Đhị chr’val Trà Mai, chr’hoong Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam, âi moot câ hân noo boo, đac toọm hooi hor tơợ a ral da ding xiêr ooy c’lâng cơnh apêê acoon toọm k’tứi. G’luh boo ngân tu cr’đơơng âng áp thấp nhiệt đới bhrợ đhur tơợ đhí a muốt số 6 ha nua năc cớ bhrợ hr’lang ga bung muy bơr đhrnong đong, bh’nhăn bhrợ ha đha nuôr k’rang k’uôl đhị đhr’năng k’đhap k’dâng l’lăm âng plêêng k’tiêc. Râu k’rang bhlâng năc pa zêng da ding truih trung tâm chr’val Trà Mai ta luôn ha poọ ooy z’rlụ đha nuôr ăt ma mông, đac tuh lâng k’tiêc đhêl coh dal ha poọ bhrợ bâc ngai k’pân ga hơt bêl tr’mông lâng cr’van ta luôn bhrợ cr’pân. T’cooh Đoàn Quốc Ngữ, ăt coh chr’val Trà Mai, chr’hoong Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam k’rang:“Âi moot câ hân noo boo năc hr’lang hr’câh pa bhlâng bâc, zr’lụ tơợ đâu xiêr nâu atôh năc đhêl k’tiêc cơnh đêêc ăt ha poọ. Moon pa zum năc căh vêy yêm têêm, prang zr’lụ tơợ c’năt n’nâu tươc c’năt n’tôh năc hr’lang hr’câh pa bhlâng cr’pân.”

Năc đhị zr’lụ trung tâm hành chính Nam Trà My, cơnh lăm đhăm k’tiêc bha đưn dal, toọm đac đhộ, pa zêng apêê đong bhrợ bhiêc zêng ăt coh zr’lụ vêy đhr’năng hr’lang ga măc. Đhr’năng hr’lang dưr vaih ting t’ngay ting k’đhap k’dâng, căh muy coh apêê chr’val da ding ca coong năc n’đhơ cơh apêê bh’rợ g’đach boo tuh công căh dzợ vêy năc đhị yêm têêm. Tu cơnh đêêc, 300 pr’loọng đha nuôr ma mông đhị trung tâm chr’hoong Nam Trà My công dzợ ăt đhị đhr’năng bil đong tu hr’lang da ding, 6000 cha ănc ăt coh đhr’năng đương ra văng dưr mut đơơh bêl boo ngân đanh.

Đhr’năng hr’lang dưr vaih đhị bâc ooy coh da ding ca coong tỉnh Quảng Nam, coh bêl bh’rợ bhrợ pa dưr bản đồ hr’lang công dzợ ăt đhị bha ar. L’lăm c’moo 2020, cr’chăl dưr vaih hr’lang k’pân ga hơt bhrợ k’zêt đha nuôr coh bha nụ t’cooh Đề, chr’val Trà Leng, chr’hoong Nam Trà My căh ma mông năc đhị đâu công bơơn lêy năc zr’lụ yêm têêm. T’cooh Trần Duy Dũng, Chủ tịch UBND chr’hoong Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, 2 c’moo ha nua, vel đong lum bâc râu zr’năh k’đhap bêl ta luôn đương zêl lâng apêê g’luh hr’lang hr’câh ga măc k’tứi:“Coh vel đong chr’hoong Nam Trà My đhr’năng hr’lang hr’câh pa bhlâng bâc n’đhơ năc đhị Trung tâm chr’hoong. Hr’lang hr’câh toor k’ruung, toọm đac năc choom vêy zên bâc đoọng bhrợ pa dưr apêê bh’rợ n’jưah cha groong đhí amuôt, n’jưah cha groong hr’lang.”

Đhị vel đong tỉnh Quảng Nam, g’luh boo tuh đhị đâu 2 c’moo bhrợ 47 cha năc căh ma mông lâng bil tic. Tỉnh Quảng Nam âi k’rong bhrợ k’ha riêng tỷ đồng đoọng ra pă đha nuôr da ding ca coong ăt ma mông, bhrợ ap dưr apêê zr’lụ đhăm ăt ma mông, zooi đha nuôr zr’lụ hr’lang cha groong boo tuh, yêm têêm pr’ăt tr’mông. N’đhơ cơnh đêêc, đhr’năng hr’lang hr’câh đhị đhăm bhưah công năc muy râu k’đhap k’rơ. T’cooh Lê Trí Thanh, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam đoọng năl, tỉnh vêy t’bhlâng ch’mêêt lêy đhăm k’tiêc liêm ta nih đoọng quy hoạch lâng bhrợ  pa dưr apêê bh’rợ liêm glăp, đoọng pa xiêr đệ bhlâng đợ râu bil hư tu hr’lang hr’câh bhrợ t’vaih:“Đhị pr’đơợ c’lâng bh’rợ za zum âng tỉnh năc apêê vel đong, pa bhlâng năc zr’lụ da ding ca coong ma năl bhrợ pa dưr c’lâng bh’rợ zêl lâng cha groong boo tuh liêm glăp lâng vel đong đay. Coh pr’đơợ apêê c’năt c’lâng c’tôch căh âi loon bhrợ bhr’lâ năc choom vêy c’lâng bh’rợ k’rong đơc ch’na đh’năh, ra pă c’bhuh đhị đêêc đoọng bêl vêy đhr’năng boo tuh, hr’lang hr’câh năc công dzợ zâp đoọng đha nuôr cha z’lâh./.”

