Lứch c’xêê 10, hân đhơ đợ g’lúh boo ngân lâng cha cêết ra ngoóh âng hân noo ha ọt đhị zr’lụ da ding Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế, t’coóh vel Ra Pát Groóc, manứih Cơ Tu cóh vel A Xăng, chr’val Thượng Long cung dzợ k’đươi k’coon cha chây âng đơơng tước ooy lớp pa choom chiing cha gâr xoọc ta bhrợ đhị đông văn hoá vel đông. C’moo đâu lấh 85 c’moo, hân đhơ cơnh đêếc, t’coóh Ra Pát Groóc dzợ pa bhriêl. T’coóh dzợ zâp hi dưm dzoọng pa choom, âng đơơng lứch đợ kinh nghiệm đắh bhiệc n’toong chiing cha gâr âng manứih Cơ Tu. T’coóh vel Ra Pát Groóc moon, chiing cha gâr âng manứih Cơ Tu nắc văn hoá ty chr’nắp cắh choom cắh vêy lâng pr’ắt tr’mung zâp ngai Cơ Tu. Xa nưl chiing cha gâr ặt pazưm lâng zâp ngai tơợ bêl k’tứi, bêl dưr pậ lâng tước bêl t’coóh bil. Tu cơnh đêếc, c’la t’coóh hân đhơ t’coóh đhưr nắc cung lêy pa choom đoọng ha lang p’niên, đoọng xa nưl chiing cha gâr âng manứih Cơ Tu ting ặt chr’val xưl. C’xêê 8 t’mêê đâu, t’coóh dzợ đh’rứah lâng c’bhúh t’coóh vel, nghệ nhân âng chr’hoong Nam Đông lướt tước đhị vel bhươl Văn hoá zâp acoon cóh Việt Nam cóh Thủ đô Hà Nội đoọng xay moon văn hoá ty chr’nắp đhanuôr zâp acoon cóh tỉnh Thừa Thiên Huế tước ta mooi cóh cr’loọng k’tiếc k’ruung lâng k’tiếc k’ruung lơơng:“Ruúh apêê đha đhâm c’moor vêy bấc apêê chắp kiêng, liêm ta níh lâng bhiệc n’toong chi ớh chiing cha gâr lâng cung vêy bấc ngai cắh kiêng chi ớh pa choom. Hân đhơ cơnh đêếc, cóh vel A Xăng, chr’val Thượng Long nâu apêê đha đhâm c’moor choom n’toong chi ớh bấc, apêê a’châu pa choom chi ớh. Moon zr’nưm acu cung t’bhlâng pa choom đoọng ting t’ngay ting vêy bấc pr’zợc p’niên Cơ Tu choom chi ớh chiing cha gâr.”

Cung cơnh t’coóh vel Ra Pát Groóc, cóh chr’hoong k’coong ch’ngai Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế, bấc t’coóh vel, manứih ma bhưy chr’nắp dzợ xoọc ting t’ngay t’bhlâng zư lêy, pa dưr pa choom đợ văn hoá ty chr’nắp âng manứih Cơ Tu đoọng ha lang p’niên. T’coóh vel Lê Công Văn, cóh chr’val Thượng Long cung ta luôn bơơn Phòng Văn hoá Thông tin chr’hoong k’đươi lướt pa choom đắh n’toong chi ớh chiing cha gâr, múa Tân tung da dặ đoọng ha lang p’niên. Ting cơnh t’coóh Công, tơợ râu t’bhlâng, pa choom âng đợ apêê ga rựa t’ha, lang p’niên xoọc đâu cung ting năl liêm ghít đợ bhiệc bhrợ zư lêy văn hoá ty ahay âng apêê a’conh a’bhướp đợc đoọng:“Râu zr’nắh k’đhạp bhlâng nắc k’đhơợng pa choom chiing cha gâr đoọng xưl ha cơnh nắc đha đhâm c’moor cắh ơy chi ớh liêm choom. Azi ơy t’bhlâng pa choom 20 t’ngay ta luôn, vêy a’châu choom chi ớh, vêy ngai nặc cắh. Lấh mơ, bhiệc n’toong chiing k’đhạp bhlâng, cha gâr nặc buôn. Hân đhơ cơnh đêếc, azi cung t’bhlâng pa choom đoọng lứch c’rơ, apêê cung t’bhlâng pa choom.”

