Đhanuôr Cơ Tu chr’val coh ca noong k’tiếc Hùng Sơn ặt ma mông truih ca noong k’tiếc Việt – Lào. J’niêng pr’ặt tr’mông g’nưm tơợ crâng, bhrợ ha rêê năc đơ bhlầng, tu cơnh đêêc nắc đhanuôr ơy loih đươi dua súng ma bhrợ đoọng zư lêy chr’noh chr’bêệt lâng bơơn ađhăh dzăm đoọng k’rang pr’ặt tr’mông. Đhơ Nhà nước căh đoọng bơơn ađhăh dzăm dzợ, ha dợ dzợ bấc ngai cung bơơn, cr’đơơng vêy đhr’năng bấc rau căh liêm choom.

C’moo 2023, t’cooh Alăng Nhến ặt vel Achoong, bơơn vel đong k’đươi pa đớp súng cha răh âng ađoo ma bhrợ lâng bơơn đớp pa chô 2 p’nong a’ọc m’ma. Lơi bh’rợ ơy loih mọot ooy crâng bơơn cha, t’cooh xăl băn a’ọc ting cơnh cán bộ pa choom. Tơợ k’nặ muy c’moo, cr’năn a’ọc ơy dưr pậ, rưah k’nặ 10 p’nong. Pr’loọng đơc muy pâng bhrợ m’ma, mơ lơơng năc pa câl vêy lâh 10 ức đồng. 

T’cooh Alăng Nhến moon, đươi vêy cr’noọ bh’rợ nâu, pr’loọng đong t’cooh ơy xăl cơnh bhrợ cha liêm choom lâh:“Cơnh lalăm, a cu pay đươi súng lướt t’bơơn a đhăh dzăm, k’rang pr’ặt tr’mông lâng cha groong a chắc đay bêl moọt ooy crâng. Bấc c’moo đâu, Nhà nước căh đoọng đươi dzợ năc a cu căh dzợ lướt t’bơơn tơợ crâng, ha dợ cu đơc bhrợ n’kir. Bêl cán bộ lướt k’đươi moon pay đoọng lưch ha pêê k’đhơợng zư, tu pr’đươi nâu buôn vaih rau căh liêm crêê tước pr’ặt tr’mông nắc a cu đoọng lưch ha Công an”. 

Đhị chr’val Avương, cr’noọ bh’rợ “Cher pr’đươi xăl pay súng cha răh” cung zooi bấc pr’loọng đhanuôr r’dợ tệêm ngăn pr’ặt tr’mông. Pr’loọng anoo Ploong Abồ ặt vel Azứt bơơn đớp mưy p’nong a’ọc bhong lâng bơr p’nong a đha xiêm tơợ bêl pa đớp súng âng đoo ơy đơc zư tơợ bấc c’moo đâu. Anoo Abồ vặ pa xoọng zên câl muy p’nong a’ọc căn, k’rong bhrợ c’rọol lâng đươi zập bhơi rơ veh, a pul coh bhươn đong đoọng băn.

Anoo Abồ đoọng năl, c’moo 2022, anoo bơơn k’điêl căh vêy bh’rợ tr’nêng đoọng bhrợ tệêm ngăn. Rau ta zooi đoọng nâu năc pr’đơợ đoọng ha noo tơợp bhrợ cha. Tơợ bh’năn băn xoọc tr’nơợp, pr’loọng anoo năc ơy băn t’bấc mơ 20 p’nong a’ọc, 300 p’nong xiêm, pa chô k’nặ 70 ức đồng zập c’moo. Lâh mơ, anoo dzợ pêch a bóc băn a xiu, choh crâng, r’dợ bhrợ t’bhưah cr’nọo bh’rợ bhrợ cha.

“Bêl xơợng Công an chr’val zooi pr’đươi xăl pay súng cha răh, a cu lâng apêê đhanuôr coh vel năc ơy đơơng nộp ooy Công an. Vel đong cung pa zay xay moon c’lâng bh’rợ pa xiêr đha rựt, a cu dzợ p’niên kiêng bhrợ cha, pa dưr pr’ặt tr’mông. Hâng bhlầng, cr’noọ bh’rợ nâu ơy zooi pr’loọng đong zi ha dưr cơnh xoọc đâu. Đhanuôr cung lêy ooy cr’noọ bh’rợ đoọng ting bhrợ, doọ dzợ k’rong đơc súng chr’răh, g’đech bhrợ lết xa nay pháp luật” - Anoo Ploong Abồ đoọng năl xay moon. 

Vel Azứt, chr’val Avương vêy lâh 160 pr’loọng, đhanuôr Cơ Tu đơ bấc. Đươi vêy chính sách âng Đảng, Nhà nước k’rong bhrợ đoọng ha zr’lụ đhanuôr acoon coh, zooi pr’ặt tr’mông đhanuôr coh đâu r’dợ tệêm ngăn. Ting cơnh t’cooh Bhling Đoong, Trưởng vel Azứt moon, c’năl âng đhanuôr ơy ha dưr dal lâh, ha dợ j’niêng bơơn a đhăh dzăm tơợ crâng dzợ vêy ngai bơơn. Bh’rợ cher pr’đươi xăl pay súng cha răh năc cơnh bhrợ liêm ta nih bhlầng, crêê tước pr’ặt tr’mông âng đhanuôr.“Nâu năc cr’noọ bh’rợ lalua ta nih bhlầng coh bhiệc xay moon, t’pâh đhanuôr xăl cơnh cr’noọ pr’chăp đoọng ting bhrợ cơnh xa nay pháp luật âng Nhà nước. Cr’noọ bh’rợ căh muy c’bhuh chức năng bhrợ liêm bh’rợ, năc dzợ zooi đhanuôr vêy rau bhrợ cha pa dưr pr’ặt tr’mông, doọ chấc k’rang crêê ta toom. Tơợ c’moo 2020 tước nâu kêi, coh vel ơy vêy 8 pr’loọng đhanuôr ma đơơng súng cha răh lâng bình kích điện tước nộp ha Công an chr’val” - T’cooh Bhling Đoong moon ghit. 

Đoọng pa dưr dal bh’nơơn bh’rợ, Công an chr’val Avương năc ơy bhrợ pa ghit đợ rau zooi ha đhanuôr đoọng xăl pay súng cha răh, pr’đươi pr’toh. Ghit năc, đhanuôr pa đớp 01 bêệ súng cồn bơơn zooi 02 p’nong a đha xiêm; pa đơp 01 bêệ súng t’bơơn a đhăh dzăm căh cợ súng hơi, súng quân dụng nắc bơơn đơp 2 p’nong a’ọc m’ma đoọng băn. Đh’rưah, đơn vị xay bhrợ zập cơnh đoọng xay moon, cơnh hòm thư chroi k’rong bọop p’rá, t’pâh trực tiếp đhị zập pr’loọng đha nuôr, pa dưr c’rơ chr’năp âng ma nưih bấc ngai chăp coh zr’lụ đhanuôr ặt.

Ting cơnh Trung tá Ngô Văn Thìn, Trưởng Công an chr’val Avương, tơợ c’moo 2020 tước nâu kêi, đơn vị năc ơy pay zư 68 súng cha răh zập rau, pazêng 50 bêệ súng ma bhrợ, 10 súng cồn, 8 súng PCP lâng 2 bêệ kich điện, 5 cr’liêng đạn. Jưah lâng đêêc, đơn vị cung zooi pr’đươi bhrợ cha đoọng ha 68 pr’loọng đhanuôr lâng 8 p’nong a’ọc, 36 p’nong a đha, 2.500 tơơm quế m’ma lâng bấc rau tơơm cha p’lêê lơơng, zooi đhanuôr vêy pr’đơợ pa dưr pr’ặt tr’mông.

Trung tá Ngô Văn Thìn đoọng năl: “Cr’chăl tước đâu, Công an chr’val Avương năc xay moon lâng chính quyền năc t’bhlầng bh’rợ xay moon, t’pâh lâng bấc cơnh năc: xay moon trực tiếp đhị zập pr’loọng đhanuôr, pa zưm lâng zập g’luh họp vel, đươi dua loa truyền thanh, mạng xã hội lâng xa nay buôn năl, ghit lâng đhr’năng lalua, pa dưr c’rơ chr’năp âng ma nưih bấc ngai chăp coh zr’lụ ặt ma mông. Pa têệt đêêc nắc zư liêm cr’noọ bh’rợ “Cher pr’dươi xăl pay súng cha răh” pa têệt lâng bh’rợ xay moon, ặt bhrợ lâng đhanuôr. Cha mêệt lêy, k’đươi zập pr’loọng dzợ k’rong đơc súng cha răh năc đơơng chô ooy công an, chroi k’rong tệêm ngăn lâng pa dưr pr’ặt tr’mông đhị vel đong”.

