Bản tiếng Việt:  

Coh đong ặt k’tứi đhị phường Thủy Xuân, thành phố Huế, nghệ nhân z’zêệ Mai Thị Trà, c’moo đâu 93 c’moo p’too moon acoon cha châu nắc ra pặ pa liêm r’piing bhuôih a bhô dang, ra văng bánh mứt đoọng ra pặ bhuôih.

Năc muy pr’loọng quý tộc đhị Huế, nắc ma moon âng k’điêl bhua Duy Tân, tất lang ặt ma mông đhị đhăm k’tiếc cố đô, pr’căn Trà nắc ta luôn zư lâng pa choom đoọng pazêng chr’năp ch’na đh’năh ty đanh đoọng ha lang coon cha châu. Cơnh lâng pr’căn Trà, bh’rợ n’năc căh muy năc bh’rợ tr’nêng nắc dzợ trách nhiệm âng lang lalăm zư pa dưr chr’năp c’kir lâng lang a conh a bhướp đơc đoọng.

Cơnh lâng ma nưih Huế, bhiệc ra văng đoọng ha t’ngay Tết nắc chăp pa bhlầng, tơợ pươih ch’na, hương bắt pa tước zập rau bánh, mứt… zập rau đâu zêng pa căh loom năl ơn ooy truyền thống lâng tu tơơm âng đay.“Bêl Tết, zập rau ch’na cha zêng zêệ bhrợ lâng loom ta nih, năl tước apêê lang lalăm. Năc cơnh p’too pa choom pr’chấc p’niên năl lâng hay tước tu tơơm âng đay. Tu cơnh đêêc nắc Tết vêy chr’năp cơnh đêêc”.

Nhà văn Thái Kim Lan ta luôn hay tước pazêng chr’năp Tết ty, bêl ma nưih coh đong zêng por tớt tôm bánh, bhrợ mứt. Pa tước t’ngay đâu, pr’loong đong ađoo nắc zư liêm j’niêng bh’rợ nâu cơnh pa đhâng x’nur, zêệ bhrợ zập ch’na đoọng ha t’ngay Tết, lêy bhrợ cơnh đêêc nắc cơnh zư pa dưr chr’năp coh đong đay lâng pa choom, pa têệt chr’năp văn hóa đoọng ha lang t’tun.“Apêê a va, a mế pa liêm, ra văng tết  năc tơợ bêl bhrợ bánh, bhrợ mứt, tước bêl pa liêm pa pan bhuôih, zập c’nặt  bh’rợ zêng chr’năp, ma bhuy. Pazêng bh’rợ nắc đoo ơy ặt coh a cọ a bục cu, tu cơnh đêêc nắc a cu ta luôn pa chăp tước, Tết nắc rau chr’năp pa bhlầng coh lang ma nưih… tết nắc r’vai ma bhuy, bhrợ đoọng ha coon ma nưih hêê ta luôn hay tước a bhô dang, a dich a bhướp âng đay…”

Đhị Kinh đô Huế a hay, pr’ặt t’pâh Tết coh Hoàng cung triều Nguyễn nắc tơợp lâng bhiệc pa đhâng x’nur moọt t’ngay 23 c’xêê 12 âm lịch. Nâu nắc c’leh chr’năp pa bhlầng pa căh c’năl lưch muy c’moo pa bhrợ ta têng, đoọng ha coon cha châu đhêy ặt, bhui har cha ơh ch’lêê. Tơơm x’nur pa đhâng đhị tang dinh phủ, đình chùa, tang điện Thái Hòa lâng zập miếu coh Đại Nội. Năc đoo tơơm cram conh, pậ, dal, coh tu cram dông ấn tín, bút lông, đoản kiếm –pazêng rau pa căh đoọng ha loom ta nih, học vấn lâng uy quyền.

Bêl pa đhâng x’nur ta bhrợ, triều đình đoọng panh súng k’đươi tơợ Kỳ Đài đoọng moon pa căh lâng pleng k’tiếc. Đh’riêng súng dưr ch’va đanh coh cố đô, cơnh rau pa căh: tơợ cung đình tước zập đong ặt, zập bh’rợ tr’nêng hành chính zêng pa đhêy, đoọng ha zêng t’ngay đhêy ặt, cha Tết t’pâh ha pruốt.

