Xang bêl độp pay Bằng moon k’cir, đhanuôr M’nông coh chr’val Nâm Nung, tỉnh Lâm Đồng ơy bhrợ bhiệc bhan “Tăm Blang M’prang bon”, pa zưm lâng Hội thao ty chr’năp âng zâp acoon coh chr’val Nâm Nung. 

Tơợ ta rựp brương, bâc ơl đhanuôr ơy pa zưm chô đhị tang đông văn hoá coh vêêl Jarah, chr’val Nâm Nung, tỉnh Lâm Đồng đoọng ting pâh bhiệc bhan Tăm Blang Mprang bon. Đhị pr’ăt bh’rợ r’rộ r’răm âng xa nưl chiing goong, pr’hoọm la liêm n’đooh a’dooh t’mêê liêm, đhanuôr ting t’nơơt chi ơh ting bài chiing “Hơnh deh ta mooi”. Mưy đha đhâm M’nông moon:“Acu năc Y’Bằng, bêl đâu ting pâh lâng apêê coh vêêl Jarah bhrợ bhiệc bhan Tăm blang mprang bon đhị vêêl Jarah đoọng zươc boo đhí liêm crêê, têêm ngăn doọ crêê pr’luh cr’ay lâng đoọng đhanuôr ăt ma mung liêm crêê, mưy hân noo bơơn bhrợ bâc đoọng đhanuôr bhui har, đhanuôr coh đâu zư lêy văn hoá ty tơợ lang nâu tươc lang n’tôh, đợ râu văn hoá chr’năp liêm nâu căh choom lơi jợ”.

Đhị tang đông văn hoá vêêl Jarah năc cha nur âng manưih M’nông vêy pa chăm bhrợ liêm ghit. Đhị đâu, zâp pr’đươi pr’dua lêy đoọng bhuôih a’bhô dang ơy bơơn đhanuôr ra văng đợc. Đợ pr’đươi lêy bhuôih pa zêng vêy 3 zợ buah, mưy a’cọ a’ọc, đèn, k’chăh, mưy pa nọ k’paih bhoọc đhêr a’ham a’tưch, hình nộm zâp bh’năn cơnh ta rí, k’rooc, bé, a’tưch, zâp râu bh’nơơn pr’đươi lâng đợ râu ch’na đh’năh ty chr’năp âng manưih M’nông. Lâng bơr pêê râu pr’đươi căh choom căh vaih năc tơơm Blang (crool) đươi đoọng cha groong vêêl. Đhị zr’lụ ma bhưy chr’năp, manưih bhuôih bhrợ năc zươc moon:“Ơ a’bhô dang crâng k’coong, a’bhô dang đac... bêl đâu đhị đâu đhanuôr zươc đăh apêê a’bhô dang chô lêy j’niêng bhuôi groong vêêl choh tơơm chr’noh, zươc đăh a’bhô dang lêy zư tơơm chr’noh liêm k’rơ. Azi cung zươc đăh apêê a’bhô dang zư lêy pr’ăt tr’mung vêêl bhươl zâp ngai ma mung k’rơ, doọ k’ay k’naanh. Đhị đâu, azi bhrợ bhiệc lêy zươc, k’đươi a’bhô dang chô ooy đâu ôộm buah, đăh lêệ a’ọc lâng vêêl đông”.

Xang zươc pa nhưa, ma nưih bhuôih nâu k’đươi t’cooh vêêl pay buah n’dza, lêy moon tơợp bhrợ bhiệc bhan Tăm blang mprang bon. Apêê n’toong đhưng chiing cha gâr lâng múa xoang pa zưm đh’rưah chi ơh liêm pr’hay. Manưih bhuôih đhị j’niêng bh’rợ chr’năp nâu năc pr’căn H’Đêm, mưy nghệ nhân bhriêr ta bach coh vêêl Jarah, chr’val Nâm Nung. T’cooh moon j’niêng bh’rợ Tăm blang mprang bon ta bhrợ xang bêl bhrợ liêm xang mưy hân noo choh bêêt. J’niêng bh’rợ nâu vêy pa zêng 3 bhiệc bhan chr’năp bha lâng, tr’nơợp năc bhuôih tô bhuh a’dich a’bhươp, tươc bhuôih mưy hân noo bơơn bhrợ, ma mung k’rơ, lâng pr’lưch năc lễ lâng hội Tăm blang mprang bon. Bhuôih bhrợ liêm xang đoọng ha đhanuôr coh vêêl lâng ta mooi tươc pâh lêy. Xang bêl choh tơơm Blang đhị c’riing đông văn hoá vêêl Jarah, pr’căn H’Đêm moon:“Coh j’niêng bh’rợ tăm blang mprang bon, acu p’căh măt đoọng ha đhanuôr coh vêêl đông zươc đăh a’bhô dang lêy lơi jợ đợ râu căh liêm crêê coh vêêl đông, lâng zươc đăh a’bhô dang zư lêy vêêl bhươl t’mêêm ngăn”.

