Đơơh loon zâl g’đéch lâng đhí amuốt số 4, năc coh cr’chăl căh mơ đanh, tỉnh Quảng Nam ơy pa tơơi lâh 45 r’bhâu pr’loọng đong đhanuôr lâng lâh 155 cha năc, coh đêêc, pa tơơi lâh 18 r’bhâu pr’loọng đong. Nâu đoo năc g’luh pa tơơi xó mút, g’đéch ha đhí amuốt bâc pa bhlâng tơợ bêl ahay tươc nâu cơy đhị vel đong n’nâu. T’cooh Nguyễn Văn Tuấn, đhanuôr chr’val Duy Hải, chr’hoong Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam xay moon, coh tr’nơơp pazêng apêê coh pr’loọng đong căh kiêng tước ăt zazum muy đhị tu bâc râu zr’năh k’đhap, ha dợ vêy Chính quyền vel đong ta đang k’dua, t’cooh Tuần p’too moon zập ngai coh pr’loọng đong năc lướt xó g’đéch ha đhí boo ga măc: “Acu moon ha k’căn cu năc tơơi ăt tu nhà nước ơy k’rang đơc đoọng đhị ng’ắt g’đéch, ha dợ ăt coh đong hêê năc công k’pân, tu đong cấp 4 căh lâh nhâm mâng. Xoọc đâu năc têêm ặ loom, liêm choom bhlâng, chăp hơnh nhà nước ơy k’rang đoọng ha zi.”

Đhị pr’họp trực tuyến xang bêl vaih đhí amuốt năc Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính k’đhơợng xay lâng t’cooh xa nay 8 tỉnh, thành phố crêê tươc âng đhí amuốt số 4 ooy bh’rợ bhr’lậ râu bil hư xang đhí boo ga mắc, t’cooh Đặng Văn Minh, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi moon, prang xã hội ơy ting xay bhrợ đh’rưah, đơơh hân lâng t’bhlâng lứch c’rơ âng đay đoọng zâl, g’đéch ha đhí amuốt số 4. Ting cơnh t’cooh Đặng Văn Minh, kinh nghiệm âng tỉnh Quảng Ngãi năc xay bhrợ liêm choom, ta nih đha nâng xa nay “4 đhị đêêc” lâng vêy bh’rợ ch’mêệt lêy, đương lêy.

Ha dợ t’cooh Lê Trí Thanh, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam xay moon, tỉnh n’nâu ơy bhrợ pazêng hợp đồng ghít bhlâng lâng pazêng đơn vị ăt pa bhrợ đhị zr’lụ. Ba bi cơnh apêê lực lượng vũ trang vel đong, Quân khu 5 ăt pa bhrợ đhị vel đong năc zooi vel đong h’cơnh ooy? Ngai coh ooy, bhrợ bh’rợ n’hau, pr’đươi, manuyh pa bhrợ năc cơnh ooy? năc zêng ta xay moon ghít coh hợp đồng tác chiến. Tu cơnh đêêc, bêl vêy công điện xay moon zâl, g’đéch đhí amuốt năc tỉnh xay bhrợ cơnh xa nay hợp đồng n’nâu. Ooy bh’rợ c’lâng p’rang, đơơng âng, tỉnh công ơy bhrợ bhiệc lâng Cục đường bộ 3, Bộ Giao thông Vận tải, đh’rưah lâng apêê pa bhrợ đhị c’lâng p’rang âng vel đong, doanh nghiệp… đơc đoọng manuyh đương pa bhrợ đhị zr’lụ buôn vaih hr’lang hr’câh. Bêl dưr vaih râu căh liêm crêê, apêê n’nâu năc ting cơnh cr’noọ bh’rợ pazum bhrợ đh’rưah, nhâm mâng c’lâng p’rang lướt chô liêm crêê.