Đhị chr’hoong k’coong ch’ngai A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế, t’coóh vel Ra Pát Trình, cóh chr’val Lâm Đớt ta luôn bơơn chính quyền vel đông tin đươi, đhanuôr Tà Ôi, Pa Cô, Cơ Tu... chắp kiêng tu râu gương mẫu, liêm ta níh lâng zâp bh’rợ cóh vel đông. C’moo đâu lấh 70 c’moo ơy, hân đhơ cơnh đêếc, t’coóh Trình dzợ liêm ta níh pấh bhrợ chi ớh zâp bhiệc bhan, xa nay bh’rợ văn hoá, pr’hát xa nưl âng chr’hoong, chr’val bhrợ. Cóh vel đông, t’coóh ta luôn pa choom đoọng đợ văn hoá ty chr’nắp âng đhanuôr đoọng ha lang p’niên. Đhị râu pa choom đoọng âng t’coóh Ra Pát Trình, zâp pr’hát xa nưl, đợ pr’múa ty chr’nắp âng đhanuôr Tà Ôi ta k’noọ bil pất nắc xoọc đâu bơơn zâp apêê pr’zợc p’niên zư padứah:“Apêê lơơng nắc vêy cr’noọ pr’ắt tr’mung k’bhộ k’van, hân đhơ cơnh đêếc, acu mưy kiêng văn hoá ty chr’nắp âng acoon cóh zi bơơn zư đợc. Tu cơnh đêếc, acu lêy zư câu lạc bộ pr’hát xa nưl bh’lêê bh’la đoọng zư pa dưr văn hoá ty. Azi nắc pa choom đoọng ha coon cha châu âng zi lâng lang p’niên đoọng ha y chroo azi cắh dzợ nắc apêê ting zư pa dưr.”

Tỉnh Thừa Thiên Huế vêy lấh 130 t’coóh vel, manứih ma bhưy chr’nắp cóh đhanuôr acoon cóh. Đợ c’moo hanua, c’bhúh nâu ta luôn pa dưr bh’rợ âng đay cóh đhanuôr acoon cóh. Apêê nắc đợ kinh nghiệm chr’nắp liêm tơợ đenh váih đhị zanươr g’nưm âng đhanuôr, nắc đhị pa noong p’têết âng đơơng c’lâng xa nay âng c’bhúh t’coóh vel, manứih ma bhưy chr’nắp cóh zâp chr’hoong k’coong ch’ngai tỉnh Thừa Thiên Huế ơy chrooi pa xoọng pa dưr dal pr’ắt tr’mung văn hoá ha đhanuôr zâp acoon cóh Cơ Tu, Pa Cô, Tà Ôi cóh đâu. Ha dang cơnh ahay, đhanuôr mưy năl lướt ooy ha rêê nắc xoọc đâu bơơn ting pấh chi ớh văn hoá, pr’hát xa nưl, thể dục thể thao, zâp j’niêng bh’rợ cắh liêm crêê lơi jợ, acoon ađhi đhanuôr acoon cóh bơơn tước ooy trường, y tế váih cóh zâp vel đông. P’căn Lê Thị Thêm, Trưởng phòng Văn hoá Thông tin chr’hoong A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế moon ghít, c’bhúh t’coóh vel, manứih ma bhưy chr’nắp ơy chrooi đoọng zư lêy đợ văn hoá ty chr’nắp âng đhanuôr zâp acoon cóh A Lưới:“Đhị chr’hoong A Lưới ooy cr’chăl hanua zâp t’coóh vel, nghệ nhân ơy chrooi pa xoọng liêm chr’nắp ooy đăh zư lêy văn hoá ty, pấh bhrợ zâp bh’rợ, xa nay bhiệc bhan đhị vel đông. Lấh mơ ooy zâp bh’rợ chấc lêy cha mêết zâp pr’hát xa nưl zâp t’coóh vel, nghệ nhân vêy chrooi đoọng ga mắc. XoỌc đâu zâp apêê t’coóh cung t’coóh đhưr nắc chr’hoong p’loon bhrợ zâp lớp pa choom đoọng, ooy đâu đoọng lang p’niên vêy choom p’têết pa dưr râu chr’nắp liêm âng a’conh a’bhướp đợc đoọng, zư lêy văn hoá acoon cóh tước lang t’tưn./.”