T’ngay đâu, coh văn hóa Tết Huế, apêê j’niêng căh muy đơơng chr’năp ma bhuy nắc dzợ pa căh chr’năp pr’ặt tr’mông lêy chăp j’niêng bh’rợ, pr’ặt tr’nơt âng pr’loọng đong. Lalăm Tết, acoon cha châu nắc pa sạch ping xal, bắt hương t’đang a bhướp adich chô ặt lâng ma nưih đong đay. Pazêng j’niêng nắc đoo ta bhrợ ta luôn zập c’moo, vaih nắc a ngọon pa têệt bhlưa apêê lang coh zâp pr’loọng đong.

Ting cơnh đong pa chăp cha mêệt lêy văn hóa Nguyễn Xuân Hoa, tơợ c’leh âng kinh đô a hay, ma nưih Huế t’ngay đâu dzợ zư j’niêng cha Tết la lay âng đay.“Tết đhị Huế nắc t’ngay x’rịa c’moo lêy t’pâh abhô dang, a bhướp a dich chô ooy đong, zập đong cung zêệ bhrợ pươih ch’na bhuôih. Tơợ t’ngay t’pâh abhô dang, a bhướp a dich chô ooy đong tước bêl pa văl apêê nắc coh r’piing bhuôih âng ma nưih Huế zêng vêy ma nưih căh dzợ đh’rưah ặt cha Tết lâng ma nưih đong. Tu cơnh đêêc nắc coh pa pan bhuôih zêng vêy pọ, mứt, bánh bhuôih…”

Coh pr’ặt tr’mông nâu kêi, bấc chr’năp Tết a hay xoọc bil r’dợ. Ha dợ đhị Huế nắc pazêng chr’năp văn hóa ty đanh nắc đoo dzợ zư liêm. T’cooh Phan Thanh Hải, Giám đốc Sở Văn hóa lâng Thể thao thành phố Huế đoọng năl, đhanuôr Huế dzợ zư liêm zập chr’năp âng Tết ty:“Bêl Tết, ting c’xêê c’moo lâng ting cơnh j’niêng âng ma nưih Việt nắc ahêê đhêy ặt, pa đhêy zập bh’rợ tr’nêng đoọng ma nưih đong đh’rưah ặt tớt, prá xay, hay tước apêê lalăm. Tu cơnh đêêc nắc zập j’niêng bh’rợ bơơn ta bhrơ bấc rau, bấc cơnh, pr’hay pr’hươn. Tết tước lâng Huế, zập bêl cung bơơn xơợng chr’năp văn hóa acoon coh. Năc đoo chr’năp âng hêê pa ghit zư lêy”.

Zư lêy Tết ty âng ma nưih Huế nắc zư lêy chr’năp coh đong xang lâng zư lêy chr’năp văn hóa âng muy zr’lụ k’tiếc lalăm năc kinh đô. Ting t’ngay c’xêê c’moo, đhơ pr’ặt tr’mông vêy bấc tr’xăl, năc pazêng chr’năp năc đoo pa dưr, bhrợ vaih chr’năp lalay âng Huế mơ chu Tết tước ha pruốt chô lâng tân đôr k’rơ lâh mơ chr’năp pr’ặt ta nih liêm./.

GIỮ HỒN TẾT XƯA TRONG NẾP NHÀ HUẾ

Ở Huế- vùng đất cố đô trầm mặc, Tết không chỉ là thời điểm khởi đầu năm mới mà còn là dịp đoàn viên, là sợi dây gắn kết gia đình, con cháu sum vầy kết nối các thế hệ trong dòng chảy văn hóa truyền thống lâu đời.

Trong căn nhà nhỏ ở phường Thủy Xuân, thành phố Huế, nghệ nhân ẩm thực Mai Thị Trà, năm nay đã 93 tuổi chỉ bảo con cháu sắp xếp bàn thờ gia tiên, chuẩn bị bánh mứt truyền thống.

Xuất thân từ một gia đình quý tộc ở Huế, là cháu gái của vợ vua Duy Tân, cả cuộc đời gắn bó với mảnh đất cố đô, bà Trà luôn gìn giữ và truyền dạy những giá trị ẩm thực truyền thống cho con cháu. Với bà, đó không chỉ là nghề mà còn là trách nhiệm của thế hệ đi trước đối với di sản ông cha để lại.

Với người Huế, việc chuẩn bị cho ngày Tết luôn được coi trọng, từ mâm cỗ, nén hương cho đến từng món bánh, món mứt, tất cả đều gửi gắm trong đó sự biết ơn về truyền thống và cội nguồn.“Trong dịp Tết, các món ăn bao giờ làm cũng với tấm lòng cung kính, trân trọng, tri ân. Đó là hướng giáo dục cho tuổi trẻ biết tri ân, biết nhớ về cội nguồn. Vì vậy cho nên Tết có ý nghĩa như vậy.”