Ting cơnh t’cooh Lê Trí Thanh, tỉnh Quảng Nam t’bhlâng xay bhrợ k’rơ ooy bh’rợ xay moon, p’too pa choom tươc ooy đhanuôr lâng bâc cơnh bh’rợ la lay cơnh, lâng bâc râu pr’đươi. Đhanuôr bơơn n’năl đơơh bhlâng, pa bhlâng năc choom đơc dưr vaih đhr’năng căh t’bhlâng zâl, g’đéch. Tu cơnh đêêc năc đhanuôr zêng n’năl cơnh đhr’năng âng đhí amuốt công xa nay p’too moon âng zập cấp chính quyền vel đong. Tỉnh công ta đang moon ghít bhlâng ooy pazêng bhuông lướt chô, pa bhrợ coh biển, coh k’ruung, đoo bêl vêy đhí amuốt năc ta đang moon rơợng griing k’dua chô ooy toor. Đợ bhuông hân đoo đơơh choom chô năc đơơh k’dua chô. Đươi ooy pr’đươi đương ch’mêệt lêy đhr’năng lướt chô, vel đong n’năl pazêng bhuông n’năc xoọc ăt đhị ooy. Ha dợ lâng pazêng bhuông doọ lâh ng’đoọng chô năc xó ooy zr’lụ liêm crêê, g’đéch zr’lụ c’lâng lươt âng đhí amuốt ta đang moon apêê đoo đơơh xó ooy lơơng. Hân đhơ cơnh đêêc, tợơ râu la lua cậ đoọng lêy, bêl n’leh đhí amuốt coh biển năc vêy axiu ting loong, tu cơnh đêêc năc pazêng bhuông n’nâu xó g’đéch căh đơơh tu ta pun ta bơơn xiu. Bh’rợ n’nâu năc công ch’mêệt lêy đoọng vêy bh’rợ ng’toom lâng đhr’năng n’nâu.

Tỉnh Quảng Nam công vêy bấc công trình thuỷ điện. UBND tỉnh ơy bhrợ quy chế pazum bhrợ đh’rưah nhâm mâng bhlưa pazêng a bọc đác thuỷ điện lâng Ban k’đhơợng xay zâl, g’đéch đhí boo, tuh bhlong zập cấp tơợ cấp tỉnh tước ooy cấp chr’hoong, chr’val. Tu cơnh đêêc, bêl bhrợ têng năc ơy vêy mr’cơnh cr’noọ xa nay liêm choom bhlâng năc tơợ l’lăm, bêl vaih đhí boo tu bhlong lâng xang đhí boo tu bhlong. Bh’rợ n’nâu năc chô đơơng râu liêm choom n’jưah nhâm mâng ha bha nậ đác, n’jưah doọ bhrợ bil hư ha zr’lụ piíc ooy pr’ăt tr’mông, cr’van âng đhanuôr. Lâh đhi amuốt số 4, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam Lê Trí Thanh xay moon, năc pa chăp ch’mêệt lêy đợ xa nay, kinh nghiệm chr’năp đoọng ng’bhrợ t’bấc lâng t’bhưah pr’học kinh nghiệm đoọng ha pazêng vel đong coh zr’lụ.

Ting cơnh t’cooh Lê Trí Thanh, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam năc pazêng đhr’năng ooy đhí boo, tuh bhlong ting t’ngay dưr vaih k’rơ lâh mơ, ng’đhap n’năl. Đăn đâu, coh apêê tỉnh Kon Tum, Quảng Nam crêê der k’tiêc. Coh 2 c’moo, Quảng Nam ơy ta đang moon Bộ Khoa học lâng Công nghệ pa chăp ch’mêệt lêy bhrợ đề tài cấp nhà nước ooy bh’rợ xay moon ooy râu crêê tươc bhlưa bh’rợ pa nong đác âng abọc thuỷ điện lâng bh’rợ der k’tiêc. Ting cơnh t’cooh Lê Trí Thanh, tơợ đêêc, ahêê năc vêy pr’đơợ đoọng xay moon năc choom pa nong đác mơ ooy năc liêm choom năc tươc nâu cơy xa nay n’năc năc căh ơy ta bhrợ: “Xoọc đâu đhr’năng hr’lang hr’câh coh zr’lụ da ding k’coong, pa bhlâng năc coh zr’lụ vêy da ding dal, đhr’đấc bâc cơnh tỉnh Quảng Nam lâng zr’lụ Trung Trung bộ năc chr’năp pa bhlâng vêy apêê bhrợ bh’rợ khoa học ting xay bhrợ đoọng ch’mêệt lêy pazêng xa nay bh’rợ đươi dua khoa học công nghệ, đươi râu tr’béch âng acoon manuyh bhrợ đoọng choom xay moon pa rơợt đơơh lâng zooi chính quyền vel đong coh bh’rợ pa tơơi đhanuôr đơơh loon.”

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp lâng Pa dưr pa xơc bhươl cr’noon Lê Minh Hoan, Phó Trưởng Ban thường trực Ban K’đhơợng xay Trung ương ooy bh’rợ zâl, g’đéch đhí boo, tuh bhlong xay moon, kinh nghiệm ga măc bhlâng bêl zâl, g’đéch ha đhí amuốt số 4 năc xa nay p’too moon ta luôn, crêê cơnh âng Chính phủ, Thủ tướng, Phó Thủ tướng Chính phủ tươc ooy pazêng bộ ngành, vel đong. Ahêê xay bhrợ đơơh hân lâng ma tơợ, tơợ Chính phủ tước ooy pazêng bộ, ngành, pazêng cơ quan truyền thông, râu đơơh loon, ta nih đha nâng, lứch loom, liêm choom âng t’cooh xa nay 8 tỉnh, thành phố coh zr’lụ, coh đêêc vêy prang hệ thống chính trị. Chr’năp bhlâng năc pazêng đhanuôr vêy cr’noọ năc n’năl ghít, ma xơợng đươi zâl, g’đéch đhí boo, tuh bhlong đươi tơợ bh’rợ p’too moon âng chính quyền, pa bhlâng năc cấp cơ sở. Ting cơnh t’cooh Lê Minh Hoan, xa nay bh’rợ âng zập ngai ting zâl cha groong, g’đéch đhí boo, tuh bhlong năc chr’năp pa bhlâng.

Ooy kinh nghiệm zâl g’đéch, Phó Thủ tướng Lê Văn Thành xay moon ghít, tr’nơơp năc vêy bh’rợ p’too moon tơợ đơơh, tơợ l’lăm. Thủ tướng Chính phủ ta luôn vêy công điện pa gơi ooy pazêng vel đong, k’đhơợng xay pr’họp trực tuyến lâng ta đang moon pazêng vel đong xay bhrợ k’rơ bhlâng bh’rợ zâl, g’đéch ha đhí amuốt số 4. Hệ thống chính trị tơợ Trung ương tươc ooy pazêng bộ ban ngành, vel đong xay bhrợ ting cơnh cr’noọ xa nay ta nih đha nâng k’rơ bhlâng, xay bhrợ cr’noọ bh’rợ liêm choom bhlâng. Chr’năp bhlâng năc apêê Quân đội, Công an đơơh hân k’rong pazêng pr’đươi, manuyh ra văng liêm choom tơợ l’lăm, bêl vaih đhí boo lâng xang đhí boo tươc ooy k’tiêc bhlâng. Phó Thủ tướng Lê Văn Thành xay moon ghít, đhanuôr mâng pa bhlâng loom ooy râu k’đhơợng xay âng zập cấp uỷ, chính quyền; xay moon dal râu tr’zooi đh’rưah âng đhanuôr đoọng đh’rưah z’lâh đhí boo tuh bhlong, râu căh liêm crêê: “Pr’loọng đong đong cấp 4 tươc ooy đong nhâm mâng đoọng ăt g’đéch, tu cơnh đêêc năc ahêê vêy bơơn pa tơơi k’bhan manuyh coh cr’chăl căh mơ đanh, vêy đong khách sạn đơc đoọng la lay đoọng zooi vel đong đơơng âng đhanuôr tươc ăt. Acu lêy bh’rợ tr’zooi đh’rưah coh đhanuôr xang n’năc cr’noọ xa nay mâng loom ooy cấp uỷ chính quyền ooy xa nay bh’rợ k’đhơợng xay âng đảng chính quyền zập cấp năc bhui har bhlâng. Nâu đoo năc pazêng râu tu, vêy cơnh năc râu p’too moon rơợng griing đơơh loon tơợ đơơh, tơợ ch’ngay lâng râu xơợng đươi cơnh k’đhơợng xay âng pazêng đhanuôr năc xay moon đoọng ha bh’nơơn bh’rợ âng hêê ơy choom xay bhrợ./.”

Một vài kinh nghiệm ứng phó với bão số 4

PV VOV miền Trung

Bão số 4 được dự báo là cơn bão rất mạnh nên trong thời gian rất ngắn, 8 tỉnh, thành phố khu vực miền Trung đã di chuyển hàng ngàn tàu thuyền, sơ tán hàng vạn người dân đi tránh bão. Dù đã giảm cấp khi vào bờ nhưng bão số 4 cũng đã gây gió giật cấp 9, cấp 10, có nơi giật đến cấp 12. Rất may không thiệt hại về người và tàu thuyền đảm bảo an toàn tại các nơi tránh, trú. Đây là cơn bão đầu tiên ảnh hưởng trực tiếp tới các tỉnh miền Trung trong mùa mưa bão năm nay. Bài học kinh nghiệm nào cần đúc kết để các địa phương ứng phó tốt hơn với những cơn bão tiếp theo.

