Zr’lụ crâng tơơm hơ nghêê năc đhị da ding k’coong Zi Liêng dal 1.400m. Lâh 2 r’bhâu tơơm hơ nghêê chặt vaih coh truih da ding c’noong k’tiêc Việt- Lào đhị chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam, coh đêêc vêy 1.146 tơơm vêy ta moon năc tơơm n’loong c’kir. T’cooh Pơ Loong Nấp năc manuyh t’cooh ta ha coh đâu xay moon, muy tơơm n’loong hơ nghêê chặt vaih coh k’r’bhâu c’moo năc zêng vêy ta đơc a chăc lâng tr’đăn lâng pr’ăt tr’mông văn hoá âng đhanuôr acoon coh: “Tơợ lang ahay ơy moon, acoon manuyh năc ng’zư lêy crâng, crâng zư lêy ađay năc ađay zư lêy crâng. Zooi ha zập ngai, căh muy ha đhanuôr năc ha bộ đội bêl ahay ăt coh da ding k’coong Trường Sơn n’nâu công vêy crâng k’coong zư lêy.”

Tơợ c’moo 2018 tươc nâu cơy, UBND chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam ơy vêy bâc bh’rợ bhrợ bhiệc lâng Viện Sinh thái học miền Nam, âng Viện Hàn lâm khoa học lâng công nghệ Việt Nam đoọng ra văng ha pazêng pr’đơợ đoọng bhrợ t’vaih Bhươn k’tiêc k’ruung Hơ nghêê. Ting cơnh Tiến sỹ Vũ Ngọc Long, Giám đốc Viện Sinh thái học miền Nam năc crâng coh Tây Giang râu bâc ơl âng sinh học năc bâc pa bhlâng, lâng bâc râu achim ađhăh chr’năp pr’hắt vêy ta xrặ coh bha ar bhrôông Việt Nam lâng bha lang k’tiêc. Ha dang vêy ta xay moon năc Bhươn k’tiêc k’ruung hơ nghêê năc nâu đoo năc bhươn k’tiêc k’ruung chr’năp pa bhlâng đoọng ha zr’lụ Trung Trường Sơn lâng cruung đác, crâng k’coong lâng bâc cơnh âng sinh học hăt pa bhlâng:“Viện Hàn lâm bhrợ têng đề tài pa chăp ch’mêệt lêy đoọng bhrợ pr’đơợ dữ liệu crâng hơ nghêê đoọng bhrợ pr’đơợ bhrợ t’vaih Bhươn k’tiêc k’ruung hơ nghêê, ha dang vaih la lua năc nâu đoo năc Bhươn k’tiêc k’ruung hơ nghêê, zr’lụ zư lêy crâng hơ nghêê tr’nơơp âng Việt Nam. Viện Hàn lâm khoa học công nghệ Việt Nam xay moon dal râu chr’năp âng zr’lụ crâng n’nâu.”

Xoọc đâu Việt Nam vêy 14 zr’lụ zư lêy achim ađhăh coh prang k’tiêc k’ruung, coh đêêc, tỉnh Quảng Nam vêy 2 zr’lụ zư lêy lâng 2 râu ađhăh chr’năp năc xoọng xoor lâng achiêng. Zr’lụ zư lêy achim ađhăh lâng zr’lụ ăt mamông âng achiêng Quảng Nam năc zr’lụ zư lêy ooy achiêng tr’nơơp lâng muy a năm âng Việt Nam coh xoọc đâu đhị zr’lụ 2 chr’val Phước Ninh lâng Quế Lâm, chr’hoong Nông Sơn. Zr’lụ zư lêy n’nâu vêy ta bhrợ t’vaih tơợ râu zooi đoọng âng Chính phủ Hoa Kỳ, zên bhrợ têng tước c’moo 2030 lâng 128 tỷ đồng, đhăm ga măc k’nặ 19 r’bhâu hécta. Đhị đâu năc đhị ăt mamông âng 8 p’nong achiêng châu Á mamông coh crâng k’coong dzợ mammông. T’cooh Lê Đức Tuấn, Hạt trưởng Hạt kiểm lâm chr’hoong Nông Sơn, tỉnh Quảng Nam xay moon, tơợ pazêng râu zooi đoọng, đơn vị ơy choh 5km g’roong lâng tơơm n’loong bồ kết đoọng cha groong achiêng lướt mọt ooy crâng choh âng đhanuôr. Bh’rợ zư lêy crâng công vêy ta bhrợ nhâm mâng lâh mơ đoọng zư lêy môi trường ăt mamông âng crâng k’coong đoọng ha achiêng:“Azi bhrợ cr’noọ bh’rợ ch’mêệt lêy pazêng đong pa câl chr’na đha năh, ting n’năc bhrợ bh’rợ gr’hoót lâng pazêng đong pa câl chr’na đha năh, pa câl pazêng râu achim ađhăh lâng pr’đươi tơợ achim a đhăh coh crâng k’coong. Azi pazum đh’rưah lâng pazêng đơn vị c’la crâng, Ban k’đhơợng lêy zr’lụ zư lêy lâng cuung đác ăt mamông âng a chiêng bhrợ bh’rợ n’jâh lơi pazêng biêng coh crâng.”

