T’cooh bhươl Hồ Văn Hạnh c’moo đâu năc lâh 75 c’moo năc ađoo dzợ pa bhriêl, đa đơơh. Nắc muy coh pazêng đảng viên ta nih liêm, manuyh vêy chr’năp coh bhươl cr’noon, t’cooh Hạnh ta luôn năc manuyh l’lăm xay bhrợ coh pazêng xa nay bh’rợ đhị vel đong. T’cooh Hồ Văn Hạnh hay cớ, xang giải phóng, pr’ăt tr’mông âng đhanuôr coh zr’lụ Trung Sơn năc đươi bấc ooy ha rêê đhuốch, ta bhúch cha, ta bhúch đăh, ha ul đharựt vaih k’rơ coh zập c’moo. C’moo 1978, ađoo năc manuyh l’lăm prưah bhrợ ruộng bêệt lêy ha roo đhị đhăm ga măc mơ 200m2 coh toor tọm Prong. Xang cr’chăl zư lêy ha roo ruộng, năc ha roo vaih liêm, đợ ha roo bơơn pay pa chô tươc 2 tạ. Lêy râu liêm choom tơợ tơơm ha roo ruộng, t’cooh Hạnh ta đang moon đhanuôr prưah bhrợ ruộng đoọng bêệt ha roo. Ađoo năc dzợ đoọng m’ma ha roo coh hân noo bơơn pay pa chô tr’nơơp đoọng đhanuôr bhrợ m’ma. Coh pazêng c’moo t’tun, đhăm ha roo ruộng coh zr’lụ Trung Sơn năc dưr bấc lâh mơ, bhrợ têng tơợ 1 hân noo năc dưr vaih tước 2 hân noo coh zập c’moo, nhâm mâng vêy zập ch’neh cha coh zập c’moo.

Bêl k’tiêc k’ruung tước ooy c’xêê c’moo tr’xăl t’mêê, chính quyền vel đong ta đang moon xăl chr’noh chr’bêệt, acoon bh’năn, t’cooh Hồ Văn Hạnh năc ting bhrợ têng đợ bh’rợ b’băn, choh tơơm pay cha p’lêê, pa dưr kinh tế crâng. Pr’loọng đong đoo vêy tước k’zệt p’nong bh’năn, bấc bhlâng năc t’rí lâng c’rooc; k’ha riêng p’nong a tứch ađha, bhrợ têng bhươn choh tơơm pay cha p’lêê lâng choh crâng, zập c’moo đợ zên bơơn pay pa chô năc k’nặ 100 ức đồng. T’cooh Hồ Văn Hạnh xay moon, kinh tế nhâm mâng, k’coon pậ banh liêm choom, xăl tu ăt đhêy bêl t’cooh ta ha lâng k’coon ch’chau, ađoo năc dzợ t’bhlâng ting bhrợ têng bh’rợ tr’nêng xã hội đhị vel đong. Ađoo tươc ooy ruộng tông, tước ooy ha rêê đhuốch pa choom đhanuôr pa bhrợ, băn choh bêl đhanuôr k’dua k’đươi: “C’la cu n’jưah bhrợ, n’jưah xay moon p’too pa choom đhanuôr t’bhlâng bhrợ pa dưr bh’rợ b’băn, ch’choh đoọng t’bil đharựt. Chr’năp bhlâng, kiêng bhrợ t’vaih cr’van cr’bhộ năc xăl ooy cr’noọ bh’rợ, căh choom đương g’nưưm ooy râu zooi đoọng âng Đảng, Nhà nước cơnh bêl ahay. Lâng cr’noọ bh’rợ đương g’nưưm râu zooi đoọng n’năc năc căh choom pa dưr pr’ăt tr’mông, căh choom t’bil lơi ha ul đharựt.”