Nghệ nhân ưu tú Y Xuyên, t’cooh vêêl Jarah moon: nâu đoo năc j’niêng bh’rợ ơy vaih tơợ đanh âng manưih M’nông, bhrợ p’căh râu bhui har xang mưy c’moo bơơn bhrợ bâc, vêêl bhươl ma mung k’rơ, lâng rơơm c’moo t’mêê liêm choom lâh mơ. T’cooh vêêl Y Xuyên hâng hơnh: J’niêng bh’rợ Tăm blang mprang bon t’mêê bơơn Bộ Văn hoá Thể thao lâng Du lịch moon năc k’cir văn hoá phi vật thể k’tiêc k’ruung:“Râu chr’năp bha lâng tăm blang mprang bon năc đoọng zư lêy, oó đoọng apêê môp lêt k’zuục moon, zêl cha groong têêm ngăn coh vêêl đông, lâng cr’noọ cr’niêng đoọng ha k’coon cha châu doọ k’ay k’nanh, đhanuôr ma mung k’rơ, têêm ngăn; bhrợ ha rêê doọ crêê a’đhăh dzăm pa hư. Nâu đoo năc văn hoá ty âng manưih M’nông zi”.

J’niêng bh’rợ Tăm blang mprang bon âng manưih M’nông coh zr’lụ ăt bhrợ cách mạng Nâm Nung, tỉnh Lâm Đồng ơy bhrợ liêm xang đhị xa nưl chr’va âng chiing cha gâr lâng râu hâng hơnh âng đhanuôr coh vêêl đông. Tơợ j’niêng bh’rợ ma bhưy chr’năp tươc bhiệc bhan bhui har, zêng bhrợ p’căh cr’noọ cr’niêng ooy mưy c’moo t’mêê boo đhí liêm crêê, bơơn bhrơ bâc, vêêl bhươl têêm ngăn, ma mung k’rơ, đoàn kết lâng t’bhlâng pa zưm têy zư lêy, pa dưr k’cir văn hoá chr’năp âng a’conh a’bhướp./.

LỄ HỘI TĂM BLANG M’PRANG BON – NIỀM TỰ HÀO CỦA NGƯỜI M’NÔNG

 Cuối năm 2025 vừa qua, Lễ hội Tăm Blang Mprang bon (lễ trồng cây gạo, rào bon) của người M'nông đã được Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Ngay sau khi đón Bằng công nhận di sản, bà con M'nông ở xã Nâm Nung, tỉnh Lâm Đồng đã tổ chức Lễ hội “Tăm Blang M’prang bon”, gắn với Hội thao truyền thống các dân tộc xã Nâm Nung.

Ngay từ sáng sớm, đông đảo bà con đã tập trung về khuôn viên Nhà văn hóa cộng đồng bon Jarah, xã Nâm Nung, tỉnh Lâm Đồng để tham gia Lễ hội Tăm Blang Mprang bon. Trong không khí rộn ràng của tiếng cồng chiêng, sắc màu thổ cẩm truyền thống tươi mới, người dân rạng rỡ nhảy múa theo bài chiêng “Đón khách”. Một chàng trai M’nông tự giới thiệu:"Em tên Y’ Bằng, hôm này em tham gia cùng đoàn ƀon Jarah tổ chức lễ hội “Tăm blang mprang ƀon” tại ƀon Jarah để cầu mưa thuận, gió hòa, để bình an không bị dịch bệnh, và để người dân sống hòa bình và lại cầu mùa mang bội thu để bà con vui mừng phấn khởi, bà con ở đây luôn giữ gìn văn hóa truyền thống từ đời này sang đời khac, bản sắc văn hóa truyền thống này không thể bỏ được”.

