Xay moon chr’năp âng k’tiêc năc dzợ căh ơy ghít, ton bhrợ

Ting cơnh PGS. TS Phan Trung Hiền- Trưởng Khoa Luật, Trường Đại học Cần Thơ, pazêng râu căh liêm choom ooy chr’năp âng k’tiêc, pay pa chô k’tiêc năc ta bhúch đợ xa nay xay moon ghít liêm, buôn ng’năl, ta nih crêê ooy cr’noọ, đợ ga măc k’tứi ng’pay pa chô k’tiêc. Dự thảo luật công căh xay moon ghít cr’noọ xa nay ghít liêm bh’rợ Nhà nước pay pa chô k’tiêc đoọng pa dưr tr’mông tr’meh tu râu liêm choom âng k’tiêc k’ruung, âng zập ngai.

T’cooh Phan Trung Hiền xay moon pháp luật ta bhúch xa nay xay moon ghít ooy đhr’năng pay pa chô k’tiêc bêl căh vêy ađoo c’la, ta bhúch ooy xa nay xay moon ghít ooy c’la xay bhrợ lâng đợ bh’rợ ng’dap lêy. Lâh n’năc, pazêng xa nay ng’chroót pa chô năc u griing, năc đhiệp đươi bh’rợ chroót pa chô lâng k’tiêc vêy mr’đoo cr’noọ đươi dua k’tiêc crêê ta pa chô căh cậ lâng zên.

Ooy bh’rợ xay moon chr’năp âng k’tiêc, t’cooh Phan Trung Hiền xay moon năc căh ơy leh ghít, ta nih liêm, tu cơnh đêêc bhrợ t’vaih râu căh ma mơ, căh ma mơ bhlưa chr’năp ng’đươi k’tiêc lâng đợ k’tiêc crêê ta pay pa chô lâng đợ chr’năp vêy ta choót pa chô.

Ghít, Khoản 3, Điều 114, Luật k’tiêc pazao đoọng pazêng quyền xay moon chr’năp âng k’tiêc đoọng ha UBND cấp tỉnh đhị râu xay moon xa nay bh’rợ âng Sở Tài nguyên lâng Môi trường. Ting cơnh t’cooh Hiền, c’bhuh xay moon chr’năp cơnh đêêc năc vaih đhr’năng căh crêê cơnh lâng bh’rợ ton oó căh vêy, căh ơy ghít lâng chr’năp âng thị trường. Tu cơnh đêêc bhrợ t’vaih đhr’năng, bh’rợ xay moon chr’năp âng k’tiêc năc ng’moon chroót pa chô dưr vaih cơnh “bh’rợ la lay” âng cơ quan hành chính Nhà nước. PGs. TS Phan Trung Hiền- Trưởng Khoa Luật, Trường Đại học Cần Tơ ta đang moon năc choom xay p’căh pazêng chứng thư ooy chr’năp âng k’tiêc, ma tơợ bh’rợ, pazêng cơnh bh’rợ ng’bhrợ, bha ar bha tơ xay moon chr’năp đoọng đhanuôr lâng pazêng cơ quan bhrợ bh’rợ ch’mêệt lêy, g’đéch đhr’năng tông tr’xăl đh’rưah đoọng xay moon chr’năp âng k’tiêc căh crêê cơnh lâng chr’năp âng thị trường:“Bh’rợ xay moon chr’năp năc choom pac 2 bh’rợ ghít bhlâng, muy năc xa nay bh’rợ tr’nêng, bơr năc bh’rợ hành chính. Bh’rợ tr’nêng năc căh choom pazao đoọng ooy cơ quan hành chính nhà nước k’đhơợng xay năc pazao đoọng ooy Chủ tịch HĐND cấp tỉnh, chr’hoong bhrợ chủ tịch hội đồng. Xang n’năc, k’dua apêê cơ quan vêy bh’rợ tr’nêng chô ch’mêệt lêy chr’năp âng k’tiêc công cơnh đhanuôr vêy crêê tươc đoọng xay moon chr’năp năc liêm choom lâh mơ.”