Cr’noon A Niêng Lê Triêng 1, chr’val Trung Sơn, chr’hoong A Lưới, vêy lâh 200 pr’loọng đong, bấc bhlâng năc manuyh Pa Cô. Đh’rưah lâng râu k’rong bhrợ âng Đảng, Nhà nước đoọng ha zr’lụ đhanuôr acoon coh, năc xa nay bh’rợ âng apêê t’cooh bhươl, manuyh vêy bấc ngai chăp cơnh t’cooh Hồ Văn Hạnh năc vêy chr’năp pa bhlâng. Tu apêê đoo năc manuyh bha lâng âng Đảng, Nhà nước đoọng pazêng c’lâng xa nay lướt mọt ooy pr’ăt tr’mông âng đhanuôr. T’cooh Nguyễn Văn Tang, Phó Bí thư Chi bộ, Trưởng cr’noon A Niêng Lê Triêng 1, chr’val Trung Sơn, chr’hoong A Lưới xay moon, c’moo đâu, coh cr’noon vêy tước 30 pr’loọng đong xrặ bha ar nhăn gluh tơợ xa nay pr’loọng đong đharựt, bấc bhlâng năc đhanuôr Pa Cô, Tà Ôi. Bh’nơơn n’nâu năc vêy đợ chroi đoọng âng t’cooh bhươl Hồ Văn Hạnh: “T’cooh bhươl Hồ Văn Hạnh năc manuyh vêy bấc ngai chăp, căh muy coh bhươl cr’noon manuyh Pa Cô ting n’năc năc dzợ coh zr’lụ chr’val. Pazêng bh’rợ tr’nêng chr’năp liêm âng t’cooh Hạnh coh bh’rợ zooi đoọng đhanuôr pa dưr pr’ăt tr’mông, t’bil ha ul đharựt nhâm mâng năc vêy zập ngai, chính quyền haanh deh. Nâu cơy, pr’ắt tr’mông âng đhanuôr cr’noon A Niêng Lê Triêng 1 ting t’ngay dưr vaih k’rơ liêm. C’la cu công lêy ting xay bhrợ cơnh ađoo công bấc ooy pr’ăt tr’mông, bh’rợ tr’nêng.”

Lâh choom bhrợ cha, t’cooh bhươl Hồ Văn Hạnh năc dzợ vêy bấc ngai n’năl tươc năc manuyh g’lăng z’hai ooy văn hoá ty đanh âng đhanuôr Pa Cô. Coh bấc c’moo ahay, t’cooh Hạnh chêêc n’năl, k’rong đơc pazêng t’coọ xa nul ty đanh âng acoon coh cơnh: chiing, goong, ahel, khèn, a luốt…; xrặ đớc pazêng râu pr’hat ty đanh âng acoon coh cơnh cha chấp, k’lới… T’cooh Hồ Văn Hạnh năc dzợ xay moon, zooi vel đong bhrợ têng pazêng bhiệc bhan ty đanh âng manuyh Pa Cô lâng k’đhơợng xay pazêng bh’rợ bhiệc bhan ty đanh cơnh: bhiệc bhan Aza, bhiệc bhan Ariêu piing, ariêu căn… “Coh bh’rợ zư lêy văn hoá, hân đhơ t’cooh bhur năc acu ta luôn t’bhlâng ta đang moon đhanuôr zư lêy lâng pa dưr văn hoá ty đanh liêm pr’hay âng đhanuôr Pa Cô. Coh cr’chăl ahay, acu t’bhlâng pa choom apêê ta đhâm c’mor, p’niên k’tứi đợ pr;hat, t’nơợt, pazêng râu tr’coọ xa nul ty đanh. Hân đhơ cơnh đêêc năc ng’đoọng apêê pa choom đanh lâh mơ đoọng apêê đoo n’năl ghít liêm choom lâh mơ.”