Thừa Thiên Huế phát huy vai trò

già làng, người có uy tín trong đồng bào DTTS

                               PV VOV Miền Trung

Những năm gần đây, diện mạo khu vực miền núi, vùng DTTS tỉnh Thừa Thiên Huế ngày càng đổi thay, đời sống đồng bào Tà Ôi, Pa Cô, Cơ Tu, Vân Kiều, Pa Hy…được nâng lên một bước, các giá trị văn hóa truyền thống của bà con được gìn giữ và phát huy. Có được kết quả này, ngoài sự quan tâm đầu tư của Đảng, Nhà nước và chính quyền địa phương còn có sự đóng góp không nhỏ của đội ngũ già làng, người có uy tín trong vùng đồng bào DTTS.

Cuối tháng 10, mặc cho những cơn mưa nặng hạt và cái lạnh của mùa Đông nơi vùng núi Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế, già làng Ra Pát Groóc, người Cơ Tu ở thôn A Xăng, xã Thượng Long vẫn nhờ con cháu đưa đến lớp học cồng chiêng đang được tổ chức tại Nhà văn hóa cộng đồng thôn.  Năm nay đã ngoài 85 tuổi, nhưng già Ra Pát Groóc vẫn còn minh mẫn lắm. Ông vẫn hàng đêm đứng lớp, cần mẫn như con ong giữa đại ngàn, đem hết hiểu biết kinh nghiệm về cách đánh cồng chiêng của người Cơ Tu truyền hết cho lớp trẻ. Già Ra Pát Groóc chia sẻ, cồng chiêng là nét văn hoá truyền thống không thể thiếu trong đời sống của mỗi người dân Cơ Tu. Tiếng cồng chiêng gắn bó với cả đời người, từ lúc lọt lòng, khi trưởng thành và đến lúc trở về với ông bà tổ tiên. Vì vậy, bản thân ông dù ở tuổi xế chiều cũng phải trao truyền cho thế hệ trẻ, để tiếng cồng chiêng của người Cơ Tu mãi mãi vang xa. Tháng 8 vừa qua, ông còn cùng đội già làng, nghệ nhân của huyện Nam Đông ra tận Làng Văn hóa các dân tộc Việt Nam ở Thủ đô Hà Nội để giới thiệu văn hóa truyền thống đồng bào các dân tộc thiểu số tỉnh Thừa Thiên Huế đến du khách trong và ngoài nước:“Lứa tuổi thanh niên thì có một số ham thích, nhịêt tình với việc đánh cồng chiêng và cũng có một số không muốn, không ham thích đánh cồng chiêng. Tuy vậy, ở thôn A Xăng, xã Thượng Long này lứa tuổi thanh niên có những đứa đánh được, vì các cháu chịu học từ sự truyền dạy của người lớn tuổi. Nói chung là tôi cũng cố gắng truyền dạy để ngày càng có nhiều bạn trẻ Cơ Tu biết đánh cồng chiêng.”

Cũng như già làng Ra Pát Groóc, ở huyện miền núi Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế, nhiều già làng, người có uy tín vẫn đang ngày đêm miệt mài gìn giữ, phát huy, trao truyền những nét văn hóa truyền thống của người Cơ Tu cho lớp trẻ. Già làng Lê Công Văn, ở xã Thượng Long cũng thường xuyên được Phòng Văn hóa Thông tin huyện mời đứng lớp, hướng dẫn kỹ thuật đánh cồng chiêng, múa Tân tung Za Zá cho các bạn trẻ. Theo già Công, từ sự cố gắng, nỗ lực trao truyền của những người lớn tuổi, lớp trẻ ngày nay cũng đã dần ý thức được việc giữ gìn văn hóa truyền thống của cha ông. Cái khó khăn nhất là cách cầm nắm cồng chiêng và cách ngắt nhịp tiếng chiêng thì thanh niên vẫn chưa làm được như ý muốn. Chúng tôi đã cố gắng truyền dạy, truyền dạy 20 ngày liên tục, có cháu đánh được, có cháu không đánh  được. Đặc biệt là việc đánh chiêng khó nhất, cồng thì dễ hơn. Mặc dù vậy chúng tôi vẫn phải cố gắng truyền dạy, cố gắng hết sức, thanh niên cũng chịu khó học tập.”

