Cóh pazêng c’moo đăn đâu, bh’rợ k’rang lêy c’rơ tr’mông, khám pa dứah cr’ay đoọng ha đhanuôr đhị tỉnh k’noong k’tiếc Kon Tum bơơn bấc bh’nơơn bh’rợ chr’nắp. Tr’haanh bhlầng nắc mạng lưới y tế tợơ tuyến cơ sở bơơn k’rang k’rong bhrợ têng., c’rơ bhriêl choom đắh chuyên môn, nghiệp vụ k’bhúh y bác sỹ ting t’ngay ting ha dưr dal. Đhơ cơnh đếêc, nắc tợơ râu pa dưr dal nâu bhrợ ha ngành y tế tỉnh zâng lâng bấc râu k’đhap k’ra zêng đắh cơ sở vật chất cung cơnh ma nuýh bhrợ têng.

       Bơơn ta bhrợ t’váih tợơ 9 c’moo hay đhị thị trấn Plei Kần, chr’hoong k’noong k’tiếc Ngọc Hồi, Bệnh viện Đa khoa zr’lụ Ngọc Hồi, ơy xay bhrợ đươi dua lấh 3.400 kỹ thuật t’mêê, cơnh đắh sản khoa, phụ khoa, đơn nguyên sơ sinh lần vêy zêng apêê kỹ thuật z’lấh tuyến. Râu đâu nắc ơy zooi bệnh viện pay loom âng lấh 200 r’bhầu đhanuôr âng 4 chr’hoong: Đăk Glei, Ngọc Hồi, Đăk Tô lâng Tu Mơ Rông. Xọoc k’rang lêy ca coon t’mêê ruốch ruột thừa đhị Bệnh viện, a moó Nguyễn Thị Đào, ặt đhị chr’val Đăk Môn, chr’hoong k’noong k’tiếc Đăk Glei đoọng năl, a moó cung cơnh bấc đhanuôr cóh zr’lụ, yêm tệêm bêl c’la đay căh cợ ma nuýh đong tước đâu zư pa dứah:“Tợơ bác sĩ tước apêê y tá, điều dưỡng zập ngai cung bhrợ têng liêm ta níh, lứch loom luônh. K’rang zư pa dứah liêm ta níh. Vệ sinh nắc liêm sạch. M’pâng ha dưm cung vêy bác sĩ tước lưm ta moóh đhr’năng ca ay, tước đấh ra diu t’mêê dưr tợơ bếch cung ơy lêy bác sĩ tước t’moóh apêê ca ay. Cóh đâu căh vêy roóch. ha dang oó lấh ca ay ngân nắc acu căh đơơng ca coon xiêr ooy Kon Tum, cr’ay ting ngân vêl tước m’pâng c’lâng váih râu căh liêm lâng bil bấc zên bạc.”

       Mr’hal bhlầng vêy pazêng bh’nơơn bh’rợ ơy bơơn cóh đhr’năng k’rang lêy c’rơ tr’mông, zư pa dứah đoọng ha đhanuôr, Bệnh viện Đa khoa zr’lụ Ngọc Hồi cung m’jứah zâng lâng đhr’năng bịng xiêr. Khoa Nội-Nhi bhrợ têng đhệêng đoọng 60 giường nắc pa xoọng 50 giường dzợ. Khoa Ngoại sản 30 giường nắc pa xoọng 48 giường dzợ. Dáp pazêng prang bệnh viện, đhr’năng lalấh bịng xiêr nắc dzoóc lấh 225%; pazêng giường bệnh nắc ta bhrợ k’tứi tợơ 90cm nắc dzợ 50cm đoọng oó lấh xiêr tía. Bác sĩ Nguyễn Hữu Thâm, Giám đốc Bệnh viện Đa kkhoa zr’lụ Ngọc Hồi đoọng năl, đhr’năng lalấh bing xiêr nắc ơy đanh tợơ 5 c’moo đâu, nâu kêi nắc dưr váih râu k’đháp k’ra pa bhlầng lâng đơn vị:“ Tợơ đhr’năng lalấh bịng xiên pa tệêt đếêc nắc bấc râu căh liêm ting t’pun, pazêng vêy bh’rợ thu dung pa dứah, bh’rợ k’rang lêy ma nuýh ca ay zập t’ngay, chế độ âm cha đoọng ha ma nuýh ca ay, tước bhrợ vệ sinh ting t’pun. Cóh muy zr’lụ cơnh đếêc a zi cung lưm bấc râu k’đháp k’ra. Râu pa zay âng zi cung mơ đhệêng a năm. Xọoc đâu đhr’năng bịng xiên bhrợ bấc râu k’đháp k’ra đoọng ha zi. Ha dang đhr’năng nâu tước đanh đươnh nắc râu yêm loom âng ma nuýh ặt zư pa dứah cắh dzợ cơnh xoọc đâu.”