Năc vel đong da ding k’coong lâng lâh 80% đhanuôr năc đợ manuyh acoon coh cơnh: Pa Cô, Tà Ôi, Cơ Tu, Vân Kiều, Pa Hy…, chr’hoong A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế năc pa dưr k’rơ pa bhlâng xa nay bh’rợ âng apêê t’cooh bhươl, trưởng cr’noon, manuyh vêy bấc ngai chăp coh bhươl cr’noon. Xoọc đâu, prang chr’hoong vêy lâh 80 manuyh t’cooh bhươl, manuyh vêy bấc ngai chăp coh bhươl cr’noon pazêng acoon coh. T’cooh Hồ Đàm Giang, Phó Bí thư Thường trực Huyện uỷ A Lưới xay moon: Xa nay bh’rợ âng apêê t’cooh bhươl, trưởng cr’noon, manuyh vêy bấc ngai chăp coh bhươl cr’noon năc chr’năp pa bhlâng: “A Lưới lêy chăp pa bhlâng xa nay bh’rợ âng apêê t’cooh bhươl, trưởng cr’noon, manuyh vêy bấc ngai chăp coh bhươl cr’noon. Apêê đoo năc manuyh bha lâng coh bh’rợ xay moon, p’too pa choom đhanuôr pa dưr pr’ắt tr’mông lâng zư lêy văn hoá ty đanh âng acoon coon, xơợng đươi c’lâng xa nay âng Đảng, Nhà nước. Công đươi vêy pa dưr xa nay bh’rợ âng apêê t’cooh bhươl, trưởng cr’noon, manuyh vêy bấc ngai chăp coh cr’chăl ahay năc pr’ăt tr’mông âng đhanuôr A Lưới ting t’ngay tr’xăl liêm crêê, dưr vaih liêm pr’hay lâh mơ ahay bấc bhlâng./.”

Hồ Văn Hạnh: Già làng uy tín của đồng bào Pa Cô

Già làng Hồ Văn Hạnh, dân tộc Pa Cô, ở thôn A Niêng Lê Triêng 1, xã Trung Sơn, huyện miền núi A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế được bà con trong vùng nể phục bởi uy tín và những việc làm ý nghĩa, thiết thực cho cộng đồng.

Già làng Hồ Văn Hạnh năm nay đã hơn 75 tuổi nhưng ông rất minh mẫn, hoạt bát. Là một trong những đảng viên gương mẫu, người có uy tín trong cộng đồng, già Hạnh luôn đi đầu trong các phong trào tại địa phương. Già Hồ Văn Hạnh nhớ lại, sau giải phóng, đời sống bà con vùng Trung Sơn chỉ dựa vào nương rẫy, thiếu ăn, thiếu mặc, nghèo đói đeo bám quanh năm. Năm 1978, ông là người tiên phong khai hoang và trồng thử nghiệm lúa nước trên diện tích hơn 200m2 ven suối Prong. Sau thời gian chăm sóc, ruộng lúa phát triển tốt, cho năng suất hơn 2 tạ thóc. Nhận thấy hiệu quả từ cây lúa nước, già Hạnh vận động bà con khai hoang đất để canh tác lúa nước. Già còn hỗ trợ số lúa thu được trong vụ thu hoạch đầu tiên để bà con làm giống. Những năm về sau, diện tích lúa của bà con vùng Trung Sơn không ngừng được mở rộng, sản xuất từ 1 vụ tăng lên 2 vụ mỗi năm, đảm bảo gạo ăn trong năm.

 Khi đất nước thực hiện công cuộc đổi mới, chính quyền địa phương vận động chuyển đổi cơ cấu, cây trồng, vật nuôi, già Hồ Văn Hạnh hăng hái tham gia phát triển các mô hình chăn nuôi, trồng cây ăn quả, phát triển kinh tế rừng. Gia đình già sở hữu hàng chục con gia súc, chủ yếu trâu và bò; hàng trăm con gia cầm, phát triển vườn cây ăn quả và trồng rừng, mỗi năm, thu nhập hơn 100 triệu đồng. Già Hồ Văn Hạnh bọc bạch, kinh tế ổn định, con cái trưởng thành, thay vì an nhàn tuổi già bên con cháu, già vẫn tích cực tham gia các hoạt động xã hội tại địa phương. Già không ngại ra tận ruộng, đến tận rẫy hướng dẫn bà con chăm sóc, nuôi trồng khi bà con cần. “Bản thân vừa làm, vừa tuyên truyền vận động bà con tự thân nỗ lực tự thân phát triển kinh tế chăn nuôi, trồng trọt để thoát nghèo. Đặc biệt, muốn làm giàu phải làm thay đổi nhận thức trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ của Đảng, Nhà nước bấy lây nay của người dân. Với tư tưởng ỷ lại đó không bao có thể phát triển, có thể thoát nghèo đói được.”

