Cách mạng c’xêê 8 liêm choom, Sở Công an Bắc bộ bơơn ta bhrợ t’vaih lâng bh’rợ zư lêy chính quyền cách mạng, t’cooh Phạm Gia Đốc bơơn vinh dự bhrợ têng bh’rợ Đội trưởng Công an âng đơn vị. Coh đhr’nong đong đhị phố Hàng Quạt, Hà Nội, đhơ  ruh 97 c’moo ha dợ t’cooh Đốc dzợ hay bêl bơơn Giám đốc Sở Công an Bắc bộ Chu Đình Xương trực tiếp pa đớp đoọng bh’rợ zư lêy lễ đài coh t’ngay Quốc khánh 2/9/1945. T’lâh lêy apêê cha nụp pr’họo tăm  bhọoc, ty rich ting t’ngay c’xêê, bơơn ta zư đớc cơnh muy cr’van chr’năp bhlầng âng pr’loọng đong, t’cooh Phạm Gia Đốc xay moon nắc đoo bh’rợ chr’năp ga mắc bhlầng lâng hâng hơnh lâh mơ: “2 t’ngay lalăm đếêc, t’cooh Chu Đình Xương nắc Giám đốc xay moon pay bơr pêê đội, a cu nắc coh đội  nắc đoo. Ha dợ a noo pơng pr’nơng phớt, dzoọng đăh loom nắc a noo Dương, ha dợ a cu nắc dzoọng đăh toor. Pa đớp đoọng ha zi, apêê a noo xay moon bhrợ têng cơnh ooy đoọng zư lêy tệêm ngăn ha lễ đài. Tước bele dếêc vêy ma nuyh chỉ huy pa choom. Muy đăh bhui har, muy đăh nắc k’rang tu lướt zư lêy muy lễ đài chr’năp ga mắc cơnh đếêc.”

        Tu chr’năp lalay âng bh’rợ zư lêy, tệêm ngăn rau lưn lớơp, t’cooh Phạm Gia Đốc lâng đồng đội nắc bơơn xay moon lalăm ta  bhrợ têng lễ tuyên ngôn độc lập đhiệp 2 t’ngay. Năl ghit nắc đoo bh’rợ chr’năp lâng choom pa đớp đoọng ha pazêng ma nuyh tin đươi, t’cooh Phạm Gia Đốc cung der loom, k’rang bhlầng tu bh’rợ zư lêy lễ đài tệêm ngăn, pa bhlầng nắc coh đếêc vêy pazêng ma nuyh chr’năp lâng đăh dứp nắc k’ức cha nắc đhanuôr. Đọong tệêm ngăn coh zập đhr’năng dưr vaih, t’cooh ơy tước quảng trường Ba Đình bấc chu, lêy cha mệêt zập zr’lụ, g’họ: “Lalăm t’ngay bhrợ têng xang lễ đài, a zi nắc tước lêy lễ đài lâng lêy zập prang, pa chăp xợơng nắc bhrợ têng cơnh ooy đoọng zư lêy. Ha bu t’ngay 2/9, lalăm 2 giờ tợơp  bhrợ nắc a cu tước lalăm 1 tiếng. Bơơn pa đớp dzọong đhị đếêc, a cu nắc đhiêr 2, đhiêr tr’nợơp nắc đhiêr âng Giải phóng quân, apêê t’cooh xập xa nập rớơc, cuân sóc. Ha dợ a zi nắc k’bhuh thứ 2 nắc âng Sở Công an Bắc bộ, dzọong đăh nguôi xập a dooh  bhoóc”.”

