Tốt nghiệp Trường Đại học Thể dục thể thao Đà Nẵng năc căh ma bh’rợ tr’nêng, c’moo 2015, anoo Arất Nung, ăt coh thị trấn Prao, chr’hoong Đông Giang năc moon bhrợ quán cà phê lâng pa câl p’xoọng bâc râu r’veh r’đoong, chr’noh chr’bêệt âng đhanuôr vel đong. Xang bâc c’moo t’bhlâng bhrợ cha căh lâh liêm choom, c’moo 2019, Arất Nung bhrợ bh’rợ tơợp bhrợ cha “Pa câl cà phê lâng chr’noh chr’bêệt Ka Nung” lâng râu zooi ting p’too pa choom âng apêê chuyên gia lâng chính quyền vel đong. C’moo 2020, dự án tơợp bhrợ cha âng Arất Nung vêy UBND tỉnh Quảng Nam xay moon lêy pay năc 1 coh 2 dự án tơợp bhrợ cha tr’xăl t’mêê liêm choom âng chr’hoong Đông Giang. Xoọc đâu, đh’rưah lâng bh’rợ pa câl cà phê lâng pa câl r’veh r’đoong, anoo dzợ choh p’xoọng bâc râu chr’noh âng vel đong cơnh prí, cam, pa neh… đoọng vêy râu bơơn pay pa chô coh t’tun. Arất Nung xay moon, cr’noọ tơợp bhrợ cha tơợ chr’noh chr’bêệt lâng pazêng râu liêm choom âng zr’lụ năc zooi anoo pa dưr kinh tế, pa dưr thu nhập:“Cr’noọ âng cu, lâh bhrợ quán pa câl cà phê năc dưr vaih đhị đhêy ăt đoọng ha ta mooi, ting n’năc pa câl r’veh r’đoong lâng pa liêm bôl da ding choh pazêng râu chr’noh, bhrợ t’vaih zr’lụ đoọng ta mooi lướt la lêy đoo bêl tươc ooy Đông Giang. C’moo 2019, acu ơy bhrợ xang cr’chăl 1 cơnh bhrợ quán, choh pazêng râu tơơm chr’noh cơnh prí, atao, pazêng râu tơơm pay cha p’lêê… Tu pa câl muy cà phê năc căh râu bơơn pay pa chô, tu cơnh đêêc năc pa câl p’xoọng chr’noh chr’bêệt. Nâu đoo năc cr’noọ cr’niêng tơợ bêl dzợ sinh viên lâng rơơm kiêng đơơng âng chr’noh chr’bêệt âng vel đong tươc ooy bâc ngai n’năl.”

