Pr’loọng đong anoo A Lăng Anh, ăt coh cr’noon A Dinh, thị trấn Prao, chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam năc 1 coh 5 pr’loọng đong crêê hr’lang hr’câh k’tiêc tu đhí amuôt số 4 bhrợ t’vaih. Anoo A Lăng Anh truih: Đhí amuốt số 4 đh’rưah lâng boo ngân, đhí k’rơ vaih đanh năc bhrợ k’tiếc đhâl tơợ da ding coh hoọng đong dưr ha rập, k’tiêc hooi lăn tươc ooy tang đong lâng coh đong za nêệ. Pr’đoọng bhlâng, xoọc đêêc pr’loọng đong anoo xó ắt ooy lơơng năc doọ râu bil hư. K’rang boo ga măc năc vêy cơnh k’tiêc hr’lang hr’câh cớ bhrợ râu căh liêm crêê ooy pr’ăt tr’mông, bêl xơợng xa nay vêy đhí amuốt số 5 crêê tươc ooy miền Trung, pr’loọng đong anoo A Lăng Anh ơy tơơi ăt ooy lơơng: “Boo ta luôn cơnh đâu năc k’tiêc coh da ding đhơ hr’lang hr’câh, pr’đoọng đong xang doọ hư. Zr’năh k’đhap bhlâng năc ng’pếch k’tiêc đhâl n’nâu, t’mêê bêl đêêc ahay vêy apêê dân quân thị trấn tươc zooi pr’loọng đong pếch k’tiêc. Đợ t’ngay boo đhí pr’loọng đong cu lướt ăt ooy đong apêê n’lơơng, căh ăt coh đâu. Đong n’nâu pr’loọng đong zi t’mêê bhrợ xang mơ 5 c’xêê.”

Coh zr’lụ thị trấn vêy 3 zr’lụ vêy đhr’năng hr’lang hr’câh k’rơ cơnh: da ding Kiểm Lâm, cr’noon A Duông, A Dinh lâng 3 zr’lụ đhanuôr buôn vaih đác tuh nong. T’cooh Huỳnh Văn Tân, Chủ tịch UBND thị trấn Prao, chr’hoong Đông Giang xay moon, pa chô kinh nghiệm tơợ pazêng g’luh boo đhí l’lăm ahay, bêl vêy xa nay ooy đhí amuốt số 5 tươc ooy miền Trung, chính quyền thị trấn Prao ơy ra văng 6 zr’lụ liêm crêê đoọng pa tơơi đhanuôr tươc ăt g’đech đhí boo. Vel đong công ơy bhrợ zr’lụ cha groong lâng clặ cr’lặ đhị zr’lụ buôn đác tuh nong lâng hr’lang hr’câh căh đoọng đhanuôr lâng pazêng râu xe lướt chô, ting n’năc căh đoọng đhanuôr lướt pay oih, ta bơơn achông axiu coh cr’chăl vaih boo ngân. T’cooh Huỳnh Văn Tân prá: “Đươi đơơh xay bhrợ coh bh’rợ zâl cha groong lâng đương ch’mêệt lêy, bêl vaih đác nong lâng vêy đợ xa nay xay moon tơợ Tây Giang năc azi pa tơơi pazêng đhanuôr coh zr’lụ vêy dhr’năng nong tuh, hr’lang hr’câh. Ting n’năc, đươi xay bhrợ liêm choom bh’rợ xay moon, p’too pa choom năc đhanuôr ting pâh bhrợ lâng xơợng đươi liêm choom bhlâng. Coh pazêng c’moo đăn đân lâng mị đhí amuốt số 4 lâng pazêng t’ngay boo ngâ, tơợ t’ngay 9 tươc nâu cơy doọ râu bil hư pa bhlâng bâc.”

G’luh boo ngân tu đhí amuốt số 5 bhrợ t’vaih t’mêê đâu năc bhrợ k’nặ 300 đhr’nong đong coh chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam crêê nong đác; k’nặh 150 đhr’nong đong crêê tr’pác, bâc đhăm ha roo, r’veh r’đoong crêê c’lâm tr’đeh, nong đác, k’ha riêng p’nong acoon bh’năn crêê chêệt lâng loong. C’lâng Hồ Chí Minh coh chr’hoong crêê hr’lang hr’câh ngân đhị muy bơr zr’lụ. T’cooh Đỗ Hữu Tùng, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Đông Giang xay moon: Ban Chỉ huy zâl cha groong đhí boo, tuh bhlong lâng chêêc lêy, trôông dâc manuyh bhrêy tăh âng chr’hoong ơy đơơh loon p’too moon apêê ban, ngành, đoàn thể, chính quyền 11 chr’val, thị trấn k’rong pazêng c’bhuh bhr’lậ pa liêm râu bil hư âng đhí boo, tuh bhlong bhrợ t’vaih: “Xoọc đâu ơy p’too moon ooy pazêng ban, ngành, đoàn thể, bhrợ bh’rợ ha âu đơc ch’neh ch’na coh k’dâng 30 t’ngay, đoọng đhanuôr coh pazêng zr’lụ tr’pac nhâm mâng pr’ăt tr’mông. Pazêng râu bil hư âng đhí amuốt số 5 bhrợ t’vaih t’mêê đâu năc ơy ta bhr’lậ pa liêm, pazêng zr’lụ buôn vaih tuh bhlong, hr’lang hr’câh năc zêng vêy ta clặ cr’lặ xay moon pa rơợt, căh choom tươc ooy zr’lụ n’năc.”

Chr’hoong da ding k’coong Tây Giang công năc muy coh pazêng vel đong crêê râu bil hư ngân coh pazêng g’luh boo đhí bêl đêêc ahay. Hân đhơ cơnh đêêc, đươi pa chô kinh nghiệm lâng đơơh loon zâl, g’đéch, coh bơr chu đhí amuốt số 4 lâng 5 bêl đêêc ahay, chr’hoong Tây Giang doọ vêy vaih bil hư ooy manuyh. T’cooh A Lăng Mựu, ăt coh cr’noon A Tép, chr’val Bha Lêê, chr’hoong Tây Giang xay moon prang cr’noon vêy 74 pr’loọng đong lâng lâh 300 cha năc manuyh ăt mamông. Coh đêêc vêy k’dâng 10 pr’loọng đong buôn crêê đác nong bêl đác tơợ acoon tọm A Tương chô. Đoo bêl cơnh đêêc, đhanuôr năc pa tơơi pr’đươi coh đong ooy dal lâng manuyh năc chô k’rong ăt coh Gươl đoọng g’déch, tu cơnh đêêc doọ bil hư ooy manuyh lâng cr’van: “Boo ngân ta luôn coh bâc t’ngay năc đác nong, tuh chô boóp cống crêê k’đêệng năc đác nong đơơh, bơr đhr’nong đong âng năc căh choom ng’ăt. Pr’đươi vêy ta chô đơơng ooy Gươl, azi công chô ooy Gươl ăt, năc căh choom ăt coh đâu.”

Xang bơr g’luh đhí amuốt số 4 lâng số 5 bêl đêêc ahay, muy bơr c’lâng lướt ooy pazêng chr’val da ding k’coong crêê hr’lang hr’câh, tr’pac. Chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam ơy loon đơơh p’too moon pazêng đơn vị, vel đong k’rong manuyh, pr’đươi bhr’lậ pa liêm. Chr’hoong công ơy pay đoọng ooy Phòng Kinh tế hạ tầng chr’hoong 1 tỷ đồng đoọng bhr’lậ, pa liêm, nhâm mâng c’lâng prang đơơh choom ng’lươt chô, ting n’năc pazao đoọng ooy apêê doanh nghiệp k’đhơợng lêy pazêng c’lâng, đoọng bêl vaih đhí boo vaih hr’lang hr’câh năc đơơh loon zâl cha groong. T’cooh Nguyễn Văn Lượm, Chủ tịch UBND chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam xay moon, l’lăm hân noo boo tuh c’moo đâu, chr’hoong Tây Giang ơy đơơh loon ha âu đớc 30 tấn ch’neh, câl 10 bêệ máy pa ang điện đoọng ha 10 chr’val đoọng nhâm mâng bh’rợ thông tin liên lạc… “UBND chr’hoong Tây Giang ơy p’too moon Ban k’đhơợng xay zâl g’đéch đhí boo tuh bhlong pazêng vel đong vêy đợ bh’rợ ghít liêm, pa bhlâng năc coh pazêng zr’lụ vêy đhr’năng hr’lang hr’câh bâc, bhrợ pa dưr apêê xung kích zooi bh’rợ 4 đhị đêêc. Tu cơnh đêêc năc pazêng g’luh boo tuh bêl đêêc ahay hân đhơ vêy hr’lang hr’câh bấc c’lâng p’rang, xang n’năc bil hư ooy chr’noh chr’bêệt âng đhanuôr, năc ooy râu nhâm mâng pr’ăt tr’mông âng đhanuôr năc vêy ta xay bhrợ k’rơ, liêm choom, doọ vêy manuyh hân đoo bhrêy căh cậ chêệt bil coh pazêng g’luh đhí amuốt bêl đêêc ahay.”