      M’jứah lâng đhr’năng bịng xiêr đăh cơ sở hạ tầng, cắh zập ma núyh bhrợ têng cung nắc râu k’đháp k’ra âng apêê cơ sở y tế công lập đhị tỉnh Kon Tum. Nắc bệnh viện hạng 2 lâng 27 khoa chuyên môn lâng 7 phòng chức năng, đhr’năng cắh zập manuýh bhrợ têng xoọc nắc đhr’năng za zưm đhị pazêng apêê khoa, phòng âng Bệnh viện Đa khoa tỉnh Kon Tum. Bơơn ta bhrợ t’váih mơ 4 c’moo, Khoa Ung bướu âng Bệnh viện vêy chỉ tiêu 20 bệê giường ha dợ đhr’năng lalua nắc ta luôn tước 30 giườn đoọng ma nuýh ca ay ặt bếch zư pa dứah lâng công suất giường bệnh tước 130% muy c’moo. Bác sĩ Đinh Hữu Hoà, Phó Trưởng Khoa Ung bướu đoọng năl, cắh mr’cơnh lâng đhr’năng dưr vấc đắh ma nuýh tước pa dứah, tợơ t’ngay ta bhrợ t’váih tước nâu kêi bác sĩ âng Khoa nắc 3 cha nắc a năm: “Lâng k’bhúh bác sĩ zư pa dứah m’bứi cơnh đếêc, bác sĩ cơnh a zi nắc pa zay lứch c’rơ âng đay đoọng bhrợ têng bấc râu bh’rợ m’jứah. Cóh đếêc bhrợ zêng lâng bh’rợ roóch, truyến hoá chất, k’rang lêy ngai ca ay doó lấh ngân, xay moon đhr’năng cr’ay đoọng ha ma nuýh ca ay. Ha dang zập ma nuýh bhrợ têng nắc muy Khoa Ung bướu lêy nắc lêy tước apêê chuyên ngành Ngoại ung bướu, Nội ung bướu, Xạ trị, Y học hạt nhân, k’rang lêy ngai ca ay doó lấh ngân. Đhơ cơnh đếêc lâng đhr’năng đhị Kon Tum lâng ma nuýh pa bhrợ cơnh đếêc nắc  azu zập bác sĩ bhrợ têng bấc râu bh’rợ. Muy bác sĩ nắc lêy bhrợ Ngoại, bhrợ Nội. Nắc đắh bh’rợ bác sĩ, bh’rợ điều dưỡng cung lưm k’đháp.”

      Cóh đhr’năng đhanuôr tước zư pa dứah đhị Bệnh viện Đa khoa tỉnh Kon Tum ting t’ngay ting bấc, ghít nắc cơnh c’moo 2016, dzoóc lấh 36.400 chu t’ping lâng c’moo 2014; đợ pa dứah nội trú dzoóc lấh 4.300 chu; roóch pa dứah bấclấh 400 cha nắc nắc đhị bấc c’moo hay bệnh viện cung căh ơy bơơn pa xoọng biên chế. Ting cơnh Bác sĩ Võ Văn Thanh, Giám đốc Bệnh viện, nắc lêy pa xoọng 215 cha nắc, lêy dzoóc lấh m’pâng đợ biên  chế xoọc đâu, k’bhúh apêê pa bhrợ đhị Bệnh viện đa khoa Kon Tum nắc bhrợ mơ quy định đhị Thông tư liên tịch số 08 c’moo 2017 âng Bộ Nội vụ-Bộ Y tế. Bh’rợ cắh zập ma nuýh pa bhrợ xoọc lưm k’đháp k’ra bấc pa bhlầng đoọng ha bh’rợ chuyên môn cung cơnh bh’nơơn bhrợ têng: “Đhr’năng cắh zập ma nuýh pa bhrợ đanh đươnh nắc bhrợ căh liêm tước đhr’năng pa bhrợ âng bệnh viện. Ghít nắc cơnh r’pặ ca trực, xang nắc r’păh cr’chăl đhêy pa xoọng, r’pặ cr’chăl đhêy phép, lưm k’đháp pa bhlầng, lâng r’pặ ma nuýh đoọng pa choom liêm ghít c’rơ chuyên môn cung lưm k’đháp. M’jứah lâng đếêc nắc cung bhrợ căh liêm tước bh’nơơn dịch vụ. Vêy bêl bhrợ zr’nắh lâng nhân viên lalấh g’lếêh nắc váih đhr’năng pa prá lâng ma nuýh ca cay căh lấh liêm choom. Đhr’năng căh zập ma nuýh pa bhrợ bhrợ căh liêm tước bh’nơơn bhrợ têng.”

