Râu nghệ thuật ty đanh liêm pr’hay pa zum lâng chr’ơh hô hát diễn xướng n’nâu ăt ma mông đanh lâng đha nuôr miền Trung, pa bhlâng năc lâng Phú Yên ty (nâu câi năc Đắk Lắk), bhrợ bâc bhlâng năc bêl apêê t’ngay bhiêc bhan, Têt tươc ha pruôt chô

Coh xa nul r’rộ r’răm âng cha gâr, n’jưl ghi-ta, bhr’nooh lâng tr’cóo cram, nghệ nhân Thanh Gởi (CLB Bài chòi Hồ Sơn) dưr hat đợ n’juông p’ma ting bài hô lô tô ma mơ lâng apêê acoon số âng t’mooi âi pay. N’đhơ căh crêê ch’nêêr, anoo Phan Phước Vinh, t’mooi coh Đà Nẵng, công bhui har ta mêệng xơợng. Anoo Vinh đoọng năl, râu liêm pr’hay bhlâng coh Pr’hat Chòi năc cr’liêng pr’hat ăt đăn lâng pr’ăt tr’mông đha nuôr toor biển; hun ch’ner năc đơơng pa đhang pa hêl loom. Zâp chu tươc Tuy Hòa, anoo Vinh zêng p’zay tươc lêy nghệ nhân cha ơh bài chòi.

“Acu n’niên lâng dưr pâ coh miền Trung, zr’lụ Quân khu V, tu cơnh đêêc tơợ tứi âi looih lâng pa bhlâng chăp kiêng nghệ thuật ty đanh cơnh Bài Chòi, hát bội. Bêl vêy g’luh cha ơh cơnh đâu, zâp ngai đong cu zêng tươc pâh lêy. Nâu đoo năc bêl đoọng apêê ca coon bơơn năl lâng chăp lêy chr’năp văn hóa âng apêê môn nghệ thuật âng hêê”.

Bêl Tết Bính Ngọ n’nâu, ting ca conh ca căn lươt đhêy cha ơh đhị phường Tuy Hòa, tỉnh Đắk Lắk lâng bơơn năl nghệ thuật Bài Chòi đhị Công viên Hòa Sơn, phường Tuy Hòa, a mọi Phan Nguyễn An Nhiên (12 c’moo) đoọng năl, a mọi pa bhlâng chăp kiêng apêê pr’hat lang ahay, hát bội lâng pa bhlâng năc nghệ thuật Bài Chòi.

“Acu âi xơợng apêê nghệ nhân hát bài chòi lâng acu pa bhlâng chăp kiêng. Bài chòi năc nghệ thuật lang a hay âng đha nuôr miền Trung. Acu âi t’coó tr’coó cram lâng ting hát lâng apêê”.

Pr’hat Chòi căh muy t’đang t’pâh t’mooi coh zr’lụ miền Trung lâng bâc tỉnh, thành coh prang k’tiêc, năc dzợ bh’rợ âi looih âng đha nuôr Phú Yên ty, nâu câi năc Đắk Lắk. Anoo Phan Thanh Danh, ăt coh chr’val Phú Hòa 1 đọong năl, đợ bhr’ươr lâng cr’liêng pr’hat Chòi âi ăt ma mông đanh lâng anoo tơợ p’niên k’tứi, zâp bêl vêy g’luh anoo buôn chơơc tươc apêê buôn cha ơh đoọng xơợng pr’hat Chòi.

“Bêl Tết vêy cr’chăl pa đhêy, bhui har, acu năc đh’rưah lâng zâp ngai tươc Tuy Hòa đoọng xơợng Pr’hat Chòi. Nâu đoo năc nghệ thuật ty đanh âng Phú Yên tu cơnh đêêc zâp ngai zêng rơơm kiêng k’rong zư đơc. Xơợng lâng cha ơh Bài chòi pa bhlâng pr’hay, tu cơnh đêêc zâp c’moo acu công ting pâh”.