        T’ngay chr’năp bhlầng cung tước, bhiệc bhan mit tinh ta bhrợ têng bêl 14h t’ngay 2/9/1945 ha dợ t’cooh Đốc đh’rưah lâng zập apêê coh Tổ zư lêy lễ đài âng Sở Công an Bắc bộ vêy mặt tợơ đâh ra diu đoọng ra văng. Zập ngai zêng xập a dooh bhoóc, dzọong ch’ngai tợơ lễ đài mơ bơr pêê mét. Bhrợ têng bh’rợ bơơn pa đớp đoọng ha dợ t’cooh cung kiêng ting năl ngai tớt đăh piing nắc, lâng bêl xợơng đh’riêng âng Ava, đọc pazêng câu tr’nợơp coh Tuyên ngôn độc lập: “Hỡi đồng bào cả nước!”… t’cooh muy pân bhui har coh loom đay đoọng zư ghit, dzọong pa liêm cơnh bh’rợ ơy pa đớp đoọng. Đh’rưah mắt nắc h’lị lêy zập ooy đoọng đâh bơơn lêy rau căh liêm dưr vaih âng apêê ting pa lúc coh t’nooi ma nuyh bấc cơnh đếêc đhị Quảng trường. T’cooh Phạm Gia Đốc truih: “Bêl xe âng ava tước, xó tợơ c’lâng Quán Thánh mọot. A zi nắc dzoọng đhị toor, xe moọt đăh họong. A cu muy năl nắc vêy xe tước ha dợ căh năl pazêng vêy ngai, tu căh choom t’hước lêy ooy piing, muy dzoọng pr’ngay cơnh j’ngâr. Bêl xợơng a va Hồ đọc Tuyên ngôn độc lập t’moóh “Đhanuôr hêê xợơng vêy ghit căh”, đhanuôr ơơi ghit. Coh loom cu dưr bhui har căh dzợ cơnh ha dợ căh pân t’hơ boóp ơơi, dzọong pa tih lêy đăh loom a năm.”

        Cung coh k’bhuh dzoọng zư lêy lễ đài, Đại tá Nguyễn Bội Giong, bêl a hay nắc Bí thư âng Văn phòng Tổng Chính uỷ, Bộ Quốc phòng, bêl đếêc t’cooh nắc chính trị viên đội Tự vệ chiến đấu âng Việt Minh vel Sét âng chr’hông Thanh Trì, coh nguôi thành Hà Nội. Đại tá Nguyễn Bội Giong đoọng năl, bêl dzọong coh dứp lễ đài bhrợ têng, tợơ t’ngay pa chô chính quyền đhr’năng dzợ bấc rau k’đhap zr’năh, đhanuôr muy loom ha dợ căh choom lu lơ lâng apêê pa lết, căh ting cách mạng. Căh đhr’năng ma bhuy chr’năp cơnh đếêc đhị Quảng trường Ba Đình, k’ức cha nắc dzọong pa ngau đương xợơng boóp p’rá âng Ava, ha dợ t’cooh Nguyễn Bội Giong lâng k’bhuh vũ trang zư lêy ta luôn pa nhâm loom, pa ghit lêy đoọng năl lalăm rau căh liêm dưr vaih, pa ghit đhị zập đhr’năng, zêng lâng đhr’năng đâh loon lơi a chắc đay: “A pêê huông lết cung căh choom panh tu súng ch’răh ơy a hêê lêy cha mệêt, lâng đhanuôr dzoọng ch’ngai 100m. K’đhap đoọng lêy panh. Ba bi cơnh apêê vêy súng, coh k’bhuh dưr lướt, coh hêê ơy quy định: lalăm đoàn thể đếêc bơơn moọt ooy zr’lụ, lêy cha mệêt zập cha nắc căh đoọng ngai đơơng súng ch’răh. A rọp choom đươi súng lục ha dợ cung căh choom panh nhâm tước. Ơy pa chăp lêy lứch, muy lựu đạn, za nươu pr’toh  hơơ ạ. Ha dợ zập ngai cung ơy pa chăp tước lơi a chắc đay đoọng zư lêy, ha dang apêê glâm rau pr’toh nắc a zi lêy lâng tước pay đớp, k’đhợơng nhâm, muy a đay zâng, doó chếêc đương k’dua. Lêy bhrợ, zư nhâm mâng lễ đài.”

        Ha bu t’ngay 2/9/1945, Lễ Tuyên ngôn độc lập xang coh đhr’năng ma bhuy chr’năp căh dzợ cơnh. Bhiệc bhan ta bhrợ têng lâng vêy k’ức cha nắc đhanuôr bơơn ta zư tệêm ngăn, nhâm mâng zêng, zập ngai đhị Quảng trường Ba Đình nắc tooi chô apêê c’lâng phố lâng pô, cờ bhrôông cha tur rớơc. Zập ngai cơnh muy đh’rưah gr’rooh: Ting xợơng chính phủ Hồ Chí Minh, Việt Nam độc lập tất lang. 75 c’moo ơy lâh, pa dưr pr’dzọong âng apêê cán bộ chiến sỹ pazêng ma nuyh zư lêy lễ đài, nắc tất lang dzợ ặt coh cr’nọo pr’chăp âng đay ooy cr’chăl lịch sử bơơn xợơng r’vaih âng k’tiếc k’ruung coh boóp p’rá âng ava Hồ./.

