Tươc chr’val Hương Sơn, chr’hoong da ding ca coong Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế, t’mooh t’cooh Lê Minh Hòa, ma nưih Cơ Tu ăt coh vel Tà-Rung căh ngai căh năl. Tu, t’cooh Hòa năc ma nưih choh chứa tr’haanh coh zr’lụ cơnh lâng đhăm bhưah bhlâng coh chr’hoong Nam Đông. T’cooh Hòa truih,  a đoo năc tơợ choh chứa tơợ c’moo 2018 đhị bha đưn toor đong. Tươc đâu, nang chứa âng pr’loọng đong t’cooh âi dzooc lâh 3000 bha lâng, muy c’moo đoọng pa chô lâh 100 ưc đồng. Đoọng pa dưr râu pa chô, t’cooh dzợ choh p’xoọng apêê tơơm cha p’lêê n’lơơng cơnh pih bhung,pa neh Thái lâng keo. Xang bâc c’moo t’bhlâng bhrợ cha, pr’loọng đong t’cooh Lê Minh Hòa căh muy z’lâh đha rưt năc dzợ dưr vaih pr’loọng đong z’zăng ca van:“T’piing lâng apêê tơơm chr’noh n’lơơng năc choh chứa đoọng chô bh’nơơn dal, tơơm chứa liêm glăp lâng pr’đơợ plêêng k’tiêc coh Nam Đông. Nang chưa âng cu lâh pa câl p’lêê năc dzợ đơơng đoọng m’ma ha đha nuôr coh zr’lụ. Pr’loọng đong cu tơợ tơơm chứa lâng muy bơr t’nơơm chr’noh n’lơơng năc vêy râu pa chô yêm têêm. Bâc pr’lọong đong đha nuôr Cơ Tu coh Hương Sơn công đươi vêy tơơm chứa năc vêy p’xoọng râu pa chô, bhrợ đong xang, câl xe máy, k’rong đoọng ca coon a nại học hành.”

Lâh tơơm chứa, năc tơơm píh lâng prí công bơơn chr’hoong Nam Đông xay moon năc tơơm chr’noh bha lâng zooi đha nuôr pa dưr tr’mông tr’meh, pa xiêr đha rưt nhâm mâng. Râu choom hơnh bhlâng năc, lâg mơ k’rang k’rong bhrợ âng Đảng, Nhà nước, chính quyền vel đong, đha nuôr Cơ Tu coh chr’hoong Nam Đông âi r’dợ tr’xăl c’lâng pr’chăp bhrợ têng, pân tr’xăl c’lâng bh’rợ lâng bhrợ pa dưr bâc pr’đhang liêm glăp cơnh: bhrợ cha tơợ nang chr’noh, choh crâng, choh apêê tơơm  cha p’lêê.

Ting cơnh cr’noọ xa nay ty, đợ pr’loọng đha rưt âng chr’hoong Nam Đông dzợ n’dup 5%. N’đhơ cơnh đêêc, ting cr’noọ xa nay đha rưt bâc n’đăh, xooc pr’loọng đha rưt âng chr’hoong lâh 8,6%, coh đêêc, vêy 2 chr’val Hương Hứu lâng Thượng Long, đợ pr’loọng đha rưt dzợ lâh 25%. T’cooh Trần Quốc Phụng, Chủ tịch UBND chr’hoong Nam Đông đoọng năl, đoọn pa xiêr nhâm mâng ha dha nuôr, pa bhlâng năc zr’lụ đha nuôr acoon coh, l’lăm năc xay moon hâu tu đha rưt năc tu đha nuôr căh zâp k’tiêc pa bhrợ, căh zâp zên, căh vêy ma nưih pa bhrợ căh câ pr’loọng đong vêy ngai r’o m’bhem, đhoong x’ram. Chr’hoong Nam Đông công bhrợ pa dưr lâng bhrợ t’bhưah pr’đhang “ C’bhuh bha lâng âng vel” đhị 34 vel đha nuôr acoon coh, zooi cán bộ vel ăt đăn lâng đha nuôr, đơơh bơơn zooi đha nuôr coh pa bhrợ ta têng, băn rơơi lâng pr’ăt tr’mông. T’cooh Trần Quốc Phụng moon:“C’moo 2022 n’nâu, azi k’rong zâp prđợơ t’bil ha dul pa xiêr đha rưt đoọng ha 2 chr’val Hương Hữu lâng Thượng Long. Cr’noọ xa nay âng zi xay moon năc tơợ c’moo 2022 tươc 2025, zâp c’moo pa xiêr đợ pr’loọng đha rưt ha chr’val Thượng Long lâng Hương Hữu tơ0ợ 5,5 tươc 6%. Đoọng tươc c’moo 2025 đơơng 2 chr’val n’nâu dưr vaih chr’val vel bhươl t’mêê lâng đơơng âng chr’hoong Nam Đông dưr vaih chr’hoong vel bhươl t’mêê.”