Nghệ nhân Thanh Gởi, CL Pr’hat chòi Hồ Sơn, phường Tuy Hòa đoọng năl, n’đhơ nghệ thuật Pr’hat chòi âi bơơn UNESCO chăp hơnh c’moo 2018 n’đhang đhị tỉnh Phú Yên ty, nâu câi năc tỉnh Đắk Lắk, công căh âi vêy c’bhuh Pr’hat chòi chuyên nghiệp cấp tỉnh. Xooc zr’lụ nđăh Đông tỉnh vêy dâng 20 câu lạc bộ cơnh lâng lâh 250 nghệ nhân xooc cha ơh lâng pa choom đoọng ha lang t’tun; zâp bêl Tết tươc năc p’têêt pa zum bhrợ têng đoọng ha đha nuôr lâng t’mooi. Ting nghệ nhân Thanh Gởi, đọong zư đơc lâng pa dưr liêm choom lâh, ngành văn hóa choom đơơh bhrợ pa dưr c’lâng xa nay liêm ta nih, ga măc đanh đoọng zư đơc lâng băr bhưah chr’năp âng nghệ thuật n’nâu. Nghệ nhân Thanh Gởi xay moon bêl ting pâh cha ơh đoọng đha nuôr lâng t’mooi lêy đhị Công viên Hồ Sơn bêl Tết Bính Ngọ n’nâu:

“Tết năc bêl acu hat Pr’hat chòi đoọng ha zâp ngai tơợ Hà Nội, apêê ngai ch’ngai chô tươc vêêl đong zi, năc yêm loom bhlâng. Apêê t’mooi tươc lêy, xơợng năc apêê ting hát lâng cu, pa hêl loom, bhui har bhlâng. Tơợ đêêc, năc acu p’xoọng vêy pr’đơợ đoọng ting bhrợ cr’noọ loom, zư đơc bh’rợ nghệ thuật ty đanh liêm pr’hay n’nâu”.

Đhị râu bhui har Ha pruôt chô prang k’tiêc k’ruung, đhị pr’ăt tr’mông xooc đâu, Pr’hat chòi Phú Yên công dzợ dưr chr’va cơnh boop p’too moon ooy chr’năp văn hóa lang ahay âng đha nuôr truih biển miền Trung. Xa nul cha gâr, xa nul bhr’nooh, n’juông pr’hat lâng đh’riêng cr’chăng hr’luc muy ooy coh plêêng Ha pruôt, chroi đoọng bhrợ t’vaih c’leh liêm la lay âng Tết ty đanh. Đoọng zâp ngai đha nuôr, t’mooi bêl pa đhêy đhị đâu zêng vêy bơơn năl râu bhui har, căh choom ha vil lâng pr’loọng đong coh apêê t’ngay tơơp ha pruôt c’moo t’mêê./.

HẤP DẪN NGHỆ THUẬT BÀI CHÒI MỖI DỊP TẾT ĐẾN, XUÂN VỀ

Năm 2018,  nghệ thuật Bài chòi Trung Bộ đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo kết hợp trò chơi và hát hô diễn xướng này gắn bó mật thiết với đời sống người dân miền Trung, đặc biệt ở Phú Yên cũ (nay là Đắk Lắk), nhất là trong các dịp lễ, Tết

Trong âm thanh rộn ràng của trống, đàn ghi-ta, thanh la (chiêng nhỏ) và mõ tre, nghệ nhân Thanh Gởi (CLB Bài chòi Hồ Sơn) cất giọng hát những câu ví von theo bài hô lô tô ứng với các con số du khách đã đăng ký. Dù không trúng thưởng, anh Phan Phước Vinh, du khách ở Đà Nẵng, vẫn hào hứng lắng nghe. Anh Vinh cho biết, điều cuốn hút nhất ở Bài chòi là lời ca mộc mạc, gần gũi với người dân miền biển; phần thưởng chỉ mang tính vui chơi giải trí. Mỗi lần đến Tuy Hòa, anh Vinh đều cố gắng sắp xếp thời gian để xem nghệ nhân biểu diễn Bài chòi.

“Tôi sinh ra và lớn lên ở miền Trung, thuộc Quân khu V, nên từ nhỏ đã quen và rất yêu các loại hình nghệ thuật dân gian truyền thông như Bài chòi, hát Bội lâu rồi. Khi có không gian biểu diễn như thế này, cả gia đình tôi đều đến thưởng thức. Đây cũng là dịp để các con được trải nghiệm, hiểu và trân trọng giá trị văn hóa của những bộ môn nghệ thuật truyền thống của dân tộc.”