Đhị chr’hoong da ding k’coong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam, bâc zr’lụ bhrợ têng, Hợp tác xã ơy đươi dua, bhrơ têng đợ pr’đươi chr’năp âng zr’lụ năc dưr vaih đợ pr’đươi liêm choom pa câl ooy thị trường, xay bhrợ cơnh cr’noọ âng manuyh đươi dua coh tỉnh lâng tơợ tỉnh n’lơơng. Bấc doanh nghiệp, cha năc manuyh tơợp bhrợ cha liêm choom tơợ pazêng râu chr’noh chr’bêệt cơnh: prớ Ariêu, chè Razeh, prí… T’cooh A Vô Tô Phương, Chủ tịch UBND chr’hoong Đông Giang xay moon, xay bhrợ cơnh Quyết định âng UBND tỉnh ooy cr’noọ bh’rợ bhrợ pa dưr xa nay bh’rợ tơợp bhrợ cha tr’xăl t’mêê liêm choom đhị vel đong tỉnh cr’chăl c’moo 2018- 2025, chr’hoong Đông Giang ơy bhrợ t’vaih Tổ pa choom tơợp bhrợ cha tr’xăl t’mêê liêm choom lâng Câu lạc bộ tơợp bhrợ cha tr’xăl t’mêê liêm choom đoọng t’bhlâng xay moon, chr’va xa nay bh’rợ tơợp bhrợ cha coh đoàn viên, ta đhâm c’mor. Tước nâu cơy, đhị chr’hoong Đông Giang ơy vêy 2 dự án tơợp bhrợ cha tr’xăl t’mêê liêm choom năc vêy UBND tỉnh Quảng Nam xay moon choom, pazêng vêy: Dự án “Pa câl cà phê lâng r’veh r’đoong Ka Nung” âng A Rất Nung coh cr’noon Tà Vạc, thị trấn Prao lâng Dự án “Zr’lụ đhêy ăt du lịch Nấm Homestay” âng Cơ Lâu Lanh coh cr’noon Ra Ê, chr’val A Ting. Chr’hoong Đông Giang công ta luôn zooi apêê doanh nghiệp, pa bhlâng năc ta đhâm c’mor tơợp bhrợ cha tr’xăl t’mêê, tr’xăl t’mêê ooy cr’noọ pa dưr kinh tế, bhrợ t’vaih cr’van cr’bhộ tơợ pr’đươi âng vel đong. Ting cơnh t’cooh A Vô Tô Phương, xoọc đâu, vel đong ta đang moon apêê doanh nghiệp, Hợp tác xã, pa bhlâng năc apêê pr’zơc ta đhâm c’mor bhrợ pa dưr cr’noọ bh’rợ k’rong bhrợ ooy du lịch đoọng pa dưr du lịch đh’rưah lâng bh’rợ zư lêy văn hoá đhanuôr Cơ Tu:“Azi xay moon đoọng apêê doanh nghiệp lâng đoàn viên ta đhâm c’mor n’năl bh’rợ tơợp bhrợ cha cơnh t’mêê liêm choom năc đợ cr’noọ bh’rợ đoọng pa bhrợ tr’câl tr’bhlêy. Lâng đơc đoọng cr’noọ bh’rợ n’năc dưr vaih la lua năc tr’xăl t’mêê ooy bh’rợ pa bhrợ, tr’câl tr’bhlêy, bhrợ pa dưr râu chr’năp âng pr’đươi. Vêy cr’noọ bh’rợ dưr vaih cơnh la lua, pr’đươi vêy bâc ngai n’năl năc cơ chế, chính sách âng nhà nước năc vêy ta zooi ooy thị trường, ooy zên bhrợ têng.”

Tỉnh Quảng Nam tơợp bhrợ xa nay bh’rợ tơợp bhrợ cha cơnh t’mêê tơợ tr’nơơp c’moo 2017. Coh 5 c’moo ahay, prang tỉnh ơy vêy 106 dự án tơợp bhrợ cha tr’xăl t’mêê ta béch, coh đêêc vêy 67 dự án âng pân đil bhrợ c’la, 4 dự án âng học sinh, sinh viên. Tỉnh công ơy zooi 55 doanh nghiệp bhrợ têng dự án tơợp bhrợ cha tr’xăl t’mêê liêm choom. Ting cơnh t’cooh Phạm Ngọc Sinh, Phó Giám đốc Sở Khoa học Công nghệ tỉnh Quảng Nam, coh zr’lụ da ding k’coong âng tỉnh, bh’rợ tơợp bhrợ cha tr’xăl t’mêê liêm choom dzợ bấc râu zr’năh k’đhap t’piing lâng coh xuôi. Hân đhơ cơnh đêêc, đhanuôr coh da ding k’coong vêy đợ râu liêm choom ooy pr’đươi âng vel đong, năc choom tơợp bhrợ cha cơnh t’mêê tơợ pr’đươi âng vel đong đay, bhrợ t’vaih râu la lay bâc bhlâng, zooi pa dưr râu chr’năp coh bh’rợ ch’choh b’băn. Đoọng pa dưr bh’rợ tơợp bhrợ cha tr’xăl t’mêê liêm choom coh zr’lụ da ding k’coong, lâh đợ cơ chế chính sách zazum âng vel đong, tỉnh Quảng Nam t’bhlâng bhrợ pa dưr pa têệt đh’rưah lâng bhrợ bh’rợ prá xay đoọng xay moon đợ c’năl, kinh nghiệm tơợp bhrợ cha tươc ooy đhanuôr. T’cooh Phạm Ngọc Sinh, Phó Giám đốc Sở Khoa học Công nghệ tỉnh Quảng Nam xay moon p’xoọng:“Lâng da ding k’coong Quảng Nam, xa nay âng zi k’rang bhlâng năc bhrợ t’vaih xa nay bh’rợ đoọng apêê pr’zơc bơơn tr’lum, pa têệt đh’rưah. Azi kiêng bhrợ t’vaih muy zr’lụ n’đăh Tây Quảng Nam tơợp bhrợ cha, coh tr’nơơp năc đơơng âng râu liêm pr’hay âng crâng k’coong gluh ooy phố, vêy cơnh cậ năc tơợp bhrợ cha coh zr’lụ c’noong k’tiêc đoọng da ding k’coong Quảng Nam pa têệt đh’rưah. Ng’zooi râu 2 cậ năc zooi ooy bh’rợ pa têệt đh’rưah. Ng’zooi râu 3 cậ năc coh ha y chroo năc tươc ooy lớp pa choom ghít lâh mơ lâng năc đanh mâng đoọng apêê pr’zơc n’năl cơnh pa dưr cr’noọ bh’rợ âng đay dưr vaih pr’đươi tơợp bhrợ cha ghít lâh mơ. Xay bhrợ liêm choom 3 xa nay bh’rợ n’têh, đh’rưah lâng xa nay âng nhà nước, râu ting xay bhrợ âng chính quyền pazêng chr’hoong da ding k’coong năc bh’rợ tơợp bhrợ cha âng da ding k’coong Quảng Nam năc u liêm choom bâc pa bhlâng./.”