Ting cơnh ch’mêêt lêy âng ngành chức năng tỉnh Thừa Thiên Huế, đhị apeê chr’hoong da ding ca coong âng tỉnh, vêy 7 tu cr’đơơng tươc đha rưt, coh đêêc, 2 tu bha lâng năc đha nuôr căh vêy k’tiêc pa bhrợ lâng căh zâp zên k’rong bhrợ pa dưr tr’mông tr’meh. Bhrợ bhr’lâ râu đâu, coh bâc c’moo ha nua, chr’hoong A Lưới âi k’rong ch’mêêt lêy cớ quỹ k’tiêc đoọng zooi đha nuôr pa dưr bh’rợ tr’nêng. Chr’hoong công p’loon pr’đơợ zên tơợ apêê bh’rợ xa nay, dự án k’rong bhrợ pa dưr pr’đơợ hạ tầng, bhrợ t’vaih bh’rợ tr’nêng, zooi đha nuôr t’bil đha rưt ha ul nhâm mâng. Đha nuôr apêê acoon coh công bơơn văn zên t’đui đoọng k’rong choh prí, băn aoc, c’rooc, a tưch… Đhêêng cơnh pa zêng dư nợ tơợ Ngân hàng Chính sách Xã hội chr’hoong Alưới tươc đâu dzooc tươc 400 tỷ đồng, zooi k’rơ bhâu pr’loọng đha nuôr vêy zên k’rong bhrợ têng, kinh doanh. T’cooh Nguyễn Văn Hải, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Alưới, tỉnh Thừa Thiên Huế moon ghit, c’lâng xa nay âng chr’hoong năc pa đơp c’lâng bhrợ cha crêê ma nưih đoọng pr’loọng đha rưt vêy “ toong m’beh” căh vêy năc pay đoọng “acoon a xiu”. Cơnh lâng đợ chr’val vêy bâc đha nuôr acoon coh, cán bộ năc “ k’đhơợng têy pa choom bh’rợ”, t’bhlâng pa choom đọong khoa học kỹ thuật đoọng ha đha nuôr”:“ Đhêêng cơnh bh’rợ băn rơơi năc t’mêê a hay chr’hoong âi ha lỵ lêy đoọng Đề án pa dưr cớ cr’năn c’rooc lâng zooi đoọng lãi suất đệ bhlâng ha đha nuôr. Đha nuôr bơơn vă zên tơợ Ngân hàng NN lâng Pa dưr vel bhươl  n’đhang chroot lãi ting mơ lãi xuất âng Ngân hàng Chính sách Xã hội. Zâp c’moo chr’hoong âi pay đoọng 1 tỷ đồng đoọng chroot đợ lãi clêh chooh n’nâu. Lâh năc, chr’hoong công xợơng bhrợ apêê Đề án pa dưr cớ bh’rợ ha rêê đhuôch lâng 1 bơr dự án tơơm chr’noh. Coh đêêc, dự án choh prí chr’hoong công zooi tơơm chr’noh, khoa học kỹ thuật lâng c’lâng pa câl. Xooc đâu chr’năp pa câl prí yêm têêm, bhrợ t’vaih đoọng ha đha nuôr bh’rợ tr’nêng đoọng pa xiêr đha rưt.”

