Bha nụ Bàu âng vel Thạnh Bình, chr’val Tiên Cảnh, chr’hoong Tiên Phước buôn bơơn moon tước lâng p’rá “ n’đắh loom toọm đác, n’đắh hoọng k’ruung ga mắc nắc n’đắh chêên nặc a bóc”. Ting trúih t’ruih p’rá vêy ha dợ bơơn năl pr’đơợ âng bha nụ k’tứi n’nâu la lua chr;nắp la llay, tu bơơn ga ving zấp n’đắh toọm đác An Sơn n’đắh loom, k’ruung Đá Giăng lâng đhêy chăng n’đắh hoọng lâng n’đắh chêên nắc a bóc k’tứi yêm  têêm.

Râu liêm la lay âng Thạnh Bình, âng bha nụ Bàu nắc đợ acoon c’lâng văng gur cóh n’dúp tơơm n’loong gâm ngút, nắc đợ c’cọ đhêl pr’têệt đh’rứah, nắc đợ bêệ giếng đhêl ặt da doóc trúih c’lâng, nắc đợ zr’lụ nang chr’nóh vêy bấc tơơm n’loong lâng pô zấp râu…. Bấc t’nooi p’nang chắt trúih c’lâng lướt, đanh đanh nắc bơơn c’chăl lâng apêê m’bưr trúc, đợ m’bưr dâm bụt…cơnh muy cơnh đoọng bhrợ t’váih râu c’jệ lêy lâng pa dưr râu liêm pr’hay.  Lâng đác giếng liêm ch’ngaach chriết chroót, bhóc choom ộm nắc cơnh n’đhơ doó úh pa k’joóc.

Ha dợ cốh Lộc Yên, râu liêm la lay nắc thanh trà, p’lêếh chè tàu, đong ty. Lâng nắc dợz vêy p’lêếh đhêl dzợ. Bh’dzang lướt đhị apêê c’lâng đhêl c’chăl lâng chè tàu bơơn bhrợ pa liêm, bh’nhăn kiêng lướt ting bhr’dzang k’zíh lâng doó bơơn xơợng ga lêếh ca bao, n’đhơ đhr’đấc r’dợ.

Moọt lum lêy ooy apêê nang thanh trà, bơơn lêy pr’hay bêl bơơn lêy đợ p’lêê p’coo xoọc cha riing. Cắh cậ bêl xơợng xay trúih ooy t’rúih bh’lô bh’la lâng z’lâng z’lấh cr’chăl âng apêê đhr’nong đong ty, loom xơợng d’dươl pa chắp râu ch’ngai đăn….

Cóh Lộc Yên lâng Thạnh Bình, đợ t’rúih ooy đhêl  k’dâng lêy doó ha mơ choom lứch. Cắh vêy nắc tu muy đợ g’roong đhêl bơơn bhrợ pa liêm, cắh muy tu đợ p’lêếg đhêl ta luôn pa chăm,… nắc dzợ đợ râu xa nay tơợ đhêl.

Đhêl ra pặ brhợ toor đong lâng trúih ting c’lâng lướt za zum, đoọng bhrợ t’váih x’rắ ha ting acoon c’lâng, đoọng pác bhrợ ha nang chr’nóh cóh đâu vêy nắc c’cọ đhêl. Đhêl ặt cóh prang chr’nóng, bha đưn lâng trúih toor k;ruung Đá Giăng. Bêl bơơn ra pặ t’gơn dhd’rứah, cơnh ắnc muy đương vêy mơ đêếc a năm, đhêl p’têệt pa zum dhd’rứah, n’đhơ doó kiêng vêy vôi dzợ…

Tơợ t’rúih âng đhêl, cắh choom cắh pa chắp ooy apêê lang ma nứih cóh đâu. Tơợ lang a hay, apêê đoo ta luôn za nươr đh’rứah, za nươr ooy đhêl ma mông liêm nhâm, đoọng đợ tơơm chr’nóh ting t’ngay ting t’viêng t’vir, đoọng đợ g’roong đhêl zấp t’ngay dưr dal p’xoọng lâng nhâm mâng lấh…

Ặt cơnh đêếc, k’tiếc k’bunh, n’loong n’cuông, acoon ma nứih âng Thạnh Bình, âng Lộc Yên nắc liêm pr’hay, bhrợ t’mêê lấh đhăm k’tiếc âng đay. Nắc ngai chô lâng đhăm k’tiế cóh đâu, n’đhơ nắc g’lúh tr’nơợp, g’lúh bơr  n’đhơ nắc  bấc chu cớ công cắh choom đhêêng./.