Đhanuôr pazêng acoon coh da ding k’coong tỉnh Quảng Nam ăt mamông coh m’pâng zr’lụ crâng g’mrâng ơy vêy ta k’dua gluh tơợ crâng đoọng đơc đoọng crâng k’coong ha pazêng râu a chim a đhăh ăt ammông. Nâu đoo năc râu t’bhlâng âng tỉnh Quảng Nam coh bh’rợ zư lêy pazêng râu achim ađhăh xoọc k’nặ bil tu bh’rợ âng acoon manuyh. T’cooh Từ Văn Khánh, Phó Chỉ cục Trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Nam xay moon, bh’rợ k’đhơợng xay, zư lêy crâng, zư lêy pazêng râu achim ađhăh năc vêy ta pazum bhrợ nhâm mâng bhlưa chính quyền vel đong, apêê chức năng lâng đhanuôr:“Quảng Nam vêy đhăm crâng g’mrâng ga măc bhlâng, vêy k’nặ 470.000 hécta, bâc bhlâng năc coh zr’lụ n’đăh mặt t’ngay lơớp âng tỉnh, chr’năp bhlâng coh pazêng bhươn k’tiêc k’ruung lâng zr’lụ zư lêy. Xoọc đâu, tỉnh công k’rang k’rong bhrợ đoọng zư lêy cơnh ty đanh âng crâng k’coong n’đăh mặt t’ngay lơớp cơnh Bhươn k’tiêc k’ruung Sông Thanh lâng pazêng zr’lụ zư lêy./.”

Bảo tồn đa dạng sinh học gắn với phát triển rừng bền vững

Long Phi/ VOV miền Trung

Khu vực miền núi tỉnh Quảng Nam hiện có hệ sinh thái rừng nhiệt đới với hệ động thực vật phong phú, đặc biệt là những loài quý hiếm đã được ghi nhận trong Sách đỏ thế giới. Thời gian qua, tỉnh Quảng Nam triển khai các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý, bảo vệ rừng, vận động người dân tham gia bảo tồn các loài động thực vật đang bị suy thoái. Việc phát triển các khu bảo tồn cũng là cách địa phương này giữ gìn đa dạng sinh học, gắn với phát triển rừng một cách bền vững.

“Vương quốc pơ mu” nằm trên đỉnh núi Zi’liêng cao 1.400m. Hơn 2.000 cây pơ mu mọc san sát nhau dọc biên giới Việt - Lào ở huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam, trong đó có 1.146 cây được công nhận cây di sản. Già làng Pơ Loong Nấp đã ở tuổi “thất thập cổ lại hy” cho biết, mỗi một cây Pơ mu ngàn năm tuổi đều được đặt tên và đã gắn bó mật thiết với đời sống văn hóa của đồng bào:“Từ xa xưa truyền thuyết nói, con người phải giữ rừng, rừng bảo vệ mình thì mình phải bảo vệ rừng. Che chở tất cả, không riêng dân mà ngày xưa cả bộ đội cũng ở trên dãy Trường Sơn này.”