Đấu giá k’tiêc đoọng zư lêy râu liêm choom âng nhà nước

Luật sư Trương Thị Hoa- C’bhuh Luật sư TP.HCM xay moon: Chr’năp âng k’tiêc bêl chroót pa chô, pa tơơi cr’van cơnh xoọc đâu năc căh ơy crêê cơnh, tu cơnh đêêc dưr vaih bâc bh’rợ kiện tụng. Đhanuôr vêy đong k’tiêc crêê ta pa tơơi năc nhâm mâng quyền lợi crêê cơnh. Pr’ăt tr’mông âng đhanuôr xang bêl ta pa tơơi h’cơnh ooy năc zêng đươi ooy chr’năp âng k’tiêc, năc ng’xơợng ooy boóp p’rá âng đhanuôr lâng cr’chăl xay moon chr’năp âng k’tiêc h’cơnh đoọng crêê cơnh lâng thị trường.

P’căn Trương Thị Hoà xay moon ghít, bêl chroót pa chô năc xay moon ghít ooy cr’noọ bh’rợ, năc crêê liêm bêl pay pa chô k’tiêc bêl ng’bhrợ đợ dự án liêm crêê, tu râu liêm crêê ha zập ngai. Dự thảo căh ơy xay moon ghít năc h’cơnh ooy râu liêm choom ha zập ngai, năc ng’pa dưr kinh tế đoọng doọ choom dưr vaih đhr’năng ton pay đươi râu liêm choom bêl pay pa chô k’tiêc:“Xoọc đâu, ha dang tu quốc phòng, an ninh… năc doọ lâh vaih râu căh liêm crêê năc xa nay xay moon ng’bhrợ căh crêê cơnh cr’noọ xa nay. Nâu cơy vêy đợ đhr’năng năc công ty n’năc pay pa câl k’tiêc, ting cơnh acu năc đoo năc xa nay pa bhlâng chr’năp. Râu đêếc năc chr’năp âng Nhà nước lâng đhanuôr ooy bh’rợ chroót pa chô cr’van bêl crêê ta pa tơơi, đoọng đhanuôr lêy ghít, la lua năc crêê ooy cr’noọ ha zập ngai, tu ng’pa dưr pr’ăt tr’mông.”

Ooy xa nay xay moon chr’năp âng k’tiêc bêl pay pa chô, pa tơơi, chroót pa chô chr’năp âng k’tiêc, luật sư Lê Nết- Giám đốc Công ty Luật LNT lâng Thành viên xay moon: Đoọng bhrợ t’vaih râu ma mơ mr’cơnh ha đhanuôr xay moon chr’năp k’tiêc crêê cơnh, nưc xa nay quy hoạch đô thị lâng quy hoạch đươi k’tiêc công vêy ta xay p’căh ghít lâng g’đéch đhr’năng p’lơơp xa nay, vêy cơnh cậ tông pay k’đhơợng chính sách, k’rong k’tiêc âng đhanuôr lâng cơnh xa nay bh’rợ “ng’zooi bhrợ quy hoạch”, cơnh đêêc năc ma xay moon coh k’tiêc âng apêê lơơng lêy ađay kiêng pay pa chô n’hau, ooy cr’noọ bh’rợ hân đoo.

Ting cơnh Luật sư Lê Nết, năc ng’bhr’lậ đhr’năng quy hoạch tr’vắc tr’laanh, căh vêy xa nay t’đui đoọng, căh ghít pazêng râu k’tiêc năc bhrợ ha bh’rợ xay bhrợ muy zr’lụ muy la lay, tơợ đêêc n’leh vaih bh’rợ nhăn- đoọng lâng bhrợ t’vaih c’bhuh ta bơơn pay cha lâng k’đhơợng đớc k’tiêc. Ha dang cơ quan Nhà nước xay moon ghít quy hoạch đươi k’tiêc đô thị nhâm mâng, đanh đươnh năc bơơn g’đéch đhr’năng câl k’rong k’tiêc chr’năp m’bứi. Lâh n’năc, đoọng zư lêy lâng chô đơơng râu liêm choom bấc bhlâng ha Nhà nước, luật sư Nết xay moon bh’rợ xay moon zên vặ k’tiếc căh cậ zên đươi dua k’tiếc năc ng’bhrợ đươi tợơ bh’rợ đấu giá k’tiêc:“Lâng xa nay ooy zên prặ căh cậ kinh nghiệm năc choom xrặ coh bh’rợ đấu giá công choom, năc doọ dzợ ng’đấu thầu. Năc choom đươi xa nay “đấu giá quyền pa dưr dự án” lâh mơ ng’đươi xa nay “đấu thầu lêy pay c’bhuh bhrợ têng”. Tu đấu giá năc ta nih râu ma mơ, năc đhiệp muy giá a năm. Pazêng cr’noọ xa nay n’lơơng năc ta nih u crêê liêm năc vêy choom tước đấu giá. Căh ơy zập liêm năc choom pa têệt đh’rưah, manuyh vêy k’tiêc- manuyh vêy kinh nghiệm- manuyh vêy zên pazum đh’rưah đoọng bhrợ têng.”

Pazêng xa nay xay moon dzợ bhrợ t’vaih dzợ bấc cơnh xa nay la lay cơnh, cơ quan xrặ bhrợ dự thảo Luật k’tiêc k’bunh (bhr’lậ) năc pa chăp ch’mêệt lêy, xơợng đươi đoọng bêl xay bhrợ liêm xang dự thảo Luật nhâm mâng râu ghít liêm, tơợ đêêc ng’xay bhrợ nhâm mâng râu mr’cơnh râu liêm crêê âng nhà nước lâng đhanuôr./.

Góp ý Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi):

Quy định công khai, minh bạch về giá đất

                                                      Duy Phương

Luật Đất đai (sửa đổi) hiện trong giai đoạn dự thảo và đang lấy ý kiến nhân dân. Do đây là luật phức tạp, có sức ảnh hưởng lớn nên nhiều quy định trong đó rất thu hút sự quan tâm của xã hội. Trong đó, có những quy định về giá đất, thu hồi, bồi thường….

Định giá đất còn chủ quan, hình thức

Theo PGS.TS Phan Trung Hiền–Trưởng Khoa Luật, Trường Đại học Cần Thơ, những bất cập về giá đất, thu hồi đất là thiếu các quy định rõ ràng, dễ hiểu, chính xác về mục đích, phạm vi thu hồi đất. Dự thảo luật cũng không quy định rõ điều kiện, tiêu chí cụ thể việc Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.

Ông Phan Trung Hiền chỉ ra pháp luật thiếu quy định cụ thể về trường hợp thu hồi đất vắng chủ, thiếu quy định chi tiết về chủ thể thực hiện và trình tự cưỡng chế kiểm đếm bắt buộc. Ngoài ra, các nguyên tắc bồi thường rất cứng nhắc, chỉ áp dụng phương thức bồi thường bằng đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất bị thu hồi hoặc bằng tiền.

Về việc xác định giá đất, ông Phan Trung Hiền cho rằng còn chưa công khai, minh bạch nên gây ra sự không công bằng, không tương xứng giữa giá trị quyền sử dụng đất bị thu hồi và giá trị được bồi thường.

Cụ thể, Khoản 3, Điều 114, Luật Đất đai giao toàn quyền xác định giá đất cho UBND cấp tỉnh dưới sự tham mưu của Sở Tài nguyên và Môi trường. Theo ông Hiền, thành phần quyết định giá đất như vậy mang nặng tính chủ quan và hình thức, không phản ánh được giá thị trường. Chính vì vậy dẫn tới hiện tượng, việc định giá đất tính bồi thường trở thành “việc riêng” của cơ quan hành chính Nhà nước. PGS.TS Phan Trung Hiền–Trưởng Khoa Luật, Trường Đại học Cần Thơ kiến nghị cần công khai, minh bạch các chứng thư định giá đất, trình tự, các bước thực hiện, thủ tục định giá đất để người dân và các cơ quan thực hiện giám sát, tránh tình trạng thông đồng nhau đưa ra giá không đúng với giá thị trường:“Quy trình định giá nên chia ra 2 bước rạch ròi, một là quy trình chuyên môn, hai là quy trình hành chính. Quy trình chuyên môn không nên giao cho cơ quan hành chính nhà nước chủ trì mà nên giao cho Chủ tịch HĐND cấp tỉnh, huyện làm chủ tịch hội đồng. Sau đó, mời các cơ quan có chuyên môn về thẩm định giá đất cũng như người dân có liên quan để đưa ra giá mang tính chất chuyên môn.”