Chủ động ứng phó với bão số 4, chỉ trong thời gian ngắn, tỉnh Quảng Nam đã sơ tán hơn 45 nghìn hộ dân với hơn 155.000 nhân khẩu, trong đó, sơ tán tập trung hơn 18.000 hộ. Đây là đợt sơ tán tập trung tránh trú bão có số lượng lớn nhất từ trước đến nay tại địa phương này. Ông Nguyễn Văn Tuấn, người dân xã Duy Hải, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam cho biết, ban đầu các thành viên trong gia đinh rất ngại đi sơ tán tập trung vì bất tiện nhưng được Chính quyền địa phương vận động, ông Tuấn động viên cả nhà cùng đi tránh trú bão:“Tôi có khuyên mẹ tôi rằng thôi lên đây sơ tán vì nhà nước đã quan tâm bố trí rồi chứ ở dưới nhà mình cũng sợ vì nhà cấp 4 nên yếu. Giờ thì an tâm, quá tốt rồi, cảm ơn nhà nước quan tâm.”

Tại cuộc họp trực tuyến ngay sau khi bão do Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính chủ trì với lãnh đạo 8 tỉnh, thành phố chịu ảnh hưởng của bão số 4 về công tác khắc phục hậu quả sau bão, ông Đặng Văn Minh, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi cho hay, cả xã hội đã vào cuộc đồng bộ, khẩn trương với quyết tâm cao nhất vượt qua bão số 4. Theo ông Đặng Văn Minh, kinh nghiệm của tỉnh Quảng Ngãi là thực hiện phương châm “4 tại chỗ” phải thực chất, không hình thức và phải có kiểm tra, giám sát.

Còn ông Lê Trí Thanh, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam cho biết, tỉnh này đã xây dựng các hợp đồng rất cụ thể với các đơn vị đóng quân trên địa bàn. Ví dụ như lực lượng vũ trang địa phương, Quân khu 5 đóng chân trên địa bàn hỗ trợ địa phương như thế nào?. Ai ở đâu, thực hiện việc gì, phương tiện, nhân lực ra sao? đều nêu rõ trong hợp đồng tác chiến. Vì thế, khi có công điện ứng phó với bão thì tỉnh triển khai theo hợp đồng này. Về lĩnh vực giao thông vận tải, tỉnh cũng đã làm việc với Cục đường bộ 3, Bộ Giao thông  Vận tải, phối hợp với lực lượng giao thông của địa phương, doanh nghiệp,… bố trí lực lượng ứng trực sẵn ở những địa bàn có nguy bị sạt lở, chia cắt. Khi xảy ra sự cố, các lực lượng này theo kế hoạch phối hợp đảm bảo giao thông sẽ rất thuận lợi.

Theo ông Lê Trí Thanh, tỉnh Quảng Nam đặc biệt coi trọng công tác thông tin, tuyên truyền đến người dân bằng mọi hình thức khác nhau, bằng tất cả các loại hình phương tiện. Người dân nắm bắt rất kịp thời đặc biệt không để xảy ra tình trạng chủ quan. Chính vì thế mà người dân hoàn toàn nắm được diễn biến, tình hình của cơn bão cũng như tinh thần chỉ đạo của các cấp chính quyền địa phương. Tỉnh cũng theo dõi chặt chẽ tàu thuyền, khi có những cơn bão mạnh thì phải kiên quyết kêu gọi tàu thuyền vào bờ. Những tàu nào có khả năng vào được là yêu cầu vào ngay. Dựa trên thiết bị giám sát hành trình, địa phương biết được các tàu đó đang nằm ở đâu. Còn những tàu nào không cần thiết phải vào có thể chạy xuống những vị trí khác để tránh bão an toàn thì phải vận động họ khẩn trương thoát ra khỏi vùng nguy hiểm. Tuy nhiên qua thực tế cho thấy, khi xuất hiện bão trên biển là có luồng cá di chuyển, do đó các tàu chạy ra khỏi những nơi không an toàn với tốc độ chậm để tìm cách đánh cá. Việc này cũng phải nghiên cứu có một chế tài nào đó để xử lý những trường hợp như vậy.

Tỉnh Quảng Nam cũng có nhiều công trình thủy điện. UBND tỉnh đã ban hành quy chế phối hợp chặt chẽ giữa chủ hồ thủy điện với Ban chỉ huy phòng chống thiên tai các cấp từ cấp tỉnh đến cấp huyện, xã. Do đó, trong quá trình thực hiện đạt được sự thống nhất vận hành rất cao ngay từ trước, trong và sau bão lũ. Cách làm này mang lại hiệu quả vừa đảm bảo an toàn hồ đập, vừa không gây thiệt hại cho vùng hạ du về tính mạng, tài sản của người dân. Qua cơn bão số 4, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam Lê Trí Thanh cho rằng, cần phải nghiên cứu tìm ra những nội dung, kinh nghiệm quan trọng để phổ biến và nhân rộng bài học kinh nghiệm cho tất cả các địa phương trong vùng.