Tại huyện vùng cao A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế, già làng Ra Pát Trình ở xã Lâm Đớt luôn được chính quyền địa phương tin tưởng, đồng bào Tà Ôi, Pa Cô, Cơ Tu… mến phục bởi sự gương mẫu, tận tâm với các hoạt động, phong trào ở địa phương. Năm nay đã ngoài 70 tuổi nhung già Trình vẫn đều đặn tham gia các lễ hội, chương trình văn hóa, văn nghệ do huyện, xã tổ chức. Ở thôn bản, ông luôn hết mình truyền dạy những nét văn hóa truyền thống của đồng bào cho lớp trẻ. Dưới sự truyền dạy của già làng Ra Pát Trình, các làn điệu dân ca, dân vũ, những điệu múa truyền thống của đồng bào Tà Ôi tưởng chừng mai một nay được các bạn trẻ biểu diễn thuần thục. Người khác thì họ ước mong cuộc sống giàu sang, sung túc nhưng tôi thì chỉ mong muốn văn hóa truyền thống của dân tộc mình được bảo tồn. Vì vậy, tôi phải duy trì Câu lạc bộ văn nghệ dân gian để bảo tồn, gìn giữ văn hóa truyền thống. Chúng tôi sẽ truyền dạy lại cho con cháu của mình và thế hệ trẻ để nếu sau này chúng tôi mất đi thì lớp trẻ có thể kế thừa văn hóa của cha ông.”

Tỉnh Thừa Thiên Huế hiện có hơn 130 già làng, người có uy tín trong đồng bào DTTS. Những năm qua, đội ngũ này luôn phát huy vai trò của mình trong cộng đồng người DTTS. Họ có cả kho tàng kiến thức, kinh nghiệm nên từ lâu đã trở thành chỗ dựa của bà con, là cầu nối đưa chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước đến với mọi người dân. Những nỗ lực của đội ngũ già làng, người có uy tín ở các huyện miền núi tỉnh Thừa Thiên Huế đã góp phần nâng cao đời sống văn hóa tinh thần cho đồng bào các dân tộc thiểu số Cơ Tu Pa Cô, Tà Ôi nơi đây. Nếu như trước đây, bà con chỉ biết lên nương, lên rẫy, thì nay được tham gia sinh hoạt văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao; các hủ tục lạc hậu được loại trừ; con em đồng bào được đến trường; mạng lưới y tế phủ kín các thôn, bản. Bà Lê Thị Thêm, Trưởng phòng Văn hóa Thông tin huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế khẳng định, chính đội ngũ già làng, người có uy tín đã góp phần gìn giữ, bảo tồn những nét văn hóa truyền thống tốt đẹp của đồng bào các dân tộc thiểu số ở A Lưới:“Tại huyện A Lưới trong thời gian vừa rồi, các già làng, nghệ nhân đã góp công rất lớn trong việc bảo tồn văn hóa truyền thống, tham gia các hoạt động, chương trình lễ hội tại địa phương. Đặc biệt trong các hoạt động sưu tầm, nghiên cứu các thể loại dân ca dân vũ, dân nhạc các già làng, nghệ nhân có đóng góp rất lớn. Hiện nay, các ông cũng đã lớn tuổi nên huyện tranh thủ mở các lớp truyền dạy, thông quan  đó để lớp trẻ có thể nối tiếp truyền thống của cha ông, lưu truyền và gìn giữ văn hóa của dân tộc mình đến các thế hệ mai sau./.