“C’moo 2017 acu ting pâh pa bhrợ coh c’bhuh taanh n’đooh, adooh, đh’rưah t’taanh lâng apêê ađhi amoó coh tổ. Tơợ bêl ting pâh ooy tổ hợp tác, pr’đươi âng zi bhrợ têng năc vêy bâc ngai n’năl lâh mơ, acu công vêy p’xoọng râu bơơn pa chô ha pr’loọng đong, pr’ăt tr’mông doọ dzợ lâh zr’năh k’đhap cơnh ahay, pr’ăt tr’mông âng pr’loọng đong công z’zăng lâh mơ.”

“Tơợ bêl bhrợ t’vaih Tổ hợp tác, đhanuôr băn a ọc, ch’choh năc mâng loom tu zr’lụ pa câl nhâm mâng. Tu bêl ting pâh ooy bh’rợ kinh tế zazum, đhanuôr vêy ta pa choom ooy bh’rợ b’băn, ch’choh, bhrợ têng pr’đươi crêê cơnh xa nay bh’rợ, nhâm mâng râu liêm choom lâh mơ. Đhanuôr bơơn lêy râu liêm choom tơợ bh’rợ ting pâh bh’rợ n’nâu, tu cơnh đêêc năc bhui har ting bhrợ têng.”

Râu đêêc năc cr’noọ âng amoó Blup Thị Tép, manuyh pa bhrợ coh Tổ Hợp tác taanh n’đooh a dooh Đhơrôông, chr’val Tà Lu, chr’hoong Đông Giang lâng amoó A Lăng Thị Oang, Tổ trưởng Tổ hợp tác chr’val Ta Pơơ, chr’hoong Nam Giang bêl bơơn pâh pa bhrợ coh Tổ hợp tác.

Râu la lua đoọng lêy, đhị pazêng chr’hoong da ding k’coong tỉnh Quảng Nam, bh’rợ Tổ hợp tác, Hợp tác xã vêy ta bhrợ t’vaih năc dưr vaih râu đương zooi đoọng ha đhanuôr coh bh’rợ pa dưr bh’rợ pa bhrợ. Tơợ đhiệp bhrợ têng la leh ma muúch, vêy mơ ooy năc yêm loom mơ đêêc, đhanuôr năc vêy ta pa choom đoọng pa dưr râu liêm choom âng pr’đươi, pa bhrợ zazum ting c’lâng bh’rợ hàng hoá.

Amoó Hôih Thị Lía, Phó Giám đốc HTX nông lâm nghiệp Ma Cooih, chr’hoong Đông Giang xay moon: HTX vêy ta bhrợ t’vaih tơợ c’moo 2015 lâng 10 cha năc manuyh ting pâh năc nâu cơy năc bâc tước 41 cha năc. Lâng bh’rợ pa bhrợ, tr’câl tr’bhlêy pazêng râu hàng chr’noh chr’bêệt, bh’năn băn âng vel đongh cơnh prớ Ariêu lục bhooh, abăng crâng, bhooh prớ…, coh đêêc, prớ Ariêu bhooh năc vêy ta xay moon năc pr’đươi OCOP, zập c’moo đợ zên bơơn pay pa chô âng HTX bơơn lâh 300 ức đồng. Amoó Hôih Thị Lía xay moon, bêl ting pâh ooy HTX, đhanuôr Cơ Tu coh chr’val Ma Cooih, chr’hoong Đông Giang căh muy vêy thu nhập nhâm mâng, ting n’năc năc dzợ vêy bơơn ting xay bhrợ lâng cr’noọ bh’rợ pa bhrợ t’mêê: “Tr’nơơp acu lêy mọt ooy HTX năc ađay nhool lâh mơ coh bh’rợ xay p’căh pr’đươi, bơơn tr’lum prá xay lâng bâc ngai, bơơn chêêc n’năl, lêy ta mooh. Râu bơr cậ năc bơơn đương âng pr’đươi âng đay bhrợ têng tơợ da ding k’coong, căh lâh vêy chr’năp năc pa câl đoọng vêy bâc ngai n’năl. Cơnh prớ Ariêu bêl ahay pa câl mơ 5, 10 r’bhâu đồng a năm năc tơợ bêl vaih cơnh pr’đươi OCOP pa câl tươc 70 r’bhâu đồng, vêy bâc ngai kiêng đươi năc căh vêy zập đoọng pa câl. Tơợ đêêc, apêê coh HTX vêy đợ thu nhập liêm choom lâh mơ đoọng đươi dua coh pr’ăt tr’mông.”

