Xang k’nặ 2 c’moo dưr váih bh’rợ nha nhự môi trường biển đhị 4 tỉnh Bắc miền Trung, apêê vel đong nắc t’bhlâng bhr’lậ rau cắh liêm crêê, chroót zên pa chô rau bil hư, đơớh hân nhâm mâng pr’ắt tr’mông âng đhanuôr cóh zr’lụ biển crêê rau bil hư. Chính phủ ta đang moon apêê vel đong nắc bhrợ têng liêm xang bh’rợ chroót pa chô zên cóh c’moo 2017, nhâm mâng crêê manuýh. Hân đhơ cơnh đêếc, k’nặ 2 chu tết ơy, xang bấc chu đoọng bhrợ pa đanh, 2 tỉnh Quảng Trị lâng Quảng Bình công cắh ơy bhrợ têng xang bh’rợ chroót pa chô zên. K’zệt tỷ đồng nắc dzợ ắt cóh kho bạc. Muy bơr cha nắc đhanuôr khiếu kiện, khái nại đanh đươnh. Hau tu dưr váih đhr’năng: Zên ắt đương, đhanuôr ta đang moon nhứh nhêên? C’bhúh PV Đài P’rá Việt Nam đhị miền Trung xay truíh đhr’năng n’nâu.

  K’nặ 2 chu Tết tơợ t’ngay dưr váih rau nha nhự môi trường biển, lấh 250 tấn axiu đoọng bhrợ têng mắm chợp âng zr’lụ bhrợ têng đác mắm Huỳnh Kế đhị thị trấn Cửa Tùng, chr’hoong Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị nắc dzợ ắt cóh kho. Pr’căn Lê Thị Huỳnh, c’la âng zr’lụ bhrợ têng đác mắm Huỳnh Kế xay moon, xang bêl dưr váih đhr’năng nha nhự môi trường biển, c’bhúh lướt pa bhrợ âng liên ngành đh’rứah lâng apêê chính quyền vel đong ơy tước ch’mêết lêy, xay moon đợ bấc a xiu dzợ ta đớc cóh kho, clặ bha ar cắh đoọng loọng pay hàng đoọng đương xay bhrợ bhr’lậ. Ha dzợ, tước bêl xay moon đợ t’nooi đoọng nhăn boóp p’rá âng đhanuôr bêl k’nặ chroót pa chô zên nắc đhanuôr cắh tộ xơợng, khiếu nại. Xoọc đaau 250 tấn a xiu đoọng bhrợ têng mắm dzợ xưa cóh đong kho đanh t’ngay nắc cắh dzợ choom ng’đươi, bil bal k’tỷ zên, nắc pr’loọng đong pr’căn Lê Thị Huỳnh nắc ơy vêy ta chroót pa chô muy đồng zên hân đoo: “Hàng xưa cóh kho tu crêê tước âng bh’rợ nha nhự môi trường nắc cắh bơơn pa câl. Vêy c’bhúh liên ngành âng tỉnh, chr’hoong, chr’val chô ch’mêết lêy, ơy vêy ta xrặ bha ar nắc cắh vêy bh’rợ đương ch’mêết lêy âng đhanuôr. Acu k’noọ đhanuôr cắh bơơn lêy nắc h’cơnh choom xay moon rau la lua đoọng ha zi?”

Xa nay xay moon âng UBND tỉnh Quảng Trị, tước nâu cơy, tỉnh ơy pay đoọng lấh 1032 tỷ đồng ha pazêng vel đong crêê rau bil hư. Apêê vel đong ơy chroót 1018 tