Chợ phiên căh nặc mưy đhị đoọng đhanuôr lêy tr’câl tr’bhlêy, năc dzợ đhị zư lêy đợ râu đhr’niêng bh’rợ ty chr’năp vêy zư pa dưr ooy bâc lang

Đhị zr’lụ crâng k’coong Tây Bắc, tơợ ta rựp brương, phiên chợ ha pruôt ta bhrợ đhị vêêl Mông k’coong ch’ngai Phiên Phả, Chiềng Lao, Sơn La ting r’rộ r’răm, lâng xa nưl khèn, a’luôt, p’rá cr’chăng âng đhanuôr ting pr’zươc moon lươt ooy chợ.

Lăm bêl lươt ooy phiên chợ nâu, t’cooh Lầu A Trống coh vêêl Phiêng Phả, chr’val Chiềng Lao, tỉnh Sơn La ơy lêy câm oih, p’zay đhêêh bhrợ chi piah a’chị âng đhanuôr Mông, lâng cr’noọ cr’niêng ha cơnh vêy choom âng đơơng đợ chi piah liêm lập lâng nhâm đoọng p’căh pa câl ooy đhanuôr coh chr’val lâng zâp zr’lụ đăn đâu. T’cooh Lầy A Trống đoọng năl:

“Bêl ahay, pr’ăt tr’mung dzợ zr’năh k’đhạp, pr’loọng đông căh vêy zâp chi piah lâng pr’đươi pr’dua đoọng buôn đươi dua bêl pa bhrợ. Đhị râu la lua nâu, c’la cu ơy lêy ta mooh pa choom, lêy bhrợ đợ pr’đươi pr’dua chr’năp đoọng đươi dua coh đông, xang nặc lêy bhrợ pa xoọng đoọng pa câl ha đhanuôr”.

Đợ râu p’nanh, khèn vêy ta bhrợ liêm chr’năp, pa zưm tơợ c’năt n’loong lâng c’năt cram vêy bơơn t’cooh Mùa A Say, chr’val Xím Vàng, tỉnh Sơn La, manưih bhrợ khèn k’noọ 20 c’moo đâu âng đơơng đợc p’căh đhị chợ ha pruôt. Ting cơnh t’cooh Say: p’nanh lâng khèn nâu năc ta zư đợc tơợ lang a’conh a’bhướp tươc lang k’coon cha châu manưih Mông, vaih năc mưy râu pr’đươi văn hoá, vêy bâc ngai châc lêy câl đoọng đợc p’căh, zư đợc cơnh mưy râu pr’đươi chr’năp âng acoon coh đhị zr’lụ k’coong ch’ngai nâu:

“Khèn Mông ơy vaih tơợ đenh ahay, lâng vêy đươi bêl lơi a’bhưy chô lâng a’bhươp a’dich ahay, lâh mơ, khèn Mông dzợ vêy apêê pân jưih lêy bhrợ p’căh c’năl bh’riêl, liêm choom đhị zâp pr’múa khèn ooy đợ t’ngay bhiệc bhan, tết tọc, bhui har ha pruôt”.

Đhị phiên chợ ha pruôt, bâc bh’nơơn pr’đươi cơnh bh’năn p’rơơi lâng zâp râu bhơi r’veh bơơn pay đăh crâng, a’băng hât, zanươu tr’hâu, đac a’mát... cung vêy đhanuôr zâp đăh zr’lụ âng đơơng pa câl. Anoo Sùng A Tạm, chr’val Chiềng Lào, tỉnh Sơn La đoọng năl:

“Azi bhrợ hương tơợ zâp râu hi la n’loong bơơn pay đăh crâng. Xang nặc đơơng chô puah pa gooh lâng cloh pa nhoonh bhrợ hương cơnh đâu. Hương vêy đươi coh đông, ooy đợ g’luh bhiệc bhan, bhuôih caih lâng đơơng pa câl ooy chợ, p’căh moon đoọng ta mooi năl ghit ooy bh’rợ ty chr’năp âng đay”.

Đợ đhị lêy đợc pa câl bhrợ lâng cram, cr’đêê lâng cha tôp chi loọn đhị phiên chợ ha pruôt Chiềng Lao cung bhrợ chr’năp liêm lalay. Bâc ơl đhanuôr zâp acoon coh đhị zâp chr’val đăn đâu lâng zâp tỉnh Điện Biên, Lai Châu lâng Lào Cai ơy chô ooy đâu tr’lưm, chi ơh, ting pâh chi ơh zâp chr’ơh thể thao, n’jưah đoọng châc lêy năl lâng câl đợ râu pr’đươi ty chr’năp âng đhanuôr Mông. Anoo Sùng A Suá, chr’val Chế Tạo, tỉnh Lào Cai moon:

“Bêl đâu acu lươt ooy chợ nâu bơơn lêy p’nanh nâu liêm bhlâng, acu kiêng đươi, năc vêy câl đơơng chô t’băc đợc coh đông đoọng apêê k’coon cha châu ha y năl ghit ooy p’nanh âng đhanuôr đay; xoọc đâu coh Chế Tạo cung vêy ha dợ căh vêy liêm cơnh đâu”.

