Chùa Thành ăt đăn đhị toọm k’ruung Kỳ Cùng, thành phố Lạng Sơn bhrợ pa dưr moot thế kỷ 15 đhị lang bhua Lê Sơ. Cr’chăl đêêc, đhr’nong chùa n’nâu vêy đh’nơc năc Hương Lâm Tự, xang n’năc xăl đh’nơc năc Diên Khánh tự, lâh năc cớ năc Tuần Khánh Tự. Tươc c’moo 1796, đhr’nong chùa bơơn pa đhâc chô đhị xooc đâu ( ch’ngai đhị ty dâng 200m) lâng muy chu cớ đơơng đh’nơc Diên Khánh Tự. N’đhơ cơnh đêêc, đha nuôr coh đâu công năl tươc đh’nơc năc “ Chùa Thành”, tu chùa ăt đăn đhị thành ty.

Chùa Thành Lạng Sơn năc đhr’nong chùa vêy cơnh choh bhrợ liêm pr’hay bhlâng, pa zêng 8 gian ga măc k’tứi lâng bơơn bhrợ pa liêm ta luôn tu cơnh đêêc bơơn zư đơc râu ma bhuy chr’năp công cơnh đợ bh’rợ liêm pr’hay pa tươc nâu câi.  Tam quan bhrợ têng chồng diêm, ngói mũi giày lâng tu bhoot văng lâng dal; chr’pợ chùa bơơn cooch booc apêê a đhăh Bh’dưa- bhrư- coop- a chịm triing cơnh lâng c’bhuh t’noọl bhrợ lâng n’loong crêệ p’nong. Coh chùa dzợ zư đơc lâh 50 pho tượng đồng bơơn cooch booc liêm bhlâng. Lâh đhị đêêc, apêê hoành phi, câu đối âng chùa công bơơn zư đơc liêm n’đhơ âi z’lâh k’ha riêng c’moo. Pa bhlâng năc, coh chùa xooc dzợ zư đơc bêệ chuông clơợng 600kg bơơn mai tơợ c’moo Cảnh Trị g’luh 9 (1671) dhị lang bhua Lê Huyền Tông lâng ta la bia Diên Khánh tự bi ký ( Bài ký Chùa Diên Khánh) choh bhrợ 1796 đhị lang bhua Cảnh Thịnh. Tươc lâng Chùa Thành, t’mooi zâp n’đăh dzợ bơơn moọng pho tượng Phật ngọc Thích ca mâu ni thiền định, ha lêệng lâh 30 tấn… Anoo Hoàng Minh Vũ, đha nuôr thành phố Lạng Sơn xay truih:“Tơợ bêl tứi năc acu âi bơơn a dich abhươp, amế ama đoọng tươc chùa n’nâu đoọng tươc chiêm bái, moọng lêy, bêl dưr pâ năc acu lâng pr’loọng đong công dzợ bhrợ bh’rợ n’nâu. Cơnh lâng c’la cu lâng pa bhlâng bâc ngai, đhr’nong đong chùa n’nâu căh muy năc đhị tươc du lịch ma bhuy, năc dzợ đơơng pa bhlâng chr’năp n’đăh văn hóa. Bêl lươt học, lươt pa bhrợ năc acu zêng lươt z’lâh acoon c’lâng n’nâu, lâng zâp bêl moọng lêy chùa ty đhị toọm k’ruung Kỳ Cùng n’nâu năc c’la ccu năc bh’nhăn lêy hâng hơnh, bh’nhăn chăp kiêng đhăm k’tiêc Lạng lâh mơ.”

Xooc Chùa Thành công năc đhị đong bhrợ bhiêc âng Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Lạng Sơn. Zâp  c’moo, coh đâu công năc đhị ta bhrợ bâc bh’rợ ga măc chr’năp âng Phật giáo cơnh bhiêc bhan Vu Lan, Bhiêc bhan Phật đản… Thượng tọa Thích Quảng Truyền, Trưởng ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Lạng Sơn, Trụ trì Chùa Thành đoọng năl:“Azi ta luôn t’bhlâng đoọng coh bh’rợ k’đhơợng lêy đoọng chùa liêm pr’hay, ma bhuy ooy bhuôih caih, xơợng bhrợ liêm bh’rợ zư đơc, bhrợ pa liêm chùa. Coh chùa xooc đâu pa zêng zâp đợ apêê râu âng 1 chùa ty âng Việt, liêm ooy bh’rợ choh bhrợ, liêm ooy văn hóa, liêm ooy lịch sử lâng pa bhlâng ma bhuy chr’năp. Rơơm kiêng t’mooi tươc lâng Lạng Sơn tươc lâng Chùa Thành muy chu đoọng xơợng xa nul chuông chùa chr’va đhị toọm k’ruung Kỳ Cùng hooi ta toọn. Coh m’pâng crâng ca coong bhưah ga măc âng choch k’tiêc k’ruung hêê vêy lêy chăp kiêng lâh mơ k’tiêc k’ruung Việt Nam, năl chăp hơnh đợ râu chr’năp t’ngay đâu bơơn lang a hay đơc đoọng, đoọng zâp ngai ma năl  đh’rưah pa zum têy zư đơc c’kir văn hóa âng k’tiêc k’ruung.”

