Zr’lụ k’coong ch’ngai Quảng Bình vêy bấc bh’nơơn pr’đươi chr’nắp, bấc râu liêm choom đoọng pa dưr pa xớc thị trường, bhrợ pa dưr pr’ắt tr’mung lâng pa dưr zên pa chô ha đhanuôr. XoỌc đâu, bấc pr’đươi pr’dua âng đhanuôr bơơn ta moon nắc pr’đươi OCOP, bhrợ pr’đơợ t’bhứah thị trường pa câl cóh cr’loọng k’tiếc k’ruung.

Tơợ tơơm a’băng crâng chặt váih đhị zâp crâng da ding k’noong k’tiếc, đhanuôr k’coong ch’ngai chr’val Thượng Trạch, chr’hoong Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình nắc ơy đêếh bơơn đơơng chô bhrợ a’băng hất, a’băng t’priêng bơơn bấc ngai kiêng đươi. A’băng p’riêng Thượng Trạch nắc râu ch’na cha chr’nắp lalay cóh vel đông nâu, bơơn ta moon nắc bh’nơơn pr’đươi OCOP 3 sao cấp tỉnh lâng pr’đợc a’băng p’riêng Cà Roòng. T’coóh Đinh Tiếng, cóh vel A Ky, chr’val Thượng Trạch, chr’hoong Bố Trạch đoọng năl, bêl ahay bhiệc đêếh a’băng crâng buôn đơơng chô zêệ cha zâp t’ngay, xoọc đâu đhanuôr p’zay đêếh bơơn lấh mơ tu vêy bấc ngai kiêng cha. Hợp tác xã Cà Roòng ơy câl pay zooi đhanuôr đơơng chô púah pa goóh, bhrợ váih ch’na đh’nắh a’yêm pa câl cóh đồng bằng. T’coóh Đinh Tiếng bhui har moon, a’băng crâng vêy pa câl lâng zên zăng bấc đoọng ha đhanuôr đhị k’noong k’tiếc:“Đhanuôr bêl đêếh a’băng nắc chô pa câl ooy đâu, prang vel đông vêy bêl tước lấh mưy tạ pa câl ooy Hợp tác xã, đêếh bơơn chô âng ooy Hợp tác xã tự lêy bhrợ. C’moo l’lăm ahay bêl lêy bhrợ pa câl ooy Hợp tác xã đoọng pa zưm bhrợ bh’nơơn pr’đươi, acu lướt đêếh bơơn vêy bêl bơơn 1 bao ga mắc, tước 6-7 ký a’băng crâng.”

Râu cr’noọ r’rơơm đenh đươnh, nhâm mâng đoọng ha đhanuôr, chính quyền chr’val Thượng Trạch ơy bhrợ pa dưr Hợp tác xã Cà Roòng, k’rong bhrợ máy móc bhrợ têng, púah pa goóh, pa dưr pa liêm chất lượng pr’đươi, bhrợ chi đhung, nhãn mác đoọng pa câl chr’nắp dal lấh mơ. P’căn Y Buốt, cóh vel Nịu, chr’val Thượng Trạch, chr’hoong Bố Trạch, mưy manứih ooy Hợp tác xã Cà Ròong đoọng năl, bh’nơơn pr’đươi a’băng nâu cung ting hân noo, plêệng k’tiếc cắh liêm crêê nắc bhiệc zư lêy bhrợ pa câl cung cắh têêm ngăn. P’căn Y Buốt lâng đhanuôr, đh’rứah lâng hợp tác xã t’bhlâng âng đơơng bh’nơơn pr’đươi chô tước 2, 3 đhị siêu thị, cửa hàng xay moon bh’nơơn pr’đươi chr’nắp liêm lâng bơơn bấc apêê kiêng đươi:“Tơợ bêl vêy Hợp tác xã nắc cr’noọ ooy đắh bhrợ cha âng đhanuôr cung tr’xăl bấc, xoọc đâu k’tiếc bhrợ ha rêê cung m’bứi nắc đhanuôr lêy cha mêết lướt đêếh a’băng đoọng pa câl. Lấh mơ, đhanuôr cung chóh a’rong, chóh keo, hân đhơ cơnh đêếc, đêếh bơơn a’băng cung vêy zên pa chô bấc lấh chóh a’rong. Đhanuôr lướt pay bấc, vêy bêl lướt lứch ngai cóh đông bơơn 2-3 chi đhung, zâp pr’loọng đông vêy bêl pa chô zên tơợ 500-600 r’bhâu đồng.”