Tỉnh Quảng Nam xoọc vêy lâh 530 hợp tác xã lâng k’nặ 320 r’bhâu cha năc pa bhrợ coh pazêng râu bh’rợ tr’nêng la lay râu. Coh đêêc, bấc HTX coh zr’lụ da ding k’coong đươi tơợ pr’đươi OCOP năc pa dưr pazêng pr’đươi la lay, c’rơ âng vel đong, ting pa dưr t’bấc râu bơơn pay pa chô đoọng ha apêê pa bhrợ. Tước x’rịa c’moo 2021, pazêng HTX coh 9 chr’hoong da ding k’coong âng tỉnh ơy vêy 50 râu pr’đươi vêy ta moon năc crêê cơnh xa nay OCOP tơợ 3 tươc 4 sao. Ting cơnh t’cooh A Vô Tô Phương, Chủ tịch UBND chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam, zr’lụ da ding k’coong âng tỉnh vêy bấc râu liêm choom đoọng bhrợ t’vaih pazêng HTX, pa bhlâng năc coh bh’rợ nông lâm nghiệp:“Râu liêm choom bhlâng coh zr’lụ da ding k’coong ng’moon zazum lâng chr’hoong Đông Giang moon la lay năc k’tiêc k’bunh lâng manuyh pa bhrợ. Cơnh đêêc, pa dưr pazêng HTX coh bh’rợ nông lâm nghiệp năc liêm choom bhlâng. Lâng xoọc đâu, cơ chế, chính sách âng tỉnh Quảng nam xoọc zooi năc bâc pa bhlâng ha doanh nghiệp, HTX k’rong bhrợ ooy bh’rợ ch’choh b’băn lâng pa dưr bhươl cr’noon. Râu đêêc năc râu liêm buôn. Nâu cơy, kiêng pa dưr năc apêê doanh nghiệp, HTX năc đơơh loon k’rong bhrợ, tìng xay bhrợ ooy pazêng xa nay bh’rợ pa têệt pa dưr nông lâm nghiệp.”

Tỉnh Quảng Nam xay moon tươc c’moo 2030 râu dưr vaih âng kinh tế m’bứi bhlâng âng pazêng chr’hoong da ding k’coong, zr’lụ đhanuôr acoon coh bơơn tơợ 6,0 tươc 6,5% coh muy c’moo; thu nhập m’bứi bhlâng âng manuyh acoon coh mơ ½ râu zazum âng prang k’tiêc k’ruung; pa xiêr đợ pr’loọng đong đharựt n’dup 10%; năc doọ dzợ vêy chr’val, bhươl cr’noon pa bhlâng zr’năh k’đhap. Đoọng xay bhrợ cơnh cr’noọ xa nay n’nâu, lâh k’rong c’rơ tơợ pazêng chương trình dự án, pa bhlâng năc xa nay bh’rợ cr’noọ âng k’tiêc k’ruung, tỉnh vêy bấc cơ chế, chính sách p’zương pa dưr bh’rợ kinh tế zazum. T’cooh Lê Ngọc Trung, Phó Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Quảng Nam xay moon: Tỉnh t’bhlâng tơợ nâu cơy tươc x’rịa c’moo 2025, bhrợ t’vaih t’mêê tơợ 300 tươc 500 tổ hợp tác; 180 tươc 200 HTX. Ting n’năc, muy chr’hoong, thị xã bhrợ têng tơợ 2 tươc 3 bh’rợ HTX cơnh t’mêê pa têệt pa bhrợ pa têệt lâng râu chr’năp âng hàng hoá:“Tr’nơơp năc bh’rợ xay moon, năc xay moon đhậu bhưah đoọng đhanuôr n’năl xa nay âng kinh tế zazum, xa nay âng bh’rợ k’rong bhrợ đh’rưah coh bh’rợ pa bhrợ. Râu bơr cậ năc bhrợ t’vaih cơ chế, chính sách, coh đêêc vêy k’tiêc, zên lâng xa nay ooy bh’rợ ting pâh thị trường. Bhrợ têng cơnh ooy đoọng bhrợ t’vaih thị trường la lua liêm choom đoọng zooi bh’rợ tr’nêng ha pazêng HTX. Bh’rợ xay moon n’nâu năc xay moon prang hệ thống chính trị ting xay bhrợ đoọng bhrợ t’vaih râu liêm crêê ha pazêng HTX đh’rưah k’rong tr’câl tr’bhlêy, k’rong bhrợ đh’rưah đoọng bhrợ t’bhưah bh’rợ pa bhrợ./.”