Miền núi Quảng Nam: thúc đẩy khởi nghiệp sáng tạo

                                                                   PV VOV Miền Trung

        Trong những năm qua, tỉnh Quảng Nam đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp, cá nhân khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp bền vững. Đặc biệt, tại nhiều huyện miền núi, vùng cao của tỉnh, phong trào khởi nghiệp đổi mới sáng tạo phát triển mạnh mẽ với nhiều dự án kinh doanh, chăn nuôi, trồng trọt, góp phần phát triển kinh tế xã hội địa phương.  

Tốt nghiệp Trường Đại học Thể dục thể thao Đà Nẵng nhưng không tìm được việc làm, năm 2015, anh Arất Nung, ở thị trấn Prao, huyện Đông Giang quyết định mở quán bán cà phê và kinh doanh thêm nhiều loại nông sản của bà con địa phương. Sau nhiều năm loay hoay làm ăn không hiệu quả, năm 2019, Arất Nung xây dựng mô hình khởi nghiệp “Kinh doanh cà phê và nông sản Ka Nung”  với sự hỗ trợ phát triển ý tưởng của nhiều chuyên gia và chính quyền địa phương. Năm 2020, dự án khởi nghiệp của Arất Nung được UBND tỉnh Quảng Nam xét chọn, công nhận là 1 trong 2 dự án khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của huyện Đông Giang. Hiện nay, cùng với việc kinh doanh quán cà phê và buôn bán các mặt hàng nông sản, anh còn trồng thêm nhiều loại cây bản địa trong vườn nhà như chuối, cam, mít...để có thu nhập về sau. Arất Nung chia sẻ, ý tưởng khởi nghiệp sáng tạo từ nông sản và các tiềm năng của vùng sẽ giúp anh phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập:“Mục tiêu của mình, ngoài xây dựng quán cà phê thành điểm dừng chân cho du khách, còn kết hợp các quầy bán nông sản và cải tạo vườn đồi, hình thành nên không gian trải nghiệm phục vụ du khách khi đến với Đông Giang. Năm 2019, mình hoàn thanh giai đoạn 1 như xây dựng quán, trồng các loại cây trồng bản địa như chuối tiêu, chuối lùn, mía, các cây ăn trái… Bởi nếu bán cà phê không thì không có lời mấy, nên mình phải bán kèm theo hàng nông sản. Đây là ước nguyện từ hồi còn là sinh viên với mong muốn mang hàng nông sản của  quê hương đến với nhiều người.”