Dịp Tết Bính Ngọ này, theo bố mẹ đi nghỉ tại phường Tuy Hòa, tỉnh Đắk Lắk và trải nghiệm nghệ thuật dân gian Bài chòi tại Công viên Hòa Sơn, phường Tuy Hòa, cháu Phan Nguyễn An Nhiên (12 tuổi) cho biết, cháu đặc biệt yêu thích các làn điệu dân ca, hát Bội và nhất là nghệ thuật Bài chòi:

“Con đã nghe các nghệ nhân hát Bài chòi và con rất thích. Bài chòi là nghệ thuật dân gian của người dân miền Trung. Con đã gõ mõ tre và hát theo.”

Bài chòi không chỉ thu hút du khách ở khu vực miền Trung và nhiều tỉnh, thành trên cả nước, mà còn trở thành món ăn tinh thần quen thuộc của người dân Phú Yên (cũ), nay là tỉnh Đắk Lắk. Anh Phan Thanh Danh, trú xã Phú Hòa 1 cho biết, những làn điệu và lời ca Bài chòi đã gắn bó sâu đậm với anh từ thuở niên thiếu, mỗi khi có dịp là anh lại tìm đến các điểm biểu diễn để nghe và thưởng thức Bài chòi.

“Dịp Tết có thời gian nghỉ ngơi, thư giãn, tôi lại cùng mọi người đến Tuy Hòa để thưởng thức Bài chòi. Đây là loại hình nghệ thuật dân gian của người Phú Yên nên ai cũng mong muốn chung tay gìn giữ, phát huy. Nghe và chơi Bài chòi rất vui, vì vậy năm nào tôi cũng tham gia.”

Nghệ nhân Thanh Gởi, CLB Bài chòi Hồ Sơn, phường Tuy Hòa cho biết, dù nghệ thuật Bài chòi đã được UNESCO ghi danh năm 2018 nhưng tại tỉnh Phú Yên (cũ), nay là tỉnh Đắk Lắk, vẫn chưa có đoàn Bài chòi chuyên nghiệp cấp tỉnh. Hiện khu vực phía Đông tỉnh có khoảng 20 câu lạc bộ với hơn 250 nghệ nhân đang biểu diễn và truyền dạy cho thế hệ trẻ; mỗi dịp lễ, Tết lại liên kết tổ chức phục vụ người dân và du khách. Theo nghệ nhân Thanh Gởi, để bảo tồn và phát huy hiệu quả hơn, ngành văn hóa cần sớm xây dựng chiến lược bài bản, quy mô nhằm giữ gìn và lan tỏa giá trị của loại hình nghệ thuật độc đáo này. Nghệ nhân Thanh Gởi chia sẻ khi tham gia biểu diễn phục vụ người dân và du khách tại Công viên Hồ Sơn trong dịp Tết Bính Ngọ này.

“Tết là mình hát Bài chòi phục vụ mọi người từ Hà Nội hay phương xa về quê hương mình thì vui và hạnh phúc lắm. Cảm xúc khách đến xem, nghe thì vui, phấn khởi, họ hát theo mình, ủng hộ mình, rất có cảm hứng. Từ đó, động viên mình có thêm động lực để theo đuổi đam mê, bảo tồn loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo này.”

Trong không khí Xuân ngập tràn trên mọi miền Tổ quốc, giữa nhịp sống hiện đại, Bài chòi Phú Yên vẫn ngân vang như lời nhắc về giá trị văn hóa truyền thống của người dân biển miền Trung. Tiếng trống, tiếng thanh la, câu hô hát và tiếng cười rộn ràng hòa quyện giữa trời Xuân, góp phần tạo nên nét đẹp đặc trưng của Tết cổ truyền. Để rồi mỗi người dân, du khách khi dừng chân nơi đây đều có những trải nghiệm ấm áp, đáng nhớ bên gia đình trong những ngày đầu Xuân năm mới./.