       Ngành Y tế Kon Tum xoọc ặt đhị đhr’năng k’đháp bấc râu, nắc đoo: Bêl pa dưr dal bh’nơơn zư pa dứah cr’ay nắc ma nuýh ca ay tước zư pa dứah lalấh bấc, bệnh viện lalấh bịng xiên. Lâng bêl bệnh viện la lấh bịng xiêr, bh’nơơn zư pa dứah đhanuôr nắc ặt đhị đhr’năng xiêr. Lâng râu pa zay âng ngành y tế nắc cắh zập đoọng chếêc lêy c’lâng z’lấh k’đháp k’ra nâu./.

Y tế Kon Tum và thách thức quá tải

                                                                 Khoa Điềm

Trong những năm gần đây, việc chăm sóc sức khỏe, khám và điều trị bệnh cho nhân dân ở tỉnh biên giới Kon Tum đạt nhiều thành tựu quan trọng. Nổi bật là mạng lưới y tế từ tỉnh đến tuyến cơ sở được quan tâm đầu tư xây dựng, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ đội ngũ y bác sĩ ngày càng nâng cao. Tuy nhiên, chính sự nâng cao này lại khiến ngành y tế của tỉnh đối diện với nhiều khó khăn, thách thức cả về cơ sở vật chất cũng như nguồn nhân lực.

Được thành lập cách đây 9 năm tại thị trấn Plei Kần, huyện biên giới Ngọc Hồi, Bệnh viện Đa khoa khu vực Ngọc Hồi, đã triển áp dụng trên 3.400 kỹ thuật mới, như trong lĩnh vực sản khoa, phụ khoa, đơn nguyên sơ sinh và có cả những kỹ thuật vượt tuyến. Điều này đã giúp bệnh viện giành được lòng tin của hơn 200 nghìn dân, của 4 huyện: Đăk Glei, Ngọc Hồi, Đăk Tô và Tu Mơ Rông. Đang nuôi con gái mổ ruột thừa tại Bệnh viện, chị Nguyễn Thị Đào, ở xã Đăk Môn, huyện biên giới Đăk Glei cho biết, chị cũng như nhiều người trong khu vực, rất yên tâm khi chính mình hoặc người nhà đến khám-điều trị tại đây: “Từ bác sĩ cho đến các cô y tá, điều dưỡng là ai cũng nhiệt tình, niềm nở đón bệnh nhân. Chăm sóc hỏi han là đầy đủ lắm. Vệ sinh thì sạch sẽ, ngăn nắp và nhiệt tình. Đêm khuya cũng có bác sĩ đến thăm bệnh nhân, rồi sáng mình vừa trên giường dậy là bác sĩ đã đến thăm bệnh nhân rồi. Ở đây không có mổ, mình không phải đưa con xuống Kon Tum, bệnh nặng có khi đưa xuống giữa đường có những nguy hại hoặc tốn kém cho gia đình”.  

Vui vì những kết quả tích cực đã đạt được trong chăm sóc sức khỏe, khám, điều trị bệnh cho người dân, Bệnh viện Đa khoa khu vực Ngọc Hồi cũng đồng thời phải đối diện với tình trạng quá tải. Khoa Nội- Nhi từ thiết kế 60 giường phải kê thêm 50 giường. Khoa Ngoại sản từ 30 giường kê thêm 48 giường. Tính chung toàn bệnh viện, mức quá tải đã lên tới 225%; hầu hết các giường bệnh phải thu hẹp chiều rộng từ 90cm xuống còn 50cm để giảm sự chật chội. Bác sĩ Nguyễn Hữu Thâm, Giám đốc Bệnh viện Đa khoa khu vực Ngọc Hồi cho biết, tình trạng quá tải kéo dài đã 5 năm, nay trở thành một thách thức thật sự với đơn vị:“Từ quá tải cơ sở hạ tầng kéo theo nhiều khó khăn trong công tác thu dung điều trị, công tác chăm sóc người bệnh hàng ngày, chế độ ăn uống cho người bệnh, rồi công tác vệ sinh. Ở trong một không gian như thế chúng tôi cũng rất lấy làm khó khăn. Sự cố gắng của chúng tôi cũng đến một mức nào đó thôi. Hiện nay sự quá tải đã gây rất nhiều khó khăn cho chúng tôi. Nếu kéo dài thế này thì sự hài lòng của người bệnh sẽ giảm sút đi”.