Zâp c’moo bhrợ mưy chu bêl g’luh Tết tươc, ha pruốt chô, phiên chợ ha pruôt coh k’coong ch’ngai Chiềng Lao, Sơn La ơy chrooi pa xoọng bhrợ p’căh đợ râu bh’rợ chi ơh văn hoá ơy vaih đanh liêm âng đhanuôr Mông, đoọng tơợ đêêc pr’ăt bh’rợ coh vêêl đông ting liêm nhâm lâh mơ./.

PHIÊN CHỢ XUÂN –NÉT VĂN HÓA VÙNG CAO TÂY BẮC

Mỗi độ Tết đến, xuân về, những phiên chợ xuân vùng cao Tây Bắc lại thêm rộn ràng. Chợ phiên không chỉ là nơi bà con trao đổi mua bán hàng hóa, mà còn là nơi bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống được gìn giữ qua bao thế hệ

Giữa không gian núi rừng Tây Bắc, ngay từ sáng sớm, phiên chợ xuân diễn ra tại bản Mông vùng cao Phiêng Phả, Chiềng Lao, Sơn La đã trở nên nhộp nhịp, với tiếng khèn, tiếng sáo, tiếng bà con ý ới gọi nhau xuống buổi chợ.

Trước khi đến với phiên chợ vài ngày, ông Lầu A Trống ở Bản Phiêng Phả, xã Chiềng Lao, tỉnh Sơn La đã tất bật nhóm lò, miệt mài tỉ mỉ rèn nên những con dao của đồng bào Mông bên bếp lửa đỏ rực, với mong muốn mang đến chợ những con dao đẹp, sắc và bền để giới thiệu tới bà con trong xã và các khu vực lân cận. Ông Lầu A Trống cho biết:

“Ngày trước, khi cuộc sống còn nhiều khó khăn, gia đình tôi không có đủ dao và dụng cụ để lao động sản xuất. Từ thực tế đó, bản thân tôi đã học hỏi, tự làm ra những dụng cụ cần thiết để phục vụ gia đình, rồi dần làm thêm để bán cho bà con nhân dân”.

Những cây nỏ, cây khèn được chế tác hoàn toàn thủ công, kết hợp từ thân gỗ và thân tre được ông Mùa A Say, xã Xím Vàng, tỉnh Sơn La, người chế tác khèn gần 20 năm mang đến trưng bày tại chợ xuân. Theo ông Say: cây nỏ và cây khèn được trao truyền qua bao thế hệ từ cha ông đến thế hệ con cháu người Mông, trở thành một sản phẩm văn hóa, được nhiều người tìm mua để trưng bày, lưu giữ như một kỷ niệm về bản sắc dân tộc nơi vùng cao:

“Khèn Mông đã có từ bao đời nay và được sử dụng trong đám tang, tiễn đưa người đã khuất về với tổ tiên; ngoài ra khèn Mông còn được các nam giới thể hiện tài năng, sự dẻo dai qua các điệu múa khèn trong những ngày lễ tết, vui xuân”

Tại phiên chợ xuân, nhiều sản phẩm nông sản, gia súc, gia cầm và các loại rau rừng, măng tươi, thảo dược, mật ong…cũng được bà con khắp vùng mang đến mua bán, trao đổi. Anh Sùng A Tạm, xã Chiềng Lao, tỉnh Sơn La cho biết:

“Chúng tôi làm hương từ các loại lá cây hái trong rừng. Sau khi phơi khô rồi mới giã và se thành từng que hương như thế này. Hương được dùng trong gia đình, trong những dịp lễ, cúng và mang ra phiên chợ để bán, giới thiệu cho du khách biết về nghề truyền thống của mình.”

Những gian hàng làm bằng tre, nứa và lợp bằng cỏ tranh ở phiên chợ xuân Chiềng Lao cũng mang đến đặc trưng riêng. Đông đảo bà con các dân tộc ở các xã lân cận và các tỉnh Điện Biên, Lai Châu và Lào Cai đã đến đây gặp gỡ, giao lưu văn hóa, tham gia các môn thể thao, vừa để trải nghiệm và mua sắm những mặt hàng truyền thống của đồng bào dân tộc Mông. Anh Sùng A Súa - Xã Chế Tạo, tỉnh Lào Cai cho biết:

“Hôm nay tôi đến chợ này tìm được cây nỏ này rất là đẹp, tôi rất ưng, tôi sẽ mua về để treo trưng bày trong nhà cho con cái sau này mới về cây nỏ của đồng bào mình; hiện nay ở Chế Tạo cũng có nhưng không đẹp như cây này”.

Mỗi năm tổ chức một lần vào dịp Tết đến, xuân về, phiên chợ Xuân vùng cao Chiềng Lao, Sơn La đã góp phần tái hiện những nét sinh hoạt văn hóa lâu đời của đồng bào Mông, để rồi từ đó tình nghĩa cộng đồng làng bản càng thêm gắn kết./.