Nhà văn Thái Kim Lan luôn nhớ về những cái Tết xưa, khi cả gia đình quây quần gói bánh, làm mứt. Cho đến hôm nay, gia đình bà vẫn duy trì nhiều phong tục cổ truyền như dựng nêu, chuẩn bị các món ăn Tết từ rất sớm, coi đó là cách gìn giữ nếp nhà và trao truyền những giá trị văn hóa cho các thế hệ mai sau.“Các bác, các mẹ sửa soạn Tết từ khi làm bánh, làm mứt, đến khi sửa soạn bàn thờ, cúng bái một cách nghiêm túc và có ý nghĩa. Tất cả những cái đó in sâu vào lòng và từ đó tôi luôn luôn nghĩ, Tết là cái gì đó quan trọng nhất trong đời người... Tết là tiếng vọng của đất mẹ, làm cho tâm hồn con người luôn nhớ đến tổ tiên, ông bà của mình...”

Ở kinh đô Huế xưa, không khí đón Tết trong Hoàng cung triều Nguyễn mở đầu bằng Lễ dựng nêu vào ngày 23 tháng Chạp. Đây là dấu mốc thiêng liêng báo hiệu khép lại một năm làm việc, để con người bước vào những ngày nghỉ ngơi, vui xuân. Cây nêu được dựng trước dinh phủ, đình chùa, trước điện Thái Hòa và các miếu trong Đại Nội. Đó là cây tre đực, cao, to, khỏe, trên ngọn treo ấn tín, bút lông, đoản kiếm – những biểu trưng cho đạo lý, học vấn và uy quyền.

Khi lễ dựng nêu diễn ra, triều đình cho bắn súng lệnh từ Kỳ Đài để cáo với đất trời. Tiếng súng vang lên, ngân dài trong không gian cố đô, như lời báo hiệu: từ chốn cung đình đến từng nếp nhà, mọi công việc hành chính đều tạm ngừng, nhường chỗ cho những ngày đoàn viên, đón Tết, vui Xuân.

Ngày nay, trong văn hóa Tết Huế, các nghi lễ không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn thể hiện triết lý sống coi trọng lễ nghĩa, đề cao gia phong. Trước Tết, con cháu đi tảo mộ, thắp nén hương mời ông bà tổ tiên về sum họp. Những nghi thức ấy lặng lẽ nhưng bền bỉ, tạo nên sợi dây gắn kết thiêng liêng giữa các thế hệ trong mỗi gia đình.

Theo nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Xuân Hoa, từ dấu ấn của kinh đô xưa, người Huế đến nay vẫn giữ được những phong tục đón Tết rất riêng.“Tết ở Huế ngày cuối năm là ngày rước ông bà, nhà nào cũng làm một mâm cơm để cúng rước ông bà. Từ ngày rước ông bà cho đến ngày đưa ông bà, trên bàn thờ của người Huế đang có tổ tiên, ông bà người thân đang về cùng con cháu để đón Tết. Thành ra bao giờ người ta cũng dọn trên bàn thờ bánh tét, mứt, bánh cúng…”

Trong nhịp sống hiện đại, nhiều giá trị Tết xưa đứng trước nguy cơ phai nhạt. Thế nhưng ở Huế, những nét đẹp văn hóa truyền thống ấy vẫn được gìn giữ một cách bền bỉ, lặng lẽ mà sâu sắc. Ông Phan Thanh Hải, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Huế cho biết, người dân Huế vẫn lưu giữ đầy đủ những nét đẹp của Tết cổ truyền: “Trong dịp lễ Tết, theo thời gian và theo quan niệm của người Việt, chúng ta ngơi, dừng mọi công việc để gia đình đoàn tụ, hướng về tổ tiên, hướng về cội nguồn. Thành ra các nghi thức, nghi lễ có cơ hội thể hiện phong phú, đậm đặc nhất. Tết truyền thống đến với Huế, bao giờ người ta cũng cảm nhận được không gian đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc. Đó là giá trị mà chúng ta cần gìn giữ”.

Giữ gìn Tết xưa của người Huế là giữ nếp nhà, giữ gia phong và gìn giữ cốt cách văn hóa của một vùng đất từng là kinh đô. Trong dòng chảy không ngừng của thời gian, dù cuộc sống có nhiều đổi thay, chính những giá trị ấy vẫn âm thầm bồi đắp, làm nên bản sắc rất riêng của Huế mỗi độ xuân về – trầm lắng, tinh tế và lan tỏa truyền thống hiếu nghĩa./.