5 c’moo hanua, tỉnh Thừa Thiên Huế âi k’rong pr’đơợ zên lâh 50 tỷ đồng xơợng bhrợ bh’rợ xa nay zooi đoọng pa dưr bh’rợ tr’nêng coh vel đong apêê chr’hoong da ding ca coong, zr’lụ đha nuôr acoon coh. Đh’rưah lâng n’năc, k’rong bhrợ k’noọ 100 tỷ đồng bhrợ pa dưr 9 đhị ăt t’mêê k’rong muy đhị, k’đhơợng nhâm đhị ăt ha đha nuôr zr’lụ boo đhí tuh bhlong, pa zêng bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê, pa dưr tr’mông tr’meh – pr’ăt tr’nơt zr’lụ đha nuôr acoon coh lâng da ding ca coong lâng bh’rợ xa nay t’bil ha ul pa xiêr đha rưt nhâm mâng, cr’chăl 2021-2025, tỉnh n’nâu bơơn k’rong bhrợ lâh 1.860 tỷ đồng đoọng xơợng bhrợ apêê cr’noọ xa nay pa dưr tr’mông tr’meh pr’ăt tr’nơt. T’cooh Lê Xuân Hải, Phó Ban Acoon coh tỉnh Thừa Thiên Huế đoọng năl:“Pêê bh’rợ xa nay cr’noọ cr’niêng k’tiêc k’ruung năc pr’đơợ ga măc đoọng zooi bh’rợ pa xiêr đha rưt nhâm mâng zr’lụ đha nuôr acoon coh liêm choom. Tơợ apêê bh’rợ xa nay n’nâu, a zi k’rong xay bhrợ ooy đong ăt, k’tiêc ăt, k’tiêc pa bhrợ lâng đac đươi dua. Râu bơr năc k’rong bhrợ pr’đơợ hạ tầng đoọng ha bh’rợ tr’nêng, ăt ma mông âng đha nuôr. Râu pêê năc bhrợ t’vaih c’lâng bhrợ cha, zooi pa dưr bh’rợ tr’nêng doọng pa dzooc râu pa chô ha đha nuôr. Pa bhlâng năc, bh’rợ xa nay cr’nọo cr’niêng k’tiêc k’ruung vêy muy bơr cr’liêng xa nay t’mêê đoọng zooi đha nuôr pa dưr tr’mông cơnh tr’xăl t’mêê bhriêl g’lăng, tơơp bhrợ cha, t’đang t’pâh k’rong ooy da ding ca coong… Tu apêê bh’rợ xa nay n’nâu đh’rưah lâng apêê chính sách acoon coh, bh’rợ t’bil ha ul pa xiêr đha rưt nhâm âng ha zr’lụ acoon coh âng tỉnh Thừa Thiên Huế vêy bơơn xơợng bhrợ liêm choom lâh./.”

Thừa Thiên Huế: Giảm nghèo bền vững vùng dân tộc thiểu số

PV VOV Miền Trung

Theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2021-2025, hiện tỉnh Thừa Thiên Huế còn 16 xã có tỷ lệ hộ nghèo từ 25% trở lên, tập trung ở 2 huyện miền núi Nam Đông và A Lưới. Tỉnh này đang thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp nhằm xóa nghèo bền vững vùng miền núi, dân tộc thiểu số, nâng cao mức sống cho bà con, phấn đấu xóa dần khoảng cách giữa miền ngược và miền xuôi. PV Đài TNVN có bài đề cập nội dung này:

Đến xã Hương Sơn, huyện miền núi Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế, hỏi ông Lê Minh Hòa, người Cơ Tu ở thôn Ta - rung không ai là không biết. Bởi, ông Hòa là người trồng dứa có tiếng trong vùng với diện tích dứa lớn nhất nhì huyện Nam Đông. Ông Hòa kể, mình bắt đầu trồng dứa từ năm 2018 trên vùng đất đồi xung quanh nhà. Đến nay, vườn dứa của gia đình ông đã tăng lên hơn 3.000 gốc, mỗi năm cho thu nhập hơn 100 triệu đồng. Để tăng thu nhập, ông còn trồng thêm các loại cây ăn quả khác như bưởi, mít Thái và cây keo. Sau nhiều năm quyết tâm làm kinh tế, gia đình ông Lê Minh Hòa không chỉ thoát nghèo mà còn trở thành hộ khá giả:“So với các loại cây trồng khác thì trồng dứa cho hiệu quả cao, cây dứa phù hợp với điều kiện thời tiết, đất đai ở Nam Đông. Vườn dứa của tôi ngoài bán quả thì còn cung cấp giống cho bà con trong vùng. Gia đình tôi từ cây dứa và một số cây trồng khác mà có thu nhập ổn định. Nhiều hộ đồng bào Cơ Tu ở Hương Sơn cũng nhờ cây dứa mà có thêm thu nhập, làm nhà cửa, mua sắm xe máy, đầu tư cho con cái học hành.”

Ngoài cây dứa, thì cây cam và chuối đặc sản cũng được huyện Nam Đông xác định là cây trồng chủ lực giúp người dân phát triển kinh tế, xóa nghèo bền vững. Điều đáng mừng là, ngoài sự quan tâm đầu tư của Đảng, Nhà nước, chính quyền địa phương, đồng bào Cơ Tu ở huyện Nam Đông đã dần thay đổi tư duy sản xuất, mạnh dạn chuyển đổi và xây dựng nhiều mô hình phù hợp như: kinh tế vườn, rừng, trồng các loại cây ăn quả.

Theo chuẩn cũ, tỷ lệ hộ nghèo của huyện Nam Đông còn dưới 5%. Tuy nhiên, theo chuẩn nghèo đa chiều, hiện số hộ nghèo của huyện hơn 8,6%, trong đó, 2 xã Hương Hữu và Thượng Long, tỷ lệ hộ nghèo còn trên 25%. Ông Trần Quốc Phụng, Chủ tịch UNND huyện Nam Đông cho biết, để giảm bền vững cho người dân, nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số, trước hết phải xác định nguyên nhân nghèo là do bà con thiếu đất sản xuất, thiếu vốn, thiếu người lao động hay gia đình có người đau ốm, bệnh tật. Huyện Nam Đông cũng xây dựng và nhân rộng mô hình “Tổ cốt cán thôn” tại 34 thôn đồng bào dân tộc thiểu số, giúp cán bộ thôn sâu sát, gần gũi với nhân dân, kịp thời hỗ trợ bà con trong sản xuất, chăn nuôi và đời sống. Ông Trần Quốc Phụng nói:“Năm 2022 này, chúng tôi tập trung mọi nguồn lực xóa đói giảm nghèo cho 2 xã Hương Hữu và Thượng Long. Mục tiêu chúng tôi đề ra là từ năm 2022 đến 2025, bình quân hàng năm giảm tỷ lệ hộ nghèo cho xã Thượng Long và Hương Hữu từ 5,5 đến 6%. Để đến năm 2025 đưa 2 xã này trở thành xã nông thôn mới và đưa huyện Nam Đông trở thành huyện nông thôn mới.”