Chr’hoong Bố Trạch vêy 37 bh’nơơn pr’đươi OCOP, k’đơơng a’cọ tỉnh Quảng Bình đắh “Zâp chr’val mưy bh’nơơn pr’đươi” OCOP liêm choom. Hân đhơp cơnh đêếc, đhanuôr chr’hoong k’coong ch’ngai Bố Trạch cắh ơy lóih lâng bhiệc bhrợ têng ting cơnh hàng hoá. T’coóh Lê Công Toán, Bí thư Huyện uỷ Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình đoọng năl, cr’chăl nâu a’tốh, vel đông p’ghít lêy pa choom, bhrợ đoọng c’năl liêm ghít ha cán bộ k’đhơợng zư xa nay bh’rợ, pa choom đhanuôr bhrợ zâp bh’nơơn pr’đươi liêm choom ting chuẩn OCOP. Ting cơnh t’coóh Lê Công Toán, chr’hoong vêy zooi zâp vel đông pa dưr pa xớc zr’lụ pr’đươi pr’dua lâng bhrợ pa dưr p’têết pazưm ting n’juông chr’nắp, zooi bhrợ lâng in chi đhung, nhãn mác, bhrợ pa dưr pa liêm đhị tơơm ríah, chứng nhận liêm choom, đăng ký sở hữu trí tuệ lâng pa dưr pa xớc thương mại, xay moon bh’nơơn pr’đươi:“L’lăm nắc lêy pa dưr dal trách nhiệm pa dưr pa xớc bh’rợ tr’nêng, pa dưr pr’ắt tr’mung đhanuôr. Hân đhơ zr’nắh k’đhạp nắc lêy k’đươi moon, p’too p’zương zâp chr’val bhrợ pa dưr bh’nơơn pr’đươi, t’mêê đâu chr’val Thượng Trạch ơy vêy bh’nơơn OCOP ooy a’băng púah pa goóh. P’too p’zương cán bộ k’coong ch’ngai bhrợ t’bhứah bh’rợ, pa dưr bấc bh’nơơn pr’đươi lấh mơ. K’đươi moon zâp phòng, ban bhrợ pr’đơợ, zooi đhanuôr pa dưr pa xớc bh’rợ tr’nêng.”

Tỉnh Quảng Bình xoọc vêy 94 bh’nơơn pr’đươi OCOP, ooy đâu bấc bh’nơơn pr’đươi âng đhanuôr acoon cóh k’coong ch’ngai. T’mêê đâu, tỉnh Quảng Bình pa glúh Nghị quyết đắh pa dưr pa xớc pr’ắt tr’mung, zư pr’hoọm văn hoá, an ninh têêm ngăn zr’lụ đhanuôr acoon cóh, k’noong k’tiếc lâng k’coong ch’ngai cr’chăl c’moo 2022-2025, lêy chô tước c’moo 2030. Nghị quyết nâu đh’rứah lâng xa nay bh’rợ lêy bhrợ âng tỉnh Quảng Bình đoọng pa dưr dal pr’ắt tr’mung, p’ghít lêy pa dưr zâp bh’nơơn pr’đươi chr’nắp dal, pr’đươi OCOP đoọng bhrợ pa dưr nhâm mâng đoọng ha đhanuôr k’coong ch’ngai. T’coóh Vũ Đại Thắng, Bí thư Tỉnh uỷ Quảng Bình đoọng năl:“Chr’val Thượng Trạch vêy xay moon đắh bhiệc tr’xăl tơơm chr’nóh, bh’năn băn. Azi moon nâu đoo nắc đợ bh’rợ bhrợ liêm choom âng chính quyền vel đông đắh bhiệc moon pa choom đhanuôr tr’xăl tơơm chr’nóh, bhrợ pr’đơợ pr’đươi hàng hoá, ahêê lêy bhrợ t’bhứah đợ bh’rợ nâu, bhrợ pa dưr bh’nơơn pr’đươi chr’nắp dal./.”

Đồng bào miền núi tỉnh Quảng Bình làm sản phẩm OCOP

 Khu vực miền núi Quảng Bình có nhiều nông sản có giá trị, giàu tiềm năng để phát triển thị trường, tạo sinh kế và nâng cao thu nhập cho đồng bào. Hiện tại, nhiều mặt hàng của bà con đã được công nhận là sản phẩm OCOP, mở ra cơ hội mở rộng thị trường tiêu thụ trong nước.

 Từ cây măng rừng mọc ở khắp núi rừng biên giới, đồng bào miền núi xã Thượng Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình đã hái về tạo ra sản phẩm măng tươi, măng khô được nhiều người ưa chuộng. Sản phẩm măng khô Thượng Trạch là món ăn rất riêng và độc đáo ở địa phương này, được công nhận là sản phẩm OCOP 3 sao cấp tỉnh với tên gọi măng khô Cà Roòng. Ông Đinh Tiếng, ở bản A Ky, xã Thượng Trạch, huyện Bố Trạch cho biết, trước đây, việc hái măng rừng chỉ phục vụ bữa ăn hàng ngày, thì nay, bà con chăm chỉ hái măng rừng vì món ăn được nhiều người ưa chuộng. Hợp tác xã Cà Roòng đã đi thu mua giúp bà con đem về phơi sấy, tạo ra sản phẩm ngon, sạch đưa về miền xuôi bán. Ông Đinh Tiếng phấn khởi, măng rừng đem lại thu nhập khá cho bà con đồng bào nơi biên giới.“Bà con khi hái măng được thì đem về bán ở đây, cả bản có khi được hơn tạ mấy rồi bán cho Hợp tác xã, đi hái về đưa về Hợp tác xã tự chế biến. Năm trước khi mới thí điểm có đi hái măng nộp cho Hợp tác xã để hợp tác làm sản phẩm, mình thì đi hái có khi được cả 1 bao to 6- 7 cân măng rừng.”

