Luật zâl cha groong tr’vay tr’lin cóh pr’loọng đông vêy ta bhrợ têng xang tơợ c’moo 2007, vêy chr’nắp xơợng đươi tơợ c’moo 2008, ơy ting chrooi pa xiêr bh’rợ tr’vay tr’lin cóh pr’loọng đông, pa dưr râu ma mơ mr’cơnh bhlưa pân juýh pân đil cóh xã hội. Ha dzợ cóh râu la lua cậ, k’r’bhâu pân đil cóh prang k’tiếc k’ruung hêê nắc dzợ ắt lâng đhr’năng vay poóh ooy a chắc a zân, ooy tinh thần tơợ pazêng apêê k’díc âng đay. Râu đâu xay moon râu boóp p’rá ta moóh, vêy cơnh chính quyền vel đông lâng pazêng cơ quan vêy trách nhiệm xơợng bhrợ xa nay pháp luật ooy bh’rợ zâl cha groong tr’vay tr’lin cóh pr’loọng đông nắc cắh la lua k’rang gít? Lưu Huyền, PV Đài p’rá VN vêy bha ar xrặ xay moon ooy xa nay n’nâu. Đhanuôr lâng pr’zớc đh’rứah đương xơợng.

# Nắc cóh 5 c’xêê n’nâu, a moó Thuỷ 33 c’moo, ắt cóh chr’hoong Phú Xuyên, Hà Nội nắc đơơng 2 p’nong k’conh k’tứi xóh n’đắh dông. Lum a moó Thuỷ, cắh n’ngoọ k’noọ muy cha nắc pân đil liêm cơnh đêếc nắc crêê bấc chô k’díc vay poóh bhrậu móh mặt, vêy cơnh cậ nắc óch mùng bêl a moó lâng k’coon xoọc bếch, moon nắc lêệng ch’chêết k’điêl k’coon… Tr’bơơn mơ 8 c’moo nắc 5 c’moo chô ooy đâu, k’díc a m ta luôn vay poóh, pa grơơ moon, nắc đoo bêl tước k’díc vay ngân pa bhlâng, k’nặ chêết bil nắc ha dợ đơơng âng k’coo glúh xóh n’đắh đông.

Nâu cơy díc điêl apêê n’lơơng têêm ngăn bhui har cơnh đêếc, nắc pr’loọng đông đay 2 díc điêl vêy m’bưi râu cắh liêm nắc tr’vay tr’moon, cắh râu choom pr’hay bh’rợ tr’vay tr’lin n’nâu nắc cắh pân chêếc xay moon lâng ngai. A cu k’noọ nắc đhiệp díc điêl cóh pr’loọng đông a năm n’hâu u dưr váih nắc choom ng’lơi. Lêy cóh g’lúh l’lăm k’điêl doọ râu chêếc zâl moon nắc cóh t’tun k’díc cu dưr vay cớ.

Luật zâl cha groong tr’vey tr’lim cóh pr’loọng đông vêy chr’nắp xơợng đươi tơợ c’moo 2008, nắc tước nâu cơy, đhr’năng tr’vey tr’lin cóh pr’loọng đông ta luôn dưr váih cóh zập t’ngay, zập bêl, manuýh bấc ta vey bhlâng nắc apêê pân đil. Ting cơnh xay moon cắh ơy zập, c’moo 2014 prang k’tiếc k’ruung hêê dưr váih 19 r’bhâu bh’rợ tr’vey tr’lin cóh pr’loọng đông vêy ta bhrợ bha ar, cóh đêếc k’nặ 16 r’bhâu manuýh nắc apêê pân đil crêê ta vey. C’moo 2013, vêy lấh 21 r’bhâu pân đil crêê ta z’nắh, pay k’nặ 73% pazêng bh’rợ tr’vey tr’lin cóh pr’loọng đông. Tu k’er k’coon, pr’loọng đông, cr’van, danh dự, râu xay moon âng xã hội nắc muy cóh pazêng râu tu apêê pân đil ắt lâng đhr’năng vêy poóh âng bh’rợ tr’vey tr’lin cóh pr’loọng đông.