Chùa Thành năc vêy đhị ăt pa bhlâng chr’năp coh pr’ăt tr’mông âng đha nuôr apêê acoon coh đhị vel đong tỉnh Lạng Sơn. Coh đâu t’đang t’pâh bâc dha nuôr, t’mooi zâp n’đăh tươc la lêy, lễ phật, ca văr râu têêm ngăn, công cơnh tươc đoọng moọng lêy muy c’kir k’tiêc k’ruung lâng apêê chr’năp c’kir lịch sử, kiến trúc nghệ thuật liêm pr’hay. Tiến sĩ Hoàng Văn Páo, Chủ tịch Hội C’kir Lạng Sơn đoọng năl:“Chr’năp âng đhr’nong chùa n’nâu pa bhlâng pr’hăt lâng liêm la lay. Nâu đoo công năc 1 c’leh văn hóa bêl u ăt coh 1 c’bhuh c’kir lịch sử “ Kỳ Cùng thạch độ”, năc 1 c’leh âng tỉnh Lạng Sơn moon pa zum lâng coh loom dha nuôr moon la lay. Đhr’nong chùa n’nâu công bơơn lêy năc cr’lă t’nil văn hóa  ooy Phật coh loom đha nuôr. Nâu đoo công năc râu bha lâng đoọng t’đang t’pâh t’mooi tươc la lêy coh c’bhuh văn hóa âng tỉnh Lạng Sơn.”

Coh lịch sử công cơnh xooc đâu, tín ngưỡng tô giáo năc cr’noọ loom âng muy c’bhuh đha nuôr. Đợ đhr’nong Chùa công ta luôn vêy bh’rợ chr’năp coh pr’ăt tr’mông văn hóa đha nuôr cơnh lâng pr’ăt tr’mông âng đha nuôr, zư đơc apêê chr’năp văn hóa, pr’ăt tr’nơt, bhrợ t’bâc c’leh liêm pr’hay âng văn hóa Việt Nam./.

Ngôi chùa cổ bên dòng Kỳ Cùng

           PV Duy Thái

       Chùa Thành - ngôi chùa cổ đã được xếp hạng Di tích lịch sử cấp Quốc gia, là điểm du lịch tâm linh nổi tiếng được rất nhiều du khách lựa chọn khi đến với xứ Lạng. Sự cổ kính và những câu chuyện về lịch sử ngôi Chùa được gìn giữ qua hàng trăm năm, trở thành điểm thu hút đặc biệt đối với du khách thập phương.

      Chùa Thành nằm ven sông Kỳ Cùng, thành phố Lạng Sơn được xây dựng vào thế kỷ thứ 15 dưới thời Lê Sơ. Thời đó, ngôi chùa này có tên là Hương Lâm Tự, sau đổi tên là Diên Khánh tự rồi Tuần Khánh Tự. Đến năm 1796, ngôi chùa được dời về vị trí hiện nay (cách vị trí cũ khoảng 200m) và một lần nữa mang tên Diên Khánh Tự. Dù vậy, người dân nơi đây vẫn biết đến cái tên giản dị "Chùa Thành", bởi chùa nằm ngay cạnh ngôi thành cổ.

        Chùa Thành Lạng Sơn là ngôi chùa có kiến trúc nghệ thuật vô cùng đặc biệt, gồm 8 gian lớn nhỏ và được tu bổ, trùng tu thường xuyên nên luôn giữ được vẻ uy nghi cũng như những kiến trúc độc đáo cho tới tận ngày nay. Tam quan thiết kế chồng diêm, ngói mũi hài và đầu đao cong vút; mái chùa được chạm khắc các linh vật Long - Ly - Quy - Phượng với hệ thống cột đỡ bằng gỗ lim nguyên khối. Trong chùa còn lưu giữ hơn 50 pho tượng đồng nguyên khối được điêu khắc tinh xảo và hoàn mỹ. Bên cạnh đó, các hoành phi, câu đối của chùa cũng được bảo quản cẩn thận dù đã trải qua hàng trăm năm. Đặc biệt, trong chùa hiện còn lưu giữ quả chuông nặng 600 kg được đúc từ năm Cảnh Trị thứ 9 (1671) dưới triều vua Lê Huyền Tông và tấm bia Diên Khánh tự bi ký (Bài ký bia chùa Diên Khánh) dựng năm 1796 dưới triều vua Cảnh Thịnh. Đến với Chùa Thành, du khách thập phương còn được chiêm ngưỡng pho tượng Phật ngọc Thích ca mâu ni thiền định, nặng hơn 30 tấn... Anh Hoàng Minh Vũ, người dân thành phố Lạng Sơn chia sẻ:“Từ hồi bé thì tôi đã được ông bà, bố mẹ cho tới ngôi chùa này để chiêm bái, vãn cảnh, khi lớn lên rồi thì tôi và gia đình vẫn giữ nguyên thói quen này. Với cá nhân tôi và rất nhiều người, ngôi chùa này không chỉ là 1 điểm du lịch tâm linh, mà còn mang giá trị văn hóa, ý nghĩa tinh thần vô cùng to lớn. Khi đi học, đi làm thì tôi đều đi qua con đường này, và mỗi khi ngắm nhìn ngôi chùa cổ tọa lạc bên dòng sông Kỳ Cùng này thì bản thân tôi lại càng thấy thêm tự hào, càng thêm yêu mảnh đất xứ Lạng hơn nữa.”

        Hiện Chùa Thành cũng là nơi đặt trụ sở của Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Lạng Sơn. Hàng năm, nơi đây cũng là địa điểm tổ chức rất nhiều sự kiện trọng đại của Phật giáo như Lễ Vu Lan, Lễ Phật đản... Thượng tọa Thích Quảng Truyền, Trưởng ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Lạng Sơn, Trụ trì Chùa Thành cho biết:“Chúng tôi luôn cố gắng để trong công tác quản lý để chùa đẹp về cảnh quan, trang nghiêm về thờ tự, thực hiện tốt việc giữ gìn, duy tu, bảo dưỡng chùa. Trong chùa hiện nay bao hàm đầy đủ những yếu tố của 1 ngôi chùa cổ thuần Việt, đẹp về kiến trúc, đẹp về văn hóa, đẹp về lịch sử và rất linh thiêng. Mong rằng quý khách đến với Lạng Sơn hãy đến với Chùa Thành một lần để nghe tiếng chuông chùa vọng bên con sông Kỳ Cùng chảy ngược. Giữa bao la điệp trùng sơn thủy của miền địa đầu tổ quốc chúng ta sẽ thấy yêu hơn đất nước Việt Nam, biết trân trọng những giá trị hôm nay chúng ta đang có mà tổ tiên để lại, để mọi người có ý thức trách nhiệm cùng chung tay giữ gìn di sản văn hóa của dân tộc.”

        Chùa Thành có vị trí vô cùng quan trọng trong đời sống tinh thần của nhân dân các dân tộc trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn. Nơi đây thu hút rất đông nhân dân, du khách thập phương đến tham quan, lễ Phật, cầu phúc cầu an, cũng như đến để chiêm ngưỡng một di tích quốc gia với những giá trị lịch sử, kiến trúc nghệ thuật độc đáo. Tiến sĩ Hoàng Văn Páo, Chủ tịch Hội Di sản Lạng Sơn cho biết: “Giá trị của ngôi chùa này thực sự hiếm có và độc đáo. Đây cũng là 1 biểu tượng văn hóa khi nó nằm trong 1 quần thể di tích lịch sử “Kỳ Cùng thạch độ”, là 1 biểu tượng của tỉnh Lạng Sơn nói chung và trong lòng nhân dân nói riêng. Ngôi chùa này cũng được coi là cột mốc văn hóa về tín ngưỡng Phật trong lòng nhân dân. Đây cũng là điểm nhấn để thu hút du khách đến khám phá kho tàng văn hóa của tỉnh Lạng Sơn.”

       Trong lịch sử cũng như hiện tại, tín ngưỡng, tôn giáo là nhu cầu tinh thần của một bộ phận nhân dân. Những ngôi Chùa vẫn luôn có vị trí đặc biệt trong đời sống văn hóa người dân với lối sống cộng đồng, nhân ái và giữ gìn các giá trị văn hóa, đạo đức, làm phong phú bản sắc văn hóa Việt Nam./.