Đấu giá đất để bảo vệ lợi ích của nhà nước

Luật sư Trương Thị Hòa – Đoàn Luật sư TP.HCM cho rằng: Giá đất khi đền bù, giải tỏa hiện nay còn chưa thỏa đáng nên phát sinh nhiều vụ việc kiện tụng. Người dân có nhà đất bị giải tỏa cần phải được đảm bảo quyền lợi thỏa đáng. Cuộc sống của người dân sau giải tỏa như thế nào đều xoay quanh giá đất, cần quan tâm đến ý kiến của người dân và thời điểm xác lập giá đất thế nào cho phù hợp với thị trường.

Bà Trương Thị Hòa nhấn mạnh, khi đền bù phải hết sức chú ý đến mục đích, cần chính xác khi thu hồi đất sẽ làm các dự án công ích, vì mục đích công cộng. Dự thảo luật chưa quy định rõ như thế nào là lợi ích công cộng, là phát triển kinh tế để không phát sinh những trường hợp lạm dụng, lợi dụng trong thu hồi đất:“Hiện nay, nếu vì quốc phòng, an ninh…thì ít phát sinh những vấn đề cho rằng thực hiện không đúng theo mục đích. Bây giờ có những trường hợp chính công ty đó lấy đất để bán, tôi cho rằng đây là vấn đề rất quan trọng. Đó là uy tín của Nhà nước đối với người dân đối với việc đền bù giải tỏa, để người dân thấy rõ ràng đúng là vì mục đích công cộng, vì phát triển kinh tế.”

Về định giá đất trong thu hồi, giải thỏa, bồi thường, luật sư Lê Nết – Giám đốc Công ty Luật LNT & Thành viên nêu ý kiến: Để tạo công bằng cho người dân được định giá đúng, thì vấn đề quy hoạch đô thị và quy hoạch sử dụng đất cũng phải được công khai và tránh tình trạng che dấu thông tin, thậm chí thao túng chính sách, thu gom đất của người dân dưới chiêu bài “tài trợ lập quy hoạch”, tức tự vẽ trên đất của người khác xem mình muốn thu đất gì, vào mục đích gì.

Theo luật sư Lê Nết, cần giải quyết việc quy hoạch chồng chéo, thiếu ưu tiên, không rõ các loại đất khiến cho việc thực hiện mỗi nơi một kiểu, từ đó phát sinh việc xin-cho và tạo nên nhóm lợi ích hoặc găm giữ đất. Nếu cơ quan Nhà nước công khai quy hoạch sử dụng đất đô thị ổn định, lâu dài sẽ tránh được tình trạng thu gom đất giá rẻ. Ngoài ra, để bảo vệ và đem lại lợi ích cao nhất cho Nhà nước, luật sư Nết cho rằng việc xác định tiền thuê hay tiền sử dụng đất phải thực hiện trên cơ sở đấu giá đất:“Đối với vấn đề tiềm lực tài chính hay kinh nghiệm có thể ghi trong đấu giá cũng được, không nhất thiết phải đấu thầu. Nên dùng từ “đấu giá quyền phát triển dự án” hơn là dùng từ “đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư”. Bởi đấu giá rất công bằng, chỉ có giá thôi. Những tiêu chí khác đương nhiên phải đạt mới được vào phòng đấu giá. Không đạt thì phải lập liên danh, người có đất – người có kinh nghiệm – người có tiền gom lại để thực hiện.”

Những quy định còn gây tranh luận, bất cập nêu trên, cơ quan soạn thảo dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) cần nghiên cứu, xem xét, cân nhắc, tiếp thu để khi hoàn thiện dự thảo Luật đảm bảo rõ ràng, cụ thể, từ đó khi thực thi sẽ đảm bảo hài hòa lợi ích của nhà nước và người dân./.

  Ảnh: Khai thác