Xoọc vêy 136 k’tiêc k’ruung (lâh m’pâng coh bha lang k’tiêc) ơy bhrợ pa dưr hệ thống pa rơơt moon, ha dợ năc mơ 64 k’tiêc k’ruung bhrợ liêm zâp 4 bh’rợ bha lâng (xay moon râu căh liêm choom; lêy cha mêêt lâng pa rơơt moon; p’căh cr’liêng xa nay; ra văng lâng zêl cha groong). Đợ mơ đhanuôr bơơn pa rơơt moon boo đhí tuh bhlong coh Đông Á dzoọc tươc 95%, ha dợ đhị Trung lâng Tây Phi mơ 47%. Lâh mơ, đhị zâp k’tiêc k’ruung thu nhập m’bứi, căh tươc m’pâng manưih bơơn râu pa rơơt moon vêy zâp đhr’năng bhrợ zâp bh’rợ zêl cha groong chr’năp.

Ngân hàng pa dưr pa xơc châu Phi k’noọ đợc zr’lụ nâu năc lêy pa xoọng 5-10 USD đoọng bhrợ liêm xang hệ thống pa rơơt moon. Hân đhơ cơnh đêêc, ting cơnh LHQ, mơ k’dâng 500 ực USD, bha lang k’tiêc choom bhrợ t’bhưah hệ thống pa rơơt moon ooy mạng di động tươc zâp k’tiêc k’ruung lâng zư lêy bh’rợ ooy 3 c’moo. Bhiệc pa dưr dal đhr’năng bh’rợ pa rơơt moon lâng zêl cha groong boo đhí tuh bhlong coh bha lang k’tiêc k’noọ đợc năc bh’rợ chr’năp đoọng prá xay đhị Hội nghị COP31 bhrợ đhị Thổ Nhĩ Kỳ (bhrợ đanh tươc lưch t’ngay 20/11)./.

Liên hợp quốc cảnh báo nhiều quốc gia thiếu hệ thống cảnh báo thiên tai hiệu quả

Liên hợp quốc (LHQ) vừa lên tiếng cảnh báo về những lỗ hổng lớn trong hệ thống cảnh báo sớm thiên tai toàn cầu. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm gia tăng thời tiết cực đoan, mục tiêu bảo đảm mọi người dân trên thế giới được tiếp cận hệ thống này vào năm 2027 khó có khả năng thành hiện thực.

Hiện có 136 quốc gia (hơn 2/3 thế giới) đã thiết lập hệ thống cảnh báo, nhưng chỉ 64 quốc gia đáp ứng đầy đủ 4 trụ cột tiêu chuẩn (đánh giá rủi ro; giám sát và dự báo; phổ biến thông tin; chuẩn bị và ứng phó). Tỷ lệ người dân nhận được cảnh báo thiên tai ở Đông Á lên tới 95%, trong khi tại Trung và Tây Phi chỉ đạt 47%. Đặc biệt, ở các quốc gia thu nhập thấp, chưa đến một nửa số người nhận được cảnh báo có đủ khả năng thực hiện các biện pháp ứng phó cần thiết.

Ngân hàng Phát triển châu Phi ước tính khu vực này cần thêm 5 - 10 tỷ USD để hoàn thiện hệ thống cảnh báo. Tuy nhiên, theo LHQ, chỉ với khoảng 500 triệu USD, thế giới có thể mở rộng hệ thống cảnh báo qua mạng di động tới tất cả các quốc gia và duy trì hoạt động trong 3 năm. Vấn đề nâng cao năng lực cảnh báo và ứng phó thiên tai toàn cầu dự kiến sẽ là chủ đề nóng tiếp tục được bàn thảo tại Hội nghị COP31 diễn ra ở Thổ Nhĩ Kỳ (kéo dài đến ngày 20/11)./.