Theo ông Lê Trí Thanh, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam thì các loại hình về thiên tai đang ngày càng diễn biến phức tạp, khó lường. Gần đây, ở các tỉnh Kon Tum, Quảng Nam bị động đất. Cách đây 2 năm, Quảng Nam đã kiến nghị Bộ Khoa học và Công nghệ nghiên cứu xây dựng đề tài cấp nhà nước về đánh giá mối quan hệ giữa việc tích nước của các hồ thủy điện với việc động đất. Theo ông Lê Trí Thanh, trên cơ sở đó, chúng ta mới có căn cứ để xác định cho tích nước của các hồ đến bao nhiêu là vừa nhưng đến bây giờ đề tài đó vẫn chưa được thực hiện:“Hiện nay tình trạng sạt lở đất ở khu vực miền núi, đặc biệt là khu vực có độ dốc cao, trượt dốc như tỉnh Quảng Nam và các khu vực Trung Trung bộ thì rất cần sự tham gia của các nhà khoa học để nghiên cứu các đề tài ứng dụng khoa học công nghệ, ứng dụng trí tuệ nhân tạo để có thể giúp cảnh báo sớm và giúp đỡ cho chính quyền địa phương trong việc di dời và sơ tán dân một cách chủ động.”

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Lê Minh Hoan, Phó Trưởng Ban thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng chống thiên tai cho rằng kinh nghiệm lớn nhất khi ứng phó với bão số 4 là chỉ đạo xuyên suốt, đồng bộ của Chính phủ, Thủ tướng, Phó Thủ tướng Chính phủ đến các bộ ngành, địa phương. Chúng ta triển khai sớm, khẩn trương và đồng bộ từ Chính phủ cho tới các bộ, ngành, các cơ quan truyền thông, sự chủ động sát sao nghiêm túc trách nhiệm, chuyên nghiệp của lãnh đạo 8 tỉnh, thành phố trong vùng, trong đó có cả hệ thống chính trị. Quan trọng nhất là đại bộ phận người dân đã ý thức, tự giác tuân thủ trong phòng tránh thiên tai thông qua vai trò vận động, khuyến cáo của chính quyền, nhất là cấp cơ sở. Theo ông Lê Minh Hoan, vai trò cộng đồng tham gia vào phòng chống thiên tai vào bão là cần thiết.

Về kinh nghiệm ứng phó, Phó Thủ tướng Lê Văn Thành khẳng định, trước hết phải có sự chỉ đạo từ sớm, từ xa. Thủ tướng Chính phủ liên tục có công điện gửi các địa phương, chủ trì những cuộc họp trực tuyến và yêu cầu các địa phương triển khai các biện pháp quyết liệt trong phòng chống bão số 4. Hệ thống chính trị từ Trung ương tới các bộ ban ngành, địa phương vào cuộc với tinh thần trách nhiệm rất cao, xây dựng kế hoạch rất tỉ mỉ. Đặc biệt là các lực lượng Quân đội, Công an đã khẩn trương huy động thiết bị, nhân lực chuẩn bị chu đáo từ lúc trước, trong và sau khi cơn bão vào đất liền. Phó Thủ tướng Lê Văn Thành khẳng định, nhân dân rất là tin tưởng vào sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp uỷ, chính quyền; đánh giá cao sự đùm bọc, giúp đỡ, tương thân tương ái của bà con để cùng nhau vượt qua thiên tai, hoạn nạn:“Gia đình có nhà cấp 4 thì sang nhà kiên cố để ở cho nên chúng ta mới di chuyển được hàng vạn người trong thời gian rất, có những khách sạn dành riêng để hỗ trợ cho địa phương đưa bà con di tản vào. Tôi thấy tình cảm hay đùm bọc trong nhân dân rồi sự tin tưởng vào cấp uỷ chính quyền vào vai trò lãnh đạo của đảng chính quyền các cấp rất mừng. Đấy là những nguyên nhân có lẻ là sự chỉ đạo quyết liệt kịp thời  từ sớm từ xa và sự chấp hành sự lãnh đạo chỉ đạo của các tầng lớp nhân dân quyết định cho kết quả vừa qua chúng ta đã làm.”./.