        Tại huyện miền núi Đông Giang, tỉnh Quảng Nam, nhiều cơ sở sản xuất, Hợp tác xã cũng đã mạnh dạn khai thác, chế biến đặc sản của vùng thành nhiều sản phẩm đặc trưng bán ra thị trường, phục vụ nhu cầu người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh. Nhiều doanh nghiệp, cá nhân đã khởi nghiệp thành công từ các loại nông sản như: ớt A Riêu, chè dây Razeh, chuối bản địa... Ông A Vô Tô Phương, Chủ tịch UBND huyện Đông Giang cho biết,  thực hiện Quyết định của UBND tỉnh về Kế hoạch xây dựng Hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2018-2025, huyện Đông Giang đã thành lập Tổ tư vấn khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và Câu lạc bộ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo để đẩy mạnh tuyên truyền, lan tỏa tinh thần khởi nghiệp trong đoàn viên, thanh niên. Đến nay, tại huyện Đông Giang đã có 2 dự án khởi nghiệp đổi mới sáng tạo được UBND tỉnh Quảng Nam công nhận gồm: Dự án “Kinh doanh cà phê và nông sản Ka Nung” của A Rất Nung ở thôn Tà Vạc, thị trấn Prao và Dự án “Khu lưu trú du lịch Nấm Homestay” của Clâu Lanh ở thôn Ra Ê, xã A Tinh. Huyện Đông Giang cũng luôn quan tâm hỗ trợ các doanh nghiệp, nhất là thanh niên khởi nghiệp sáng tạo, đổi mới tư duy phát triển kinh tế, làm giàu từ sản phẩm đặc trưng của địa phương. Theo ông A Vô Tô Phương, hiện nay, địa phương đang khuyến khích các doanh nghiệp, Hợp tác xã, nhất là các bạn thanh niên trẻ xây dựng các ý tưởng khởi nghiệp trên lĩnh vực du lịch nhằm phát triển du lịch gắn với bảo tồn văn hóa đồng bào Cơ Tu:“Chúng tôi tuyên truyền để các doanh nghiệp và đoàn viên thanh niên xác định được khởi nghiệp sáng tạo là sáng tạo từ ý tưởng để sản xuất kinh doanh. Và để ý tưởng trở thành hiện thực thì phải đổi mới về hình thức tổ chức sản xuất kinh doanh, xây dựng thương hiệu cho sản phẩm. Khi ý tưởng trở thành hiện thực, sản phẩm có thương hiệu thì cơ chế, chính sách của nhà nước sẽ hỗ trợ về thị trường, về vốn.”

Tỉnh Quảng Nam triển khai Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo từ đầu năm 2017. Năm năm qua, cả tỉnh đã hình thành 106 dự án khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, trong đó 67 dự án do phụ nữ làm chủ, 4 dự án của học sinh, sinh viên. Tỉnh cũng đã hỗ trợ 55 doanh nghiệp xây dựng dự án khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Theo ông Phạm Ngọc Sinh, Phó Giám đốc Sở Khoa học Công nghệ tỉnh Quảng Nam, ở khu vực miền núi của tỉnh, hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo có nhiều khó khăn hơn so với vùng đồng bằng. Tuy nhiên, đồng bào miền núi lại có thế mạnh về đặc sản địa phương, có thể khởi nghiệp đổi mới sáng tạo từ sản phẩm đặc trưng của quê hương mình, tạo ra sự khác biệt lớn, giúp gia tăng giá trị trong sản xuất nông nghiệp. Để thúc đẩy khởi nghiệp đổi mới sáng tạo ở khu vực miền núi, ngoài các cơ chế chính sách chung cho các địa phương, tỉnh Quảng Nam quan tâm xây dựng, kết nối và tạo các diễn đàn để truyền những kiến thức, kinh nghiệp khởi nghiệp đến bà con. Ông Phạm Ngọc Sinh, Phó Giám đốc Sở Khoa học Công nghệ tỉnh Quảng Nam cho biết thêm:“Đối với miền núi Quảng Nam, vấn đề chúng tôi quan tâm là tạo ra sân chơi để các bạn luôn luôn có sự kết nối. Chúng tôi muốn tạo ra một hành lang vùng Tây Quảng Nam khởi nghiệp, ban đầu là Mang hương rừng ra phố, cũng có thể là khởi nghiệp vùng biên để miền núi Quảng Nam liên kết lại với nhau. Hỗ trợ thứ 2 là hỗ trợ về sự liên kết. Hỗ trợ thứ 3 là sắp tới sẽ đi vào các lớp tập huấn, đào tạo cụ thể và nó phải bền bỉ để các bạn biết cách phát triển ý tưởng của mình thành sản phẩm khởi nghiệp cụ thể. Giải quyết được 3 vấn đề đó, cùng với cơ chế của nhà nước, sự đồng hành của chính quyền các huyện miền núi thì hệ sinh thái khởi nghiệp miền núi Quảng Nam sẽ khác rất nhiều”./.