 Kỳ vọng tạo sinh kế lâu dài, bền vững cho bà con, chính quyền xã Thượng Trạch đã thành lập Hợp tác xã Cà Roòng, đầu tư máy móc sản xuất, sấy ép, nâng cao chất lượng sản phẩm, tạo dựng bao bì, nhãn mác nâng cao giá thành. Bà Y Buốt, ở bản Nịu, xã Thượng Trạch, huyện Bố Trạch, thành viên của Hợp tác xã Cà Roòng cho biết, sản phẩm măng rừng cũng theo mùa, thời tiết thất thường nên việc duy trì sản xuất cũng không hề đơn giản. Bà Y Buốt và bà con cùng với hợp tác xã nỗ lực đưa sản phẩm đến một số siêu thị, cửa hàng giới thiệu nông sản sạch và nhận được phản hồi tích cực từ người tiêu dùng.“Từ khi có Hợp tác xã thì cách nghĩ về làm kinh tế của bà con cũng thay đổi nhiều, bữa nay diện tích nương rẫy cũng ít nên bà con chủ động đi lấy măng rừng để bán. Ngoài ra bà con cũng trồng sắn, trồng keo, nhưng việc lấy măng rừng cũng cho thu nhập nhiều hơn cả trồng sắn. Bà con đi lấy số lượng măng cũng nhiều, có khi đi cả gia đình được 2- 3 bao to, mỗi gia đình có khi thu nhập được 500- 600 ngàn đồng.”

 Huyện Bố Trạch có 37 sản phẩm OCOP, dẫn đầu tỉnh Quảng Bình về số lượng “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) đạt tiêu chuẩn. Tuy nhiên, bà con huyện miền núi Bố Trạch vẫn chưa quen lối sản xuất hàng hóa. Ông Lê Công Toán, Bí thư Huyện ủy Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình cho biết, thời gian tới, địa phương chú trọng tập huấn, đào tạo kiến thức chuyên sâu cho cán bộ quản lý, phụ trách chương trình, tập huấn hướng dẫn bà con sản xuất các sản phẩm đạt tiêu chuẩn OCOP. Theo ông Lê Công Toán, huyện sẽ hỗ trợ các địa phương phát triển vùng nguyên liệu và xây dựng liên kết theo chuỗi giá trị, hỗ trợ thiết kế và in ấn bao bì, nhãn mác; xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc; chứng nhận chất lượng; đăng ký sở hữu trí tuệ và xúc tiến thương mại, giới thiệu sản phẩm.“Trước hết là phải nâng cao ý thức trách nhiệm phát triển sản xuất, nâng cao đời sống nhân dân. Mặc dù là khó nhưng phải động viên, khuyến khích các xã tạo sản phẩm, vừa rồi xã Thượng Trạch đã có sản phẩm OCOP về măng khô. Động viên khuyến khích cán bộ miền núi mở rộng mô hình, tạo ra nhiều sản phẩm hơn. Chỉ đạo các phòng, ban tạo điều kiện, hỗ trợ bà con phát triển sản xuất.”

 Tỉnh Quảng Bình hiện có 94 sản phẩm OCOP, trong đó, nhiều sản phẩm của đồng bào dân tộc ở miền núi. Vừa qua, tỉnh Quảng Bình ban hành Nghị quyết về phát triển kinh tế- xã hội, giữ gìn bản sắc văn hóa, an ninh trật tự vùng đồng bào dân tộc thiểu số, biên giới và miền núi giai đoạn 2022 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030. Nghị quyết này cùng chương trình hành động của tỉnh Quảng Bình nhằm nâng cao đời sống vật chất, tinh thần; chú trọng xây dựng các sản phẩm có giá trị cao, sản phẩm OCOP nhằm tạo sinh kế bền vững cho đồng bào miền núi. Ông Vũ Đại Thắng, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Bình cho biết.“Xã Thượng Trạch có đề cập vấn đề chuyển đổi cây trồng vật nuôi. Chúng tôi cho rằng đây là những mô hình chủ động sáng tạo của chính quyền cơ sở trong việc hướng dẫn bà con chuyển đổi cây trồng, tạo thành sản phẩm hàng hóa, chúng ta nên nhân rộng những mô hình này, tạo thành sản phẩm đặc sản giá trị cao./.”