Hân đhơ cơnh đêếc, ting cơnh Luật sư Nguyễn Trung Trực, Văn phòng Luật sư Phan đhị Hà Nội, pazêng apêê crêê ta z’nắh âng bh’rợ tr’vey tr’lin cóh pr’loọng đông bêl vêy ta ta moóh nắc lứch cắh n’năl bh’rợ n’nâu nắc bh’rợ lất xa nay pháp luật lâng crêê ta toom. Tơợ đêếc đoọng lêy, bh’rợ lướt xay moon p’too pa choom ooy pháp luật zâl cha groong bh’rợ tr’vey tr’lin cóh pr’loọng đông nắc cắh vêy ta bhrợ têng crêê cơnh. Đhị đêếc cậ, pazêng bh’rợ toom lâng manuýh bhrợ t’váih tr’vay tr’lin cắh lấh rơợng griing. Ba bi cơnh ting cơnh Nghị định 167 âng Chính phủ, lâng bh’rợ ta luôn pa grơơ, moon bhrợ ha manuýh cóh pr’loọng đông ắt cóh đhr’năng k’pân, cắh têêm ắt mamông nắc đhiệp ta toom mơ tơợ 100 r’bhâu đồng tước 1 ức đồng, bh’rợ vay poóh, z’nắh manuýh cóh pr’loọng đông nắc đhiệp ta toom tơợ 1- 2 ức đồng. Luật sư Nguyễn Trung Trực prá:

Luật vêy ta bhrợ têng cắh lấh vêy bấc ngai n’năl. Nắc lâng apêê k’díc công cắh n’năl ooy xa nay xay moon n’nâu. Ha dang apêê đoo n’năl nắc apêê đoo doọ lấh pân vey. Râu bơr cậ nắc bh’rợ toom cắh lấh rơợng griing, cắc vêy xa bhrợ k’pân, bhrợ cóh t’tun nắc doọ dzợ pân bhrợ cơnh đêếc. Vêy cơnh đêếc nắc apêê đoo công k’pân. Cơnh lơơng cậ nắc cr’noọ pr’loọng đông đay ngai kiêng đoọng manúyh n’lơơng n’năl râu bh’rợ n’mốp, tu cơnh đêếc apêê đoo công kiêng chêếc bh’rợ pr’liêm lấh mơ nắc ng’đơơng k’díc đay ooy pháp luật toom.

Pr’căn Ngô Thị Ngọc Anh, Giám đốc Trung tâm pa chắp ch’mêết lêy Giới, pr’loọng đông lâng pa dưr cộng đồng xay moon, muy cóh pazêng râu cắh liêm choom cóh xoọc đâu nắc cóh pazêng râu bh’rợ đươi dua zên âng vel đông công cơnh cơ quan k’đhơợng lêy cấp Trung ương cắh bh’rợ hân đoo xay moon đươi dua zên đoọng ha bh’rợ zâl cha groong tr’vey tr’lin cóh pr’loọng đông. Cắh muy cắh vêy zập zên, ting n’nắc nắc c’bhúh xay bhrợ bh’rợ n’nâu công m’bứi lâng cắh lấh liêm choom, cắh ơy ng’prá xay tước ooy trách nhiệm, tơợ đêếc bhrợ t’váih tr’vey tr’lin cóh pr’loọng đông nắc dzợ râu zr’nắh k’đháp cóh xã hội, ha dợ lâng đợ bh’rợ vêy ta p’cắh ooy pháp luật toom nắc m’bứi pa bhlâng. Ba bi cơnh, cóh c’moo 2013, cóh pazêng k’nặ 30 r’bhâu bh’rợ tr’vey tr’lin cóh pr’loọng đông vêy bha ar cóh prang k’tiếc k’ruung nắc đhiệp 278 bh’rợ vêy ta toom hình sự, 1835 bh’rợ ta toom zên, cắh đoọng tr’lum 1578 bh’rợ… pr’căn Ngô Thị Ngọc Anh xay moon:

C’bhúh bhrợ têng bh’rợ zâl cha groong tr’vey tr’lin cóh pr’loọng đông công cơnh bh’rợ pr’loọng đông pa bhlâng m’bứi lâng đhưr. Cóh apêê tỉnh nắc đhiệp vêy 1 manuýh m’pâng, cóh pazêng chr’hoong nắc đhiệp muy pâng manuýh, cóh cấp chr’val 1 cán bộ k’đhơợng xay bh’rợ văn hoá xã hội bhrợ têng tơợ 23- 27 bh’rợ tr’nêng, tu cơnh đêếc nắc cắh vêy t’ngay c’xêê, c’rơ lâng cr’noọ đoọng ha bh’rợ zâl cha groong tr’vey tr’lin cóh pr’loọng đông. Râu đêếc nắc râu cắh ơy liêm choom ga mắc pa bhlâng.

Prá xay lâng PV Đài p’rá VN, t’coóh Hoa Hữu Vân, Phó Vụ trưởng Vụ pr’loọng đông, Bộ VH,TT lâng DL xay moon, hân đhơ pazêng râu xa nay âng luật pháp ơy ta bhrợ têng tước ooy cấp chr’val, nắc pazêng bh’rợ xơợng bhrợ muy zr’lụ nắc muy cơnh lâng pr’đươi đoọng zâl cha groong tr’vey tr’lin cóh pr’loọng đông cắh liêm choom. Râu la lua, công bấc vel đông cơnh Tây Ninh, Sóc Trăng, Vĩnh Phúc… nắc ơy xay bhrợ rơợng griing lâng vêy đoỌng zên bạc, bhrợ t’váih manuýh đương xay moon bhrợ têng tước ooy zr’lụ đhanuôr ắt mamông, cắh cậ bhrợ t’váih c’bhúh pr’loọng đông đoọng đơớh bơơn lêy, zúp zooi, zâl cha groong đơớh loon bh’rợ tr’vey tr’lin cóh pr’loọng đông. Ha dợ nắc pazêng vel đông n’lơơng nắc cắh ơy bhrợ têng tước ooy:

Tơợ bh’rợ ch’mêết lêy, azi ting đh’rứah lâng Uỷ ban pazêng râu xa nay xã hội âng QH xiêr tước ooy chr’val đoọng xay bhrợ ta luôn cóh 5- 6 c’moo ahay, nắc cóh pazêng zr’lụ azi tước nắc cắh vêy zr’lụ hân đoo công vêy bh’rợ k’rang bhrợ mr’cơnh. Vêy zr’lụ, tước bêl azi ta moon, cơnh xa nay xay moon Khoản 5, điều 35 âng Luật zâl cha groong tr’vey tr’lin cóh pr’loỌng đông nắc cóh zập c’moon, UBND chr’val vêy xay moon ooy HĐND chr’val ooy bh’rợ n’nâu cắh, nắc apêê đoo c’jệ nắc hân tơợ vêy. Bha ar xa nay âng Luật xay moon gít cơnh đêếc nắc apêê đoo công cắh n’năl, cắh k’rang tước nắc cơnh đêếc chính quyền cóh đêếc nắc la lua cắh ơy ting bhrợ têng k’rơ.

Hân đhơ bh’rợ đoọng luật pháp mót ooy pr’ắt tr’mông nắc bh’rợ cóh đanh đươnh, ha dợ xang k’nặ 7 c’moo vêy chr’nắp, Luật zâl cha groong tr’vey tr’lin cóh pr’loọng đông nắc dzợ chríh lâng bấc manuýh đhanuôr lâng cắh ơy choom pa xiêr bh’rợ tr’vey tr’lin cóh pr’loọng đông nắc đợ râu bh’rợ choom ng’xay bhrợ. Râu đêếc đoọng lêy, trách nhiệm âng chính quyền pazêng vel đông lâng cơ quan crêê tước nắc cắh lấh liêm choom, bhrợ t’váih xa nay bh’rợ rơợng griing, ta níh âng pháp luật cắh vêy ta bhrợ têng, lâng cóh x’rịa, pân đil nắc dzợ đợ manuýh crêê bấc râu bil bal, zr’dô pa bhlâng./.