Thôn A Niêng Lê Triêng 1, xã Trung Sơn, huyện A Lưới, có hơn 200 hộ, chủ yếu là người Pa Cô. Cùng với sự quan tâm, đầu tư của Đảng, Nhà nước cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vai trò của già làng, người có ưu tín như già Hồ Văn Hạnh đóng vai trò quan trọng. Bởi họ chính là cánh tay đắc lực của Đảng, Nhà nước để các chủ trương, đường lối đi vào đời sống của người dân. Ông Nguyễn Văn Tang, Phó Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn A Niêng Lê Triêng 1, xã Trung Sơn, huyện A Lưới cho biết, năm nay, trong thôn có tới 30 hộ viết đơn xin đăng ký thoát nghèo, chủ yếu là đồng bào Pa Cô, Tà Ôi. Kết quả này có sự đóng góp rất lớn của già làng Hồ Văn Hạnh. “Già Hồ Văn Hạnh là người rất có uy tín không chỉ trong cộng đồng người Pa Cô mà cả trong khu vực. Những việc làm thiết thực của già Hạnh trong việc hỗ trợ, giúp đỡ bà con phát triển kinh tế, xóa nghèo bền vững được mọi người, chính quyền đều ghi nhận. Nay, đời sống của bà con thôn A Niêng Lê Triêng 1 ngày càng phát triển. Bản thân tôi cũng học hỏi rất nhiều điều từ già về lối sống, cách nghĩ, phát triển kinh tế.”

Ngoài làm kinh tế giỏi, già làng Hồ Văn Hạnh còn được nhiều người biết đến là một nghệ nhân văn hóa dân gian của đồng bào Pa Cô. Nhiều năm qua, già Hạnh tìm kiếm, sưu tầm các loại nhạc cụ truyền thống dân tộc như: cồng, chiêng, ahel, khèn, sáo…; ghi chép các làn điệu dân ca cha chấp, k’lới… Già Hồ Văn Hạnh còn tham mưu, hỗ trợ địa phương tổ chức các lễ hội truyền thống của người Pa Cô và chủ trì các buổi lễ truyền thống như: lễ hội Aza, lễ hội Ariêu piing, ariêu căn… "Trong công tác bảo tồn văn hoá, tuy tôi tuổi già sức yếu nhưng tôi luôn tích cực vận động bà con giữ gìn và bảo tôn văn hoá truyền thống tốt đẹp của dân tộc Pa Cô. Trong thời gian qua, tôi đã tích cực truyền dạy cho thế hệ trẻ về các làn điệu dân ca, dân vũ, các loại nhạc cụ truyền thống. Tuy nhiên cần phải có thời gian để các cháu tiếp cận tốt hơn.”

Là địa phương miền núi với hơn 80% dân số là người đồng bào dân tộc thiểu số gồm: Pa Cô, Tà Ôi, Cơ Tu, Vân Kiều, Pa Hy..., huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế rất chú trọng phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng. Hiện, toàn huyện có hơn 80 già làng, người có uy tín trong cộng đồng các dân tộc thiểu số. Ông Hồ Đàm Giang, Phó Bí thư Thường trực Huyện uỷ A Lưới cho biết: Vai trò của các già làng, trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng hết sức quan trọng: “A Lưới hết sức coi trọng vai trò của các già làng, trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng. Họ chính là chiếc cầu nối dài trong việc tuyên truyền, vận đồng nhân dân phát triển kinh tế, xã hội bảo tồn văn hoá truyền thống, chấp hành các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước. Cũng nhờ phát huy được vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín thời gian qua mà đời sống của nhân dân A Lưới ngày àng thay đổi, phát triển hơn trước nhiều./. ”