Đồng bào Cơ Tu Quảng Nam:

vào Hợp tác xã để nâng cao thu nhập, xóa nghèo bền vững

PV VOV Miền Trung

         Tỉnh Quảng Nam có 9 huyện miền núi, vùng cao, đời sống người dân, nhất là đồng bào các dân tộc thiểu số còn nhiều khó khăn. Để từng bước xóa nghèo bền vững, nâng cao đời sống cho người dân, trong những năm qua, tỉnh đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách, xây dựng mô hình sinh kế, tạo việc làm, tăng thu nhập cho bà con. Tại nhiều vùng đồng bào Cơ Tu, bà con còn tham gia vào các Tổ hợp tác, Hợp tác xã để nâng tầm chất lượng sản phẩm, thay đổi tư duy từ sản xuất nhỏ lẻ, manh mún sang sản xuất tập trung theo hướng hành hóa.

  “Năm 2017 tôi tham gia vào tổ dệt thổ cẩm, cùng dệt với các chị em trong tổ. Từ khi tham gia tổ hợp tác, sản phẩm của chúng tôi được biết đến nhiều hơn, tôi cũng có thêm thu nhập cho gia đình, kinh tế không còn khó khăn như trước đây nữa, cuộc sống gia đình cũng khá hơn nhiều.”

“Từ khi thành lập Tổ hợp tác, bà con chăn nuôi heo, trồng trọt cảm thấy an tâm vì đầu ra ổn định. Bởi khi tham gia mô hình kinh tế tập thể, bà con được hướng dẫn kỹ thuật chăn nuôi, trồng trọt, chế biến sản phẩm đúng quy trình, đảm bảo chất lượng hơn. Bà con thấy được lợi ích từ việc tham gia mô hình này nên rất hào hứng tham gia.”

        Đó là suy nghĩ của chị Blúp Thị Tép, thành viên Tổ Hợp tác dệt thổ cẩm DhơRoồng, xã Tà Lu, huyện Đông Giang và chị A Lăng Thị Oang, Tổ trưởng Tổ hợp tác xã Tà Pơơ, huyện Nam Giang khi được tham gia vào Tổ hợp tác.

       Thực tế cho thấy, tại các huyện miền núi tỉnh Quảng Nam, mô hình Tổ hợp tác, Hợp tác xã ra đời đã trở thành “bà đỡ” cho nông dân trong phát triển sản xuất. Từ chỗ chỉ sản xuất, kinh doanh nhỏ lẻ, ‘được chăng hay chớ”, bà con đã được hướng dẫn, tập huấn để nâng cao chất lượng sản phẩm, sản xuất tập trung theo hướng hàng hóa.