Yên lành làng cổ xứ Tiên...

       Hai ngôi làng cổ Lộc Yên và Thạnh Bình nằm kề bên nhau, ẩn mình trong ngát xanh cây trái bốn mùa ở xã Tiên Cảnh, huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam. Những ai đã từng đến đây thì bao trùm lên tất cả trong lòng luôn có một cảm giác thân thuộc, gần gũi. Và còn có cả những cảm giác mới mẻ, lạ lẫm cứ hiện lên trong mỗi lần trở lại.

Xóm Bàu của làng Thạnh Bình, xã Tiên Cảnh, huyện Tiên Phước thường được nhắc đến bằng câu phương ngữ "trước suối sau sông bên hông là bàu". Lần theo câu ca dao mới biết địa thế của xóm nhỏ này thật đặc biệt, bởi được ôm ấp, vỗ về bởi dòng suối An Sơn phía trước, bởi sông Đá Giăng với đá là đá ở phía sau, và bên cạnh là bàu nước nhỏ yên lành.

Đặc sản của Thạnh Bình, của xóm Bàu là những con đường quanh co dưới vòm cây xanh mát rượi, là những bờ đá mộc mạc nối tiếp nhau, là những chiếc giếng đá nằm rải rác ven đường, là những khu vườn bậc thang nhiều cây cối và hoa dại... Những hàng cau thẳng tắp dọc đường đi, thi thoảng lại được điểm xuyết bởi những khóm trúc, những lùm dâm bụt... như một cách để tạo bất ngờ và tăng sức quyến dụ bước chân người. Và nước giếng nữa, ngọt mát cứ như luôn luôn được "ướp đá", múc lên là có thể uống ngay chứ chẳng cần đun sôi.

Còn ở Lộc Yên, đặc sản là thanh trà, ngõ chè tàu, nhà cổ. Và hẳn nhiên, còn có cả ngõ đá nữa. Dạo bước qua những con ngõ đá chen chè tàu được cắt tỉa công phu, nhẩm đọc câu thơ chơi chữ hóm hỉnh của một nhà thơ xứ Tiên "lên ngõ đá coi chừng... ngã đó!", càng muốn đi từng bước chậm và... không hề thấy mệt dù những con ngõ cứ mỗi lúc một lên cao dần.

Tự để mình đi lạc vào những vườn thanh trà, chợt thấy vui khi biết mình đang bị cám dỗ, bị chiêu dụ, nhất là khi tận mắt nhìn thấy những chùm quả lúc lỉu đang chín tới, bắt đầu "làm đường" trong từng tép nhỏ mỗi dịp đầu thu. Hay khi nghe kể về gốc tích và hành trình vượt thời gian của những ngôi nhà cổ, lòng chợt nôn nao những nghĩ ngợi xa gần...

Ở Lộc Yên và Thạnh Bình, những câu chuyện về đá dường như chưa bao giờ kết thúc, tưởng đã cũ mà hóa ra luôn mới. Không phải vì những bờ đá luốn được tôn thêm, không hẳn vì những ngõ đá luôn được đắp bồi, chăm dưỡng... mà còn vì những triết lý từ đá.

Đá để xếp thành bờ bao quanh nhà và men theo lối đi chung, để tạo hình cho từng con ngõ, để phân cấp các thớt đất cao thấp cho vườn tầng ở đây đều là đá phiến - một thứ đá non chỉ có ở vùng này. Đá phiến nằm tản mác khắp các khu vườn, triền đồi và ở ven sông Đá Giăng. Khi được xếp chồng lên nhau, như chỉ chờ có vậy, đá phiến tự kết dính vào nhau, chẳng cần vôi vữa...

Từ câu chuyện của đá, không thể không nghĩ về những đời người nơi đây. Từ bao đời nay, họ luôn tựa vào nhau, tựa vào đá, sống khắng khít, chan hòa, đoàn kết, để những vườn cây mỗi ngày thêm xanh, để những bờ đá từng ngày mỗi cao lên thêm và vững chãi hơn...

Cứ như thế, đất đai, cây cối, con người của Thạnh Bình, của Lộc Yên lại miệt mài mà thong thả làm đẹp thêm, làm mới hơn quê xứ của mình. Thành ra, có lẽ không thừa, không có vẻ "quảng cáo" chút nào nếu nói rằng, tìm về nơi đây chính là tìm về với những trải nghiệm thú vị và thanh nhã, cho dù đó là lần đầu, lần thứ hai hay nhiều lần sau nữa./.

Bài và ảnh: Bảo Anh