  Cùng với quá tải về cơ sở hạ tầng, thiếu nhân lực cũng là vấn đề nhức nhối của các cơ sở y tế công lập ở tỉnh Kon Tum. Là bệnh viện hạng 2 với 27 khoa chuyên môn và 7 phòng chức năng, tình trạng thiếu nhân lực đang là thực trạng chung ở tất cả các khoa, phòng của Bệnh viện Đa khoa tỉnh Kon Tum. Được thành lập cách đây 4 năm, Khoa Ung bướu của Bệnh viện có chỉ tiêu 20 giường bệnh nhưng thực tế luôn có gần 30 bệnh nhân điều trị với công suất giường bệnh tới 130% một năm. Bác sĩ Đinh Hữu Hòa, Phó Trưởng Khoa Ung bướu cho biết, ngược lại với sự tăng lên nhanh chóng về số lượng bệnh nhân, từ ngày thành lập đến nay bác sĩ của Khoa vẫn chỉ vỏn vẹn có 3 người:“Với một đội ngũ nhân lực mỏng như vậy về bác sĩ, chúng tôi cố gắng một người làm rất nhiều công việc. Trong đó kiêm về phẫu thuật có, rồi truyền hóa chất cho bệnh nhân có, chăm sóc giảm nhẹ, tư vấn cho bệnh nhân. Nói chung thường nếu có đầy đủ nhân lực một Khoa Ung bướu phải có các chuyên ngành Ngoại ung bướu, Nội ung bướu, Xạ trị, Y học hạt nhân, Chăm sóc giảm nhẹ. Tuy nhiên với tình hình ở Kon Tum và nhân lực như vậy thì chúng tôi mỗi bác sĩ phải kiêm nhiệm rất nhiều việc. Một bác sĩ có thể phải làm Ngoại, có thể làm Nội. Đó là phần bác sĩ, phần điều dưỡng cũng khó khăn.

Trong khi số lượng người dân đến khám và điều trị tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Kon Tum  không ngừng tăng, cụ thể như năm 2016, tăng hơn 36.400 lượt so với năm 2014; số điều trị nội trú tăng hơn 4.300 lượt; số trường hợp phẫu thuật tăng hơn 400 trường hợp thì nhiều năm qua bệnh viện vẫn chưa được bổ sung biên chế. Theo Bác sĩ Võ Văn Thanh, Giám đốc Bệnh viện, phải cần thêm 215 người, nghĩa là phải tăng gần gấp rưỡi số biên chế hiện nay, đội ngũ ở Bệnh viện Đa khoa Kon Tum mới đáp ứng được quy định tại Thông tư liên tịch số 08 năm 2007 của Bộ Nội vụ- Bộ Y tế. Việc nhân lực thiếu quá nhiều đang gây những khó khăn lớn cho công tác chuyên môn cũng như chất lượng phục vụ:“Vấn đề quá thiếu nhân lực kéo dài ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động của bệnh viện. Cụ thể như vấn đề bố trí ca trực, rồi sắp xếp thời gian nghỉ bù, sắp xếp thời gian nghỉ phép rất là khó khăn. Và sắp xếp con người để đi đào tạo chuyên sâu để nâng cao năng lực chuyên môn cũng rất là khó khăn. Bên cạnh đó cũng làm ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ. Đôi lúc nó làm căng thẳng tâm lý của nhân viên nên đôi lúc có sự giao tiếp cũng chưa đúng mực. Vấn đề thiếu nhân lực ảnh hưởng rất là lớn đến chất lượng phục vụ”.  

Ngành Y tế Kon Tum đang đứng trước một vòng luẩn quẩn, đó là: Khi nâng cao được chất lượng khám chữa bệnh thì bệnh nhân sẽ đến rất đông, bệnh viện nhanh chóng quá tải. Và khi bệnh viện quả tải, chất lượng khám chữa bệnh, phục vụ người dân lại gặp nguy cơ đi xuống. Chỉ với sự cố gắng của riêng ngành y tế thì không đủ để tìm lối thoát ra khỏi vòng luẩn quẩn này./.