Người dân miền núi Quảng Nam bất an trước nguy cơ sạt lở

Sạt lở núi hiện là nỗi lo thường trực của chính quyền lẫn người dân miền núi tỉnh Quảng Nam trong mùa mưa bão. Nguy cơ sạt lở đang lan rộng, uy hiếp nhiều khu dân cư từng được xem là an toàn, phá hủy nhiều công trình. Tỉnh Quảng Nam đã tổ chức sắp xếp, bố trí dân cư, xây dựng các khu tái định cư để người dân ổn định cuộc sống, đồng thời xây dựng kịch bản ứng phó với sạt lở núi.

Tại xã Trà Mai, huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam, cứ vào mùa mưa, dòng nước chảy xiết với cường độ mạnh từ trên sườn núi trút xuống đường như những con suối nhỏ. Đợt mưa lớn do ảnh hưởng của áp thấp nhiệt đới suy yếu từ bão số 6 vừa qua tiếp tục gây sạt lở vùi lấp một số ngôi nhà càng làm người dân bất an trước diễn biến khó lường của thiên tai. Đáng lo ngại là toàn bộ dãy núi chạy dọc trung tâm xã Trà Mai liên tục sạt xuống khu dân cư, nước lũ và đất đá trên cao tràn xuống khiến nhiều người hoảng sợ khi tính mạng và tài sản liên tục bị đe dọa. Ông Đoàn Quốc Ngữ, ở xã Trà Mai, huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam lo lắng:“Cứ vào mùa mưa là sạt lở rất nhiều, khu vực từ đây xuống là đất đá cứ đổ xuống. Nói chung là không an toàn, cả một khu vực từ đoạn này đến kia là sạt lở rất nguy hiểm.”

Ngay tại khu vực trung tâm hành chính huyện Nam Trà My, với địa hình đồi cao, suối sâu, hầu hết các trụ sở làm việc đều nằm trong khu vực có nguy cơ sạt lở rất lớn. Tình trạng sạt lở diễn ra ngày càng khó lường, không chỉ ở các xã vùng cao mà ngay cả các công trình phòng tránh thiên tai cũng không còn là nơi an toàn. Vì vậy, 300 hộ dân sống ngay tại trung tâm huyện Nam Trà My vẫn đứng trước nguy cơ mất nhà bởi sạt lở núi, 6.000 người nằm trong tình trạng sẵn sàng sơ tán khẩn cấp khi mưa lớn kéo dài.

Nguy cơ sạt lở hiển hiện tại nhiều nơi ở miền núi tỉnh Quảng Nam, trong khi việc xây dựng bản đồ sạt lở vẫn còn nằm trên giấy. Trước năm 2020, thời điểm xảy ra vụ sạt lở kinh hoàng làm hàng chục người dân tại nóc ông Đề, xã Trà Leng, huyện Nam Trà My tử vong thì nơi này vẫn được xem là khu vực an toàn. Ông Trần Duy Dũng, Chủ tịch UBND huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam cho biết, 2 năm qua, địa phương gặp muôn vàn khó khăn khi liên tục ứng phó với các đợt sạt lở lớn nhỏ:“Trên địa bàn huyện Nam Trà My nguy cơ sạt lở rất lớn kể cả tại trung tâm huyện. Sạt lở núi, sạt lở bờ sông, bờ suối phải cần nguồn kinh phí lớn để để xây dựng những công trình vừa phòng chống bão, vừa phòng chống sạt lở.”

Trên địa bàn tỉnh Quảng Nam, đợt mưa lũ cách đây 2 năm khiến 47 người chết và mất tích. Tỉnh Quảng Nam đã đầu tư hàng trăm tỷ đồng để sắp xếp dân cư miền núi, xây dựng các khu tái định cư, giúp người dân vùng sạt lở phòng tránh thiên tai, ổn định cuộc sống. Tuy nhiên, nguy cơ sạt lở trên diện rộng vẫn là một thách thức rất lớn. Ông Lê Trí Thanh, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam cho biết, tỉnh sẽ tiếp tục tiến hành khảo sát địa chất bài bản để quy hoạch và xây dựng các công trình phù hợp nhằm hạn chế thấp nhất những thiệt hại do sạt trượt gây ra:“Trên cơ sở phương án chung của tỉnh thì các địa phương, nhất là khu vực miền núi chủ động xây dựng phương án phòng chống thiên tai phù hợp với địa phương mình. Trong điều kiện các tuyến giao thông chưa khắc phục kịp thì phải có phương án dự trữ lương thực, bố trí sẵn lực lượng tại chỗ để khi có tình huống thiên tai phức tạp thì vẫn đủ để người dân vượt qua.”