Theo khảo sát của ngành chức năng tỉnh Thừa Thiên Huế, tại các huyện miền núi của tỉnh, có 7 nguyên nhân dẫn đến nghèo, trong đó, 2 nguyên nhân cơ bản là người dân không có đất sản xuất và thiếu vốn đầu tư phát triển kinh tế. Khắc phục những hạn chế này, trong những năm qua, huyện A Lưới đã tập trung rà soát lại quỹ đất để hỗ trợ người dân phát triển sản xuất. Huyện cũng tranh thủ nguồn vốn từ các chương trình, dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, tạo sinh kế, giúp người dân xóa nghèo bền vững. Đồng bào các dân tộc thiểu số cũng được vay vốn ưu đãi để đầu tư trồng chuối, chăn nuôi heo, bò, gà… Riêng tổng dư nợ từ Ngân hàng Chính sách xã hội huyện A Lưới đến nay lên đến gần 400 tỷ đồng, giúp hàng ngàn hộ dân có vốn đầu tư sản xuất, kinh doanh. Ông Nguyễn Văn Hải, Phó Chủ tịch UBND huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế khẳng định, chủ trương của huyện là trao sinh kế đúng địa chỉ để hộ nghèo có “cần câu” chứ không cho “con cá”. Đối với những xã có đông đồng bào dân tộc thiểu số, cán bộ phải “cầm tay chỉ việc”, tăng cường tập huấn, chuyển giao khoa học kỹ thuật cho bà con:“Riêng chăn nuôi thì vừa rồi huyện đã thông qua Đề án tái đàn bò và hỗ trợ lãi suất thấp nhất cho bà con. Bà con được vay nguồn vốn từ Ngân hàng NN&PTNT nhưng trả lãi theo mức lãi xuất của Ngân hàng Chính sách xã hội. Mỗi năm huyện bỏ ra 1 tỷ đồng để trả số lãi chênh lệch này. Ngoài ra, huyện cũng thực hiện các Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp và 1 số dự án cây trồng. Trong đó dự án trồng chuối già lùn huyện cũng hỗ trợ cây giống, khoa học kỹ thuật và đầu ra. Hiện nay giá cả cây chuối ổn định, tạo cho bà con công ăn việc làm để giảm nghèo.”

5 năm qua, tỉnh Thừa Thiên Huế đã huy động nguồn vốn hơn 50 tỷ đồng thực hiện chương trình hỗ trợ phát triển sản xuất trên địa bàn các huyện miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đồng thời, đầu tư gần 100 tỷ đồng xây dựng 9 điểm định cư tập trung, đảm bảo chỗ ở cho người dân vùng thiên tai, bão lũ, sạt lở núi… Riêng nguồn vốn từ 3 chương trình Mục tiêu Quốc gia gồm xây dựng nông thôn mới, phát triển kinh tế- xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi và chương trình xóa đói giảm nghèo bền vững, giai đoạn 2021-2025, tỉnh này được đầu tư hơn 1.860 tỷ đồng để thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội. Ông Lê Xuân Hải, Phó Ban Dân tộc tỉnh Thừa Thiên Huế cho biết: “Ba chương trình mục tiêu Quốc gia là nguồn lực rất lớn để giúp công tác giảm nghèo bền vũng vùng DTTS thành công. Từ các chương trình này, chúng tôi tập trung giải quyết về nhà ở, đất ở, đất sản xuất và nước sinh hoạt. Thứ 2 là đầu tư cơ sở hạ tầng phục vụ sinh hoạt, sản xuất của bà con. Thứ 3 là tạo sinh kế, hỗ trợ phát triển sản xuất để tăng thu nhập cho bà con. Đặc biệt, chương trình mục tiêu Quốc gia có một số nội dung mới để giúp bà con phát triển kinh tế như đổi mới sáng tạo, khởi sự khởi nghiệp, thu hút đầu tư vào vùng miền núi… Vì các chương trình này cùng các chính sách dân tộc, việc xóa nghèo bền vững cho vùng DTTS của tỉnh Thừa Thiên Huế sẽ được thực hiện có hiệu quả hơn./.”