Từ năm 2018 đến nay, UBND huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đã có nhiều cuộc làm việc với Viện Sinh thái học miền Nam, thuộc Viện Hàn lâm khoa học và công nghệ Việt Nam nhằm chuẩn bị các điều kiện để thành lập Vườn quốc gia Pơ mu. Theo Tiến sỹ Vũ Ngọc Long, Giám đốc Viện Sinh thái học miền Nam thì rừng ở Tây Giang có tính đa dạng sinh học cao, với nhiều loài động thực vật quý hiếm được ghi trong Sách đỏ Việt Nam và thế giới. Nếu được công nhận thành Vườn quốc gia Pơ mu thì đây sẽ là vườn quốc gia tiêu biểu cho khu vực Trung Trường Sơn với hệ sinh thái tự nhiên và đa dạng sinh học hiếm có:“Viện Hàn lâm xây dựng đề tài nghiên cứu để thành lập cơ sở dữ liệu rừng Pơ mu để làm cơ sở thành lập Vườn quốc gia Pơ mu, nếu thành hiện thực thì đây sẽ là Vườn quốc gia Pơ mu, khu bảo tồn thiêng nhiên Pơ mu đầu tiên của Việt Nam. Viện Hàn lâm khoa học công nghệ Việt Nam đánh giá rất cao giá trị của khu rừng này”.

Hiện Việt Nam có 14 khu bảo tồn loài nằm rải rác trên cả nước, trong đó, tỉnh Quảng Nam có đến 2 khu bảo tồn với 2 loài quý hiếm là sao la và voi. Khu bảo tồn loài và sinh cảnh voi Quảng Nam là khu bảo tồn chuyên về voi đầu tiên và duy nhất của Việt Nam hiện nay nằm trên địa bàn 2 xã Phước Ninh và Quế Lâm, huyện Nông Sơn. Khu bảo tồn này được thành lập từ nguồn tài trợ của Chính phủ Hoa Kỳ, kinh phí thực hiện đến năm 2030 với 128 tỷ đồng, diện tích gần 19.000 ha. Đây là ngôi nhà của 8 cá thể voi Châu Á hoang dã hiếm hoi còn sót lại. Ông Lê Đức Tuấn, Hạt trưởng Hạt kiểm lâm huyện Nông Sơn, tỉnh Quảng Nam cho biết, từ các nguồn hỗ trợ, đơn vị đã trồng 5km hàng rào xanh bằng cây bồ kết để ngăn cản sự di chuyển của đàn voi vào rừng sản xuất của người dân. Công tác bảo vệ rừng cũng được siết chặt hơn nhằm giữ gìn môi trường sống tự nhiên cho đàn voi:“Chúng tôi ban hành kế hoạch kiểm tra các quán ăn, nhà hàng, đồng thời thực hiện ký cam kết đối với các nhà hàng kinh doanh, buôn bán các loài động vật và sản phẩm từ động vật hoang dã. Chúng tôi phối hợp với đơn vị chủ rừng, Ban Quản lý khu bảo tồn và sinh cảnh voi thực hiện tháo dỡ các bẫy tại rừng.”

Đồng bào các dân tộc miền núi tỉnh Quảng Nam sống giữa khu vực rừng nguyên sinh đã được vận động ra khỏi rừng để nhường lại môi trường sống tự nhiên cho các loài vật. Đây cũng là nỗ lực của tỉnh Quảng Nam trong việc bảo tồn các loài đang bị suy thoái bởi tác động của con người. Ông Từ Văn Khánh, Phó Chi cục Trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Nam cho biết, công tác quản lý, bảo vệ rừng, bảo tồn các loài động thực vật được phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, lực lượng chức năng và cộng đồng dân cư: “Quảng Nam có diện tích rừng tự nhiên khá lớn, gần 470.000 ha, tập trung chủ yếu tại vùng Tây của tỉnh, đặc biệt trong các vườn quốc gia và khu bảo tồn. Hiện nay, tỉnh cũng rất quan tâm đầu tư để bảo vệ nguyên vẹn diện tích rừng tự nhiên ở phía Tây như Vườn quốc gia Sông Thanh và các khu bảo tồn./.”