      Chị Hốih Thị Lía, Phó Giám đốc HTX nông lâm nghiệp Mà Cooih, huyện Đông Giang chia sẻ: HTX thành lập từ năm 2015 với 10 xã viên tham gia nhưng nay đã tăng lên 41 xã viên. Với việc sản xuất, kinh doanh các mặt hàng nông sản đặc trưng của địa phương như ớt A Riêu muối, măng rừng, muối ớt…, trong đó, sản phẩm ớt A Riêu muối đã được công nhận là sản phẩm OCOP, mỗi năm doanh thu của HTX đạt hơn 300 triệu đồng. Chị Hốih Thị Lía cho rằng, tham gia HTX, đồng bào Cơ Tu ở xã Mà Cooih, huyện Đông Giang không chỉ có thu nhập ổn định, mà còn được làm quen với tư duy sản xuất mới:“Đầu tiên tôi thấy vào HTX thì mình mạnh dạn hơn trong việc quảng bá sản phẩm, được tiếp xúc rất nhiều người, được giao lưu, học hỏi. Thứ 2 là có thể mang sản phẩm của mình từ núi rừng, không có giá trị cao ra bán để nhiều người biết đến. Như sản phẩm ớt A Riêu trước đây bán chỉ 5, 10 ngàn thôi mà từ khi trở thành sản phẩm OCOP bán được 70 ngàn, được nhiều người yêu thích mà không có đủ hàng để bán. Từ đó, các thành viên HTX có nguồn thu nhập tốt hơn để trang trải cuộc sống.”

       Tỉnh Quảng Nam hiện có hơn 530 hợp tác xã với gần 230 ngàn xã viên hoạt động ở các ngành nghề, lĩnh vực khác nhau.  Trong đó, nhiều HTX ở khu vực miền núi thông qua sản phẩm OCOP đã thúc đẩy phát triển các sản phẩm đặc trưng, thế mạnh của địa phương, góp phần nâng cao thu nhập cho các thành viên. Đến cuối năm 2021, các HTX ở 9 huyện miền núi của tỉnh đã có hơn 50 sản phẩm được công nhận đạt chuẩn OCOP từ 3 đến 4 sao. Theo ông A Vô Tô Phương, Chủ tịch UBND huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam, khu vực miền núi của tỉnh có tiềm năng rất lớn trong việc thành lập các HTX, nhất là ở lĩnh vực nông lâm nghiệp:“Tiềm năng lớn nhất ở khu vực miền núi nói chung và huyện Đông Giang nói riêng là tài nguyên đất đai và lực lượng lao động. Như vậy, phát triển các HTX trong lĩnh vực nông lâm nghiệp là rất tốt. Và hiện nay, cơ chế, chính sách của tỉnh Quảng Nam đang hỗ trợ rất nhiều cho các doanh nghiệp, HTX đầu tư vào nông nghiệp và phát triển nông thôn. Đó là sự thuận lợi. Bây giờ, muốn phát triển thì các doanh nghiệp, HTX phải chủ động, mạnh dạn đầu tư, tham gia vào các chuỗi liên kết phát triển nông lâm nghiệp.”

Tỉnh Quảng Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 tăng trưởng kinh tế bình quân của các huyện miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số đạt từ 6,0 đến 6,5%/năm; thu nhập bình quân người dân tộc thiểu số bằng 1/2 bình quân chung cả nước; giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống dưới 10%; cơ bản không còn các xã, thôn đặc biệt khó khăn. Để thực hiện mục tiêu này, ngoài huy động nguồn lực đầu tư từ các chương trình dự án, đặc biệt là các chương trình mục tiêu quốc gia, tỉnh có nhiều cơ chế, chính sách khuyến khích phát triển lĩnh vực kinh tế tập thể.  Ông Lê Ngọc Trung, Phó Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Quảng Nam cho biết: Tỉnh phấn đấu từ nay đến năm 2025, thành lập mới từ 300 đến 500 tổ hợp tác; 180 đến 200 HTX. Đồng thời, mỗi huyện, thị xã xây dựng từ 2 đến 3 mô hình HTX kiểu mới liên kết sản xuất gắn với chuỗi giá trị hàng hóa:“Thứ nhất là công tác tuyên truyền, phải tuyên truyền sâu rộng để người dân hiểu được vấn đề của kinh tế tập thể, vấn đề của liên doanh liên kết trong sản xuất. Thứ 2 là tạo hành lang về cơ chế, chính sách, trong đó có đất đai, nguồn vốn và cơ chế về tham gia thị trường. Làm sao để tạo một thị trường thật sự thông thoáng để hỗ trợ sản xuất cho các HTX. Việc tuyên truyền này đòi hỏi cả hệ thống chính trị vào cuộc để tạo điều kiện cho các HTX liên doanh liên kết, hợp tác để mở rộng quy mô hoạt động./.