Tơợ cr’noọ bh’rợ “Cher pr’đươi xăl pay súng cha răh” ơy chroi k’rong bhrợ xăl c’năl lâng cơnh bhrợ cha âng đhanuôr zr’lụ da ding ca coong Đà Nẵng. Nâu căh muy năc c’lâng bh’rợ k’đươi t’pâh năc dzợ cơnh bhrợ tơợ tr’nơợp, liêm choom đoọng ha đhr’năng lalua, zooi đhanuôr jưah ting xơợng xa nay pháp luật, jưah pa dưr pr’ặt tr’mông ha dưr đanh mâng./.

“Trao sinh kế, đổi vũ khí”

Ở vùng núi thành phố Đà Nẵng, súng tự chế từng gắn với đời sống của người dân nên việc từ bỏ không dễ. Để người dân tuân thủ quy định pháp luật, lực lượng Công an và chính quyền địa phương đã triển khai nhiều giải pháp thu hồi vũ khí, vật liệu nổ. Nổi bật là mô hình “Trao sinh kế, đổi vũ khí”, mang lại hiệu quả kép vừa thu hồi vũ khí, vừa tạo sinh kế cho người dân.

Đồng bào Cơ Tu xã biên giới Hùng Sơn sinh sống dọc tuyến biên giới Việt - Lào. Tập quán sống dựa vào rừng, làm nương rẫy là chủ yếu nên trước đây bà con có thói quen sử dụng súng tự chế để bảo vệ mùa màng và săn bắn thú rừng, cải thiện đời sống. Dù Nhà nước đã cấm săn bắn động vật hoang dã, nhưng ở một bộ phận người dân, thói quen này vẫn còn tồn tại, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.

Năm 2023, ông Alăng Nhến ở thôn Achoong, được địa phương vận động giao nộp khẩu súng tự chế và được nhận hỗ trợ một cặp heo giống. Từ bỏ việc vào rừng mưu sinh, ông chuyển sang chăn nuôi theo hướng dẫn của cán bộ. Sau gần một năm, đàn heo phát triển, sinh sản gần 10 con. Gia đình giữ lại một nửa để tái đàn, số còn lại bán được hơn 10 triệu đồng.

Ông Alăng Nhến bảo, nhờ mô hình hỗ trợ sinh kế này, gia đình ông thay đổi cách làm kinh tế có kế hoạch và chủ động hơn. "Trước đây, tôi dùng súng để đi săn, cải thiện bữa ăn cho gia đình và phòng thân khi đi rừng. Nhiều năm nay, Nhà nước cấm săn bắn nên tôi không đi săn nữa, nhưng vẫn giữ súng làm kỷ niệm. Chúng tôi được cán bộ vận động giao nộp vũ khí các loại, vì nó ảnh hưởng đến an ninh, trật tự, nên tôi đã mang súng đi nộp cho công an".    

Ở xã miền núi Avương, mô hình “Trao sinh kế, đổi vũ khí” cũng giúp nhiều hộ dân từng bước ổn định cuộc sống. Gia đình anh Pơloong Abồ ở thôn Azứt nhận được một con heo đực và cặp vịt xiêm sau khi giao nộp khẩu súng cất giữ nhiều năm nay. Anh Abồ vay mượn mua thêm một con heo nái, đầu tư làm chuồng sau nhà, tận dụng rau, củ sẵn có trong vườn để chăn nuôi. 

Anh Abồ cho biết, năm 2022, anh lập gia đình khi không có công việc ổn định. Nguồn sinh kế này là động lực để anh bắt đầu làm kinh tế. Từ số vật nuôi ban đầu, gia đình anh đã phát triển đàn heo khoảng 20 con, hơn 300 con vịt xiêm, thu nhập gần 70 triệu đồng mỗi năm. Ngoài ra, anh còn đào ao nuôi cá, trồng rừng, từng bước mở rộng sản xuất.