Xay moon đơc, tơợ nâu cơy tươc x’rịa c’moo, đhr’năng đhí boo coh miền Trung dzợ vaih k’rơ, k’đhap ng’năl, bh’rợ xay bhrợ liêm choom bh’rợ 4 đhị đêêc coh zr’lụ da ding k’coong năc chr’năp pa bhlâng, đoọng pa xiêr râu bil hư ooy manuyh lâng cr’van tu đhí boo, tuh bhlong bhrợ t’vaih./.

Miền núi Quảng Nam:

 Vừa phòng chống, vừa khắc phục hậu quả mưa lũ

Hôih Nhàn

Bão số 4, số 5 kèm mưa to, gió lớn đã gây thiệt hại nặng nề cho các địa phương miền Trung. Tại các huyện miền núi của tỉnh Quảng Nam, mưa bão đã gây sạt lở, làm chia cắt nhiều tuyến đường lên các xã vùng cao, biên giới; nhiều nhà cửa, diện tích cây trồng, hoa màu, con vật nuôi của bà con cũng bị mưa bão làm hư hỏng, thiệt hại. Hiện, chính quyền các địa phương nơi đây đang tập trung lực lượng, phương tiện khắc phục hậu quả thiên tai, sớm ổn định cuộc sống người dân; đồng thời, chủ động các biện pháp ứng phó với những đợt mưa bão tới.

Gia đình anh A Lăng Anh, ở thôn A Dinh, thị trấn Prao, huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam là 1 trong 5 hộ gia đình bị ảnh hưởng bởi sạt lở đất do cơn bão số 4 gây ra. Anh A Lăng Anh kể: Bão số 4 kèm mưa to, gió lớn kéo dài đã làm đất đá trên ngọn đồi sau nhà anh tràn xuống, lấp sân và khu vực sau bếp. Rất may, lúc đó cả gia đình anh đang ở nhà trên nên vẫn an toàn. Lo ngại mưa bão tiếp tục gây sụt trượt đe dọa tính mạng, khi nghe tin bão số 5 ảnh hưởng đến miền Trung, cả nhà A Lăng Anh đã chủ động sơ tán đến nhà người thân: “Mưa liên tục như thế này là đất ở trên đồi cứ sạt xuống, may mắn nhà cửa không bị hư hại. Vất vả việc phải cào bùn đất, vừa rồi có các anh lực lượng dân quân thị trấn đến hỗ trợ gia đình dọn đất. Những ngày mưa bão gia đình tôi đi ở nhờ nhà người thân, không ở đây. Nhà này gia đình tôi mới xây xong được 5 tháng.”

Trên địa bàn thị trấn có 3 điểm nguy cơ sạt lở cao như: đồi Kiểm Lâm, thôn A Duông, A Dinh và 3 điểm dân cư có nguy cơ ngập lụt. Ông Huỳnh Văn Tân, Chủ tịch UBND thị trấn Prao, huyện Đông Giang cho biết, rút kinh nghiệm những cơn bão trước, ngay khi có thông tin bão số 5 đổ bộ vào miền Trung, chính quyền thị trấn Prao đã chuẩn bị 6 địa điểm an toàn để sơ tán bà con đến tránh trú bão. Địa phương cũng đã lập các điểm chốt chặn và dựng biển báo tại các khu vực ngầm, tràn, vùng nguy cơ sạt lở không cho người và phương tiện qua lại, đồng thời nghiêm cấm bà con đi vớt củi, xúc cá trong những ngày mưa lớn. Ông Huỳnh Văn Tân nói: “Nhờ chủ động trong công tác ứng phó và theo dõi, khi có biểu hiện nước dâng và có sự thông báo từ Tây Giang thì chúng tôi tổ chức sơ tán toàn bộ người dân ở những nơi có nguy cơ ngập úng, sạt lở cao. Bên cạnh đó, nhờ làm tốt công tác tuyên truyền, vận động cho nên bà con tham gia và chấp hành rất tốt. Trong những năm gần đây và kể cả cơn bão số 4 và những ngày mưa lớn, từ ngày 9 đến nay không có thiệt hại gì lớn.”