Ngay trước sảnh nhà văn hóa cộng đồng bon Jarah là cây nêu truyền thống của người M’nông được trang trí rất công phu. Tại đây, các lễ vật dâng cúng thần linh đã được bà con chuẩn bị sẵn. Lễ vật gồm có 3 ché rượu cần, một đầu heo, đèn sáp ong, than quấn bông gòn, một bó chỉ trắng bôi tiết gà, hình nộm các vật nuôi như trâu, bò dê, gà, các loại nông sản và những món ăn truyền thống của người M’nông. Và một vật không thể thiếu, đó là cây Blang (cây gạo) dùng để rào bon. Trong không gian linh thiêng, thầy cúng cất lời khấn cầu:“Hỡi các thần núi, thần nước, thần rừng... ngày hôm nay tại nơi này dân làng xin các thần linh về chứng giám làm Lễ cúng rào bon trồng cây, xin cho các thần linh hãy chăm sóc cho cây tươi tốt. Chúng con cũng xin các thần linh chăm sóc cuộc sống của dân làng được mạnh khỏe, không ốm đau bệnh tật. Tại nơi này, chúng con làm lễ xin được gọi các thần linh thiêng về đây uống rượu cần, ăn thịt heo với bon làng”.

Sau lời khấn, thầy cúng mời Già làng vít rượu cần, chính thức tuyên bố khai hội “Tăm blang mprang ƀon”. Đội cồng chiêng và múa xoang kết thành vòng tròn biểu diễn các tiết mục đặc sắc. Thầy cúng tại nghi lễ quan trọng này là bà H’Đêm, một nghệ nhân đa tài ở bon Jarah, xã Nâm Nung. Bà cho biết “Lễ hội Tăm blang mprang ƀon” được tổ chức sau khi kết thúc mùa vụ. Phần nghi thức có 3 lễ chính, đầu tiên là cúng tổ tiên ông bà, đến cúng mùa màng, sức khỏe, và cuối cùng là lễ và hội Tăm blang mprang ƀon. Cúng xong, già làng thực hiện nghi thức “cột chỉ cổ tay” cầu bình an, khỏe mạnh cho người dân trong bon và khách đến tham gia. Sau khi trồng cây blang trước cổng nhà văn hóa cộng đồng bon Jarah, bà H’Đêm chia sẻ:“Trong Lễ tăm blang mprang ƀon”, tôi đại diện bà con buôn làng cầu khấn xin thần linh thà thứ mọi tội lỗi cho dân làng và xin thần linh bảo vệ buôn làng bình an”.

Nghệ nhân ưu tú Y Xuyên, Già làng bon Jarah, cho biết: đây là nghi lễ lâu đời của người M’Nông, thể hiện niềm vui sau một năm mùa màng thắng lợi, buôn làng khỏe mạnh, và hy vọng năm mới tốt đẹp hơn. Già làng Y Xuyên tự hào: “Lễ hội Tăm blang mprang ƀon”  vừa được Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.“Ý nghĩa chính “tăm blang mprang ƀon” là để bảo vệ, không cho kẻ xấu xúi dục, chống phá bình yên buôn làng, và ước mong cho con cháu không ốm đau, bà con mạnh khỏe, hạnh phúc; Làm nương rẫy không bị thú rừng và kẻ xấu phá. Đây là văn hóa truyền thống của người M’nông chúng tôi”.

Lễ hội Tăm Blang M’prang bon của người M’nông ở vùng căn cứ cách mạng Nâm Nung, tỉnh Lâm Đồng khép lại trong âm vang cồng chiêng và niềm hân hoan của cộng đồng. Từ nghi lễ thiêng liêng đến không khí hội vui tươi, tất cả thể hiện khát vọng về một năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, buôn làng bình yên, mạnh khỏe, đoàn kết và tiếp tục chung tay bảo tồn, phát huy di sản văn hóa quý báu của cha ông./.