tôi giờ cũng đỡ hơn trước đây nhiều.”

Ở vùng cao Quảng Nam, hầu như nhà nào cũng nuôi heo đen, người ít thì một vài con, nhà có điều kiện đầu tư cả trang trại. Trong đó, Nam Giang là một trong những huyện phát triển khá mạnh mô hình chăn nuôi này. Nhờ nuôi heo đen, nhiều gia đình không chỉ thoát nghèo mà còn có của ăn, của để. Gia đình chị A Lăng Thị Oanh ở xã Tà Pơơ, huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam là một trong số đó. Là cán bộ Hội LH Phụ nữ xã, công việc bận rộn nhưng nhờ biết sắp xếp thời gian và chăn nuôi khoa học nên đàn heo nhà chị Oanh ngày càng phát triển. Từ 1 vài con ban đầu, đến nay chị Oanh đã có cả 1 trang trại với hơn 50 con héo nái và heo thịt. Chị A Lăng Oanh cho biết, nuôi heo đen không khó nhưng để chăn nuôi an toàn, hạn chế được dịch bệnh thì cũng không phải là dễ. Chị Oanh chia sẻ, 3 năm qua, người chăn nuôi heo cả nước, trong đó có nhiều hộ nuôi heo đen trên địa bàn huyện Nam Giang liên tiếp phải đối mặt với dịch tả lợn Châu Phi. Không ít hộ mất trắng vì lợn mắc dịch, chết hàng loạt. Thế nhưng, nhờ tuân thủ nghiêm ngặt quy trình chăn nuôi khép kín và tiêm phòng đầy đủ mà đàn heo của gia đình chị A Lăng Oanh vẫn an toàn qua hết đợt dịch này đến đợt dịch khác: “Hiện tại tôi nuôi hơn 50 con, trong đó có 6 con heo nái. Về nguồn thức ăn có sẵn tại địa phương như cây chuối rồi rau lang. Tôi tranh thủ ngày thứ Bảy, Chủ nhật đi kiếm về ủ để cho ăn trong vòng 1 tuần hay 2 tuần chứ không nấu. Heo đen bản địa có sức đề kháng cao. Năm 2019,2020 và 2021 xảy ra dịch tả lớn Châu Phi. Khi xảy ra dịch gia đình tôi không mua và không ăn thịt heo không rõ nguồn gốc. Ngoài ra, tôi còn thường xuyên khử khuẩn, vệ sinh chuồng trại. Vì thế nhiều hộ chăn nuôi bị dịch chết nhưng gia đình tôi không bị. Tôi thấy nếu chỉ làm công việc Nhà nước thôi thì không đủ trang trải trong gia đình nên tôi tranh thủ nuôi heo để thêm thu nhập cho gia đình, kinh tế cũng ổn định hơn.”

Mô hình nuôi heo đen đã được người dân miền núi tỉnh Quảng Nam, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số thực hiện từ lâu. Tuy nhiên, trước đây bà con chủ yếu chăn nuôi thả rông, ít chăm sóc nên heo phát triển chậm, dễ bị dịch bệnh và gây ô nhiễm môi trường. Những năm gần đây, nhờ sự vào cuộc của chính quyền và ngành chức năng thông qua việc hỗ trợ vốn vay, tuyên truyền và tư vấn, hướng dẫn kỹ thuật chăn nuôi nên bà con dần chuyển đổi từ chăn nuôi thả rông sang hình thức nuôi bán chăn thả. Heo được nuôi trong chuồng trại, ăn thức ăn tự nhiên và tiêm phòng đầy đủ…nên phát triển tốt, hạn chế được dịch bệnh, và hiệu quả kinh tế cũng cao hơn hẳn lối chăn nuôi truyền thống. Ông Nguyễn Đăng Chương, Phó Chủ tịch UBND huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, mô hình nuôi heo đen rất phù hợp với đặc thù miền núi và tập quán chăn nuôi của đồng bào dân tộc thiểu số. Hiện heo đen đang được thị trường ưa chuộng, dễ tiêu thụ, giá thành lại cao nên ngày càng có nhiều người đầu tư mở rộng chăn nuôi theo hướng gia trại, trang trại. Ông Nguyễn Đăng Chương cũng cho biết, mới đây, Bộ Hợp tác và phát triển kinh tế Liên bang Đức thông qua Tổ chức Tầm nhìn thế giới đã tài trợ một dự án hỗ trợ nuôi heo đen dành cho 600 hộ đồng bào dân tộc thiểu số nghèo có trẻ em thuộc 5 các, thị trấn của huyện Nam Giang với tổng kinh phí hơn 550 ngàn Euro. Dự kiến sau 3 năm thực hiện (2020-2022), dự án này sẽ giúp nâng cao chuỗi giá trị sản phẩm heo đen từ khâu chọn giống, phát triển chăn nuôi, chế biến thành phẩm có bao bì, nhãn mác đến khâu phân phối và tiêu thụ:“Heo bản địa Nam Giang thuộc diện heo thương hiệu nhưng sau đó bị dịch tả lợn Châu Phi hoàn hành từ năm 2019 đến tháng 1 năm nay đã hết dịch. Hiện nay địa phương đang tập trung tái đàn, áp dụng chăn nuôi an toàn sinh học và hiện nay huyện đã ban hành đề án tái đàn rồi. Huyện cũng tranh thủ dự án của Tổ chức Tầm nhìn thế giới cấp thêm 600 con heo cho người dân tái đàn; cấp mỗi hộ 1 con heo đực và 1 con heo cái để nhân giống. nếu kiểm soát tốt thì vài năm nữa, heo đen Nam Giang sẽ trở thành thương hiệu, hiện sản phẩm heo đen không đủ cung cấp cho thị trường, giá heo hiện là 150.000 đồng 1kg heo hơi.Heo đen hiện là thế mạnh của huyện nên cần được bảo tồn và phát huy.”

Hiện nay, ngoài thịt tươi đóng bao bì được tiêu thụ khá mạnh tại các siêu thị ở tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng, mới đây sản phẩm thịt heo đen  gác bếp của đồng bào Cơ Tu cũng đã được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao. Hy vọng, một khi thịt heo đen bản địa trở thành sản phẩm đặc trưng, sẽ tạo thêm sinh kế, giúp bà con vùng cao Quảng Nam, trong đó có đồng bào Cơ Tu xóa đói, giảm nghèo và làm giàu chính đáng./.