Đợt mưa lớn do bão số 5 mới đây đã làm gần 300 ngôi nhà ở huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam bị ngập nước; gần 150 nhà bị cô lập, nhiều diện tích lúa, hoa mùa bị ngã đổ, ngập nước, hàng trăm con gia súc, gia cầm bị chết và cuốn trôi. Đường Hồ Chí Minh trên địa bàn huyện cũng bị sạt lở nghiệm trọng tại một số điểm. Ông Đỗ Hữu Tùng, Phó Chủ tịch UBND huyện Đông Giang cho biết: Ban Chỉ huy phòng chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn cứu hộ của huyện đã kịp thời chỉ đạo các ban, ngành, đoàn thể, chính quyền 11 xã, thị trấn huy động lực lượng khắc phục hậu quả do thiên tai gây ra. “Hiện nay đã chỉ đạo cho các ban, ngành, đoàn thể, tổ chức dự trữ lương thực, thực phẩm trong khoảng 30 ngày, để cho bà con ở những vùng chia cắt đảm bảo được cuộc sống. Những thiệt hại do cơn bão số 5 gây ra mới đây đã được khắc phục, các điểm xung yếu đều được cảnh báo để nhân dân phòng tránh, không qua lại.”

Huyện miền núi Tây Giang cũng là một trong những địa phương bị ảnh hưởng nặng nề trong mấy đợt mưa bão vừa qua. Tuy nhiên, nhờ rút kinh nghiệm và chủ động phòng tránh nên, trong cả 2 cơn bão số 4 và 5 vừa qua, huyện Tây Giang không có thiệt hại về người. Ông A Lăng Mựu, ở thôn A Tép, xã Bha Lêê, huyện Tây Giang cho biết cả thôn có 74 hộ với hơn 300 nhân khẩu. Trong đó có khoảng 10 hộ thường bị ngập lụt khi nước từ con suối A Tương tràn về. Mỗi lần như vậy, bà con lo chuyển tài sản lên cao và tập trung về nhà Gươl để tránh trú nên không gây thiệt hại về người và tài sản: “Mưa lớn liên tục nhiều ngày là nước dâng lên, lũ về miệng cống bị nghẹt nên nước dâng lên rất nhanh, hai căn nhà của tôi không thể ở được. Đồ đạc dời hết về Gươl, chúng tôi cũng về Gươl ở, chứ không thể ở đây được.”

Sau 2 cơn bão số 4 và số 5 vừa qua, một số tuyến giao thông lên các xã vùng cao bị sạt lở, chia cắt. Huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đã kịp thời chỉ đạo các đơn vị, địa phương huy động lực lượng, phương tiện sửa chữa, khắc phục. Huyện cũng đã tạm ứng cho Phòng Kinh tế hạ tầng huyện 1 tỷ đồng để chủ động sửa chữa, khắc phục, đảm bảo thông tuyến giao thông sớm nhất, đồng thời giao các doanh nghiệp phụ trách từng tuyến đường, để khi mưa bão xảy ra gây sạt lở sẽ kịp thời ứng phó. Ông Nguyễn Văn Lượm, Chủ tịch UBND huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, trước mùa mưa bão năm nay, huyện Tây Giang đã chủ động dự trữ 30 tấn gạo, trang bị 10 máy phát điện cho 10 xã để đảm bảo thông tin liên lạc… “UBND huyện Tây Giang đã chỉ đạo Ban Chỉ huy phòng chống thiên tai các địa phương có phương án chi tiết, nhất là những nơi có nguy cơ ngập lụt, sạt lở cao, xây dựng lực lượng xung kích hỗ trợ công tác 4 tại chỗ. Cho nên đợt mưa bão vừa rồi tuy có sạt lở nhiều tuyến đường, rồi thiệt hại về cây cối hoa màu của người dân, nhưng về an toàn tính mạng của người dân vẫn được đảm bảo, không có trường hợp nào bị thương hoặc tử vong trong các cơn bão vừa rồi.”

Dự báo, từ nay đến cuối năm, tình hình mưa bão ở miền Trung còn diễn biến phức tạp, khó lường, việc thực hiện tốt công tác 4 tại chỗ ở khu vực miền núi là rất quan trọng, nhằm giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản do thiên tai gây ra./.