Chuyện kể của những người bảo vệ Lễ đài ngày độc lập

                                                                                                                                                                       Nguyên Nhung

Trong các thước phim, bức ảnh ghi lại thời khắc Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Quảng trường Ba Đình lịch sử ngày 2/9/1945, dễ dàng nhận thấy có gần 20 chiến sĩ tham gia bảo vệ lễ đài. Đây chính là lực lượng vũ trang, với vũ khí chỉnh tề, bảo vệ an toàn cho Bác và các đồng chí lãnh đạo cách mạng nước ta trên khán đài khi đó. Trong không khí kỷ niệm ngày Quốc khánh, phóng viên Nguyên Nhung ghi chép lại câu chuyện của những cán  bộ lão thành cách mạng, kể về nhiệm vụ cao cả thiêng liêng của 75 năm trước...

Cách mạng tháng 8 thành công, Sở Công an Bắc bộ được thành lập với nhiệm vụ bảo vệ chính quyền cách mạng, ông Phạm Gia Đốc được vinh dự đảm nhiệm chức vụ Đội trưởng Công an của đơn vị. Trong ngôi nhà ở phố Hàng Quạt, Hà Nội, đã ở tuổi 97 nhưng ông Đốc vẫn nhớ cảm xúc khi được Giám đốc Sở Công An Bắc Bộ Chu Đình Xương trực tiếp giao nhiệm vụ bảo vệ lễ đài trong ngày Quốc khánh 2/9/1945. Giở lại tấm ảnh đen trắng, ố màu thời gian, được lưu giữ như một bảo vật vô giá của gia đình, ông Phạm Gia Đốc xúc động chia sẻ đó là nhiệm vụ cao cả, thiêng liêng và đáng tự hào:“Cách 2 ngày trước ông Chu Đình Xương là Giám đốc phổ biến lấy một số đội, tôi là trong đội ấy. Còn anh đội mũ phớt, đứng đằng trước là anh Dương, còn tôi đứng cạnh. Giao cho chúng tôi, các anh chỉ phổ biến làm sao bảo vệ cho an toàn lễ đài. Khi đến đó có người chỉ huy hướng dẫn. Một mặt thì vui, nhưng một mặt thì lo lắng đi bảo vệ một lễ đài quan trọng như thế.”

Do tính chất đặc biệt của nhiệm vụ cần bảo đảm bí mật, ông Phạm Gia Đốc và đồng đội chỉ được thông báo trước hôm diễn ra lễ tuyên ngôn độc lập đúng hai ngày. Nhận thức được đó là nhiệm vụ quan trọng và chỉ giao cho những người tin tưởng, ông Phạm Gia Đốc cũng hồi hộp, lo lắng vì mục tiêu phải bảo vệ an toàn lễ đài, nhất là trên đó sẽ có những người quan trọng và phía dưới là hàng triệu quần chúng nhân dân. Để đảm bảo an toàn trong mọi tình huống, ông đã ra quảng trường Ba Đình nhiều lần, quan sát từng vị trí:“Trước hôm làm xong lễ đài, chúng tôi đã lên xem lễ đài và mình cũng nhìn cả những cảnh ở đấy để làm sao mà bảo vệ. Buổi chiều ngày 2/9 trước 2 giờ bắt đầu thì tôi đến trước 1 tiếng. Được giao đứng đấy, vòng tôi là vòng thứ 2, vòng thứ nhất là vòng của Giải phóng quân, các ông mặc quần áo vàng, quần sóc. Còn chúng tôi lực lượng thứ 2 là của Sở Công an Bắc bộ, đứng ngoài mặc quần áo trắng.”

Ngày đặc biệt cũng đến, lễ mít tinh diễn ra từ lúc 14h ngày 2/9/1945 nhưng ông Đốc cùng mọi người trong Tổ bảo vệ lễ đài của Sở Công an Bắc bộ có mặt từ buổi sáng để chuẩn bị. Cả đội mặc đồng phục trắng, đứng cách khu vực lễ đài chỉ vài mét. Thực hiện nhiệm vụ nhưng ông cũng háo hức muốn biết ai ở trên đó, và nhất là giây phút nghe giọng Bác cất lên, đọc những câu đầu tiên trong Tuyên ngôn độc lập: “Hỡi đồng bào cả nước!”… ông đã cố kìm nén niềm hạnh phúc vô cùng, để giữ thái độ bình tĩnh, tập trung, nghiêm trang thực hiện nhiệm vụ. Đồng thời bao quát tầm mắt đề phòng về phía trước, phát hiện những biểu hiện không bình thường của những kẻ có thể trà trộn trong biển người ở Quảng trường để gây rối. Ông Phạm Gia Đốc kể lại:“Lúc mà xe của Bác đến, chạy từ đường Quán Thánh vào. Chỗ chúng tôi đứng là ở cạnh, xe vào đằng sau. Tôi chỉ biết xe đến chứ mình cũng không biết những ai cả, vì không được nhìn lên, chỉ biết đứng im như tượng gỗ. Về sau Bác Hồ đọc tuyên ngôn độc lập hỏi “Đồng bào nghe rõ không”, đồng bào trả lời rõ. Trong bụng tôi vui vẻ nhưng không dám hô gì, chỉ đứng nguyên, nhìn thẳng.”

Cũng trong lực lượng được bảo vệ lễ đài, Đại tá Nguyễn Bội Giong, nguyên là Bí thư thuộc Văn phòng Tổng Chính ủy, Bộ Quốc phòng, khi đó ông là chính trị viên đội Tự vệ chiến đấu của Việt Minh làng Sét thuộc huyện Thanh Trì, ngoại thành Hà Nội. Đại tá Nguyễn Bội Giong cho biết, khi thực hiện nhiệm vụ đứng dưới chân lễ đài, tình hình sau ngày giành chính quyền còn nhiều phức tạp, nhân dân đồng lòng, nhưng không thể chủ quan trước các lực lượng phản cách mạng còn rơi rớt. Trong không khí trang nghiêm tại Quảng trường Ba Đình, hàng triệu người đều im phăng phắc đón nghe từng lời tuyên ngôn của Bác, nhưng ông Nguyễn Bội Giong và lực lượng vũ trang bảo vệ vẫn nêu cao cảnh giác, lường trước các tình huống xấu, chủ động trong mọi hoàn cảnh, kể cả sẵn sàng hy sinh:“Nó không thể bắn được vì súng ống mình cũng kiểm tra, với dân đứng xa hơn 100 mét. Bắn ai cũng khó ngắm được. Giả dụ nó có súng, trong đội ngũ đi lên, nội bộ đã có quy định: trước khi đoàn thể đó được vào khu vực đài, kiểm tra từng người để cho không có vũ khí cá nhân nào mang theo. Nó có thể dùng súng lục nhưng cũng không thể bắn tới được. Cũng đã tính hết, cùng lắm chỉ có thể là lựu đạn, thuốc nổ. Mà anh em đã quyết tử, nếu nó tung là phần tôi trông thấy tôi sẽ nhảy ra ôm cả lựu đạn, không phải ai ra lệnh gì hết. Tốt nhất bảo vệ đài chắc chắn nhất.”

Chiều 2/9/1945, Lễ Tuyên ngôn độc lập kết thúc trong không khí thiêng liêng phấn khởi. Buổi lễ với quy mô cả triệu người đã được bảo vệ an toàn tuyệt đối, biển người tại quảng trường Ba Đình lại cuồn cuộn đổ về các con phố với hoa, cờ đỏ sao vàng. Muôn người như một cùng hô vang khẩu hiệu: Ủng hộ chính phủ Hồ Chí Minh, Việt Nam độc lập muôn năm. 75 năm qua trôi qua, hình ảnh các cán bộ chiến sỹ những người bảo vệ lễ đài, sẽ mãi còn trong ký ức thiêng liêng và tự hào về thời khắc lịch sử lắng nghe hồn sông núi trong lời của Bác./.