“Khi hay tin Công an xã hỗ trợ sinh kế đổi lấy vũ khí, tôi và vài hộ trong thôn liền mang đi nộp. Địa phương cũng đẩy mạnh công tác giảm nghèo, mình có sức trẻ rất muốn làm kinh tế, ổn định cuộc sống. Mừng là nguồn sinh kế này đã giúp gia đình phát triển như hiện nay. Bà con cũng nhìn vào mô hình để làm theo, không còn tàng trữ vũ khí, tránh vi phạm pháp luật” - Anh Pơloong Abồ cho biết. 

Thôn Azứt, xã Avương có hơn 160 hộ, chủ yếu là người Cơ Tu. Nhờ chính sách của Đảng, Nhà nước đầu tư cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số, giúp đời sống người dân nơi đây dần ổn định. Theo ông Bling Đoong, Trưởng thôn Azứt, dù nhận thức đã được nâng cao, nhưng tập quán săn bắt vẫn còn tồn tại ở một số ít người dân. Việc trao sinh kế gắn với thu hồi vũ khí là cách làm thiết thực, tác động trực tiếp đến đời sống người dân. 

“Đây là mô hình rất là thiết thực trong việc tuyên truyền, vận động bà con thay đổi nhận thức để tuân thủ pháp luật của Nhà nước. Mô hình không chỉ lực lượng chức năng thực hiện tốt nhiệm vụ, mà còn giúp bà con có sinh kế để phát triển kinh tế, lại không lo sợ bị xử lý. Từ năm 2020 đến nay, trong thôn đã có 8 hộ dân tự giác mang súng tự chế và bình kích điện đến nộp cho Công an xã” - Ông Bling Đoong cho biết. 

Để nâng cao hiệu quả mô hình, Công an xã Avương đã cụ thể hóa mức hỗ trợ sinh kế để thu hồi vũ khí, chất nổ. Cụ thể, người dân giao nộp 01 khẩu súng cồn thì được hỗ trợ 02 con vịt xiêm; 01 khẩu súng PCP hoặc súng tự chế nhận được 01 con heo và 2 con vịt xiêm; giao nộp 01 khẩu súng săn, súng hơi hoặc súng quân dụng được nhận tới 2 con heo rừng giống để phát triển chăn nuôi. Đồng thời, đơn vị triển khai các hình thức tuyên truyền linh hoạt, như hòm thư góp ý, vận động trực tiếp tại hộ gia đình, phát huy vai trò người có uy tín trong cộng đồng.

Theo Trung tá Ngô Văn Thìn, Trưởng Công an xã Avương, từ năm 2020 đến nay, đơn vị đã thu hồi 68 vũ khí các loại, gồm 50 súng tự chế, 10 súng cồn, 8 súng PCP, cùng 2 bình kích điện và 5 viên đạn. Song song đó, đơn vị cũng hỗ trợ sinh kế cho 68 hộ dân với 8 con heo, 36 con vịt, 2.500 cây quế giống và nhiều loại cây ăn quả khác, giúp bà con có điều kiện phát triển kinh tế.

Trung tá Ngô Văn Thìn cho biết thêm:“Thời gian tới, Công an xã Avương tiếp tục tham mưu chính quyền đẩy mạnh tuyên truyền, vận động bằng nhiều biện pháp như: Tuyên truyền trực tiếp tại hộ dân, lồng ghép trong các buổi họp thôn, sử dụng loa truyền thanh, mạng xã hội với nội dung ngắn gọn, dễ hiểu, sát với thực tế, phát huy vai trò người có uy tín trong cộng đồng. Tiếp tục duy trì mô hình “Trao sinh kế, đổi vũ khí” gắn với dân vận khéo gần dân, sát dân. Rà soát, vận động từng hộ còn khả năng tàng trữ vũ khí để thu hồi, góp phần đảm bảo an ninh trật tự, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương”. 

Hiệu quả kép từ mô hình “Trao sinh kế, đổi vũ khí” đã góp phần thay đổi nhận thức và cách làm ăn của người dân vùng cao Đà Nẵng. Đây không chỉ là giải pháp vận động, mà còn là cách làm từ gốc, phù hợp thực tế, giúp người dân vừa chấp hành pháp luật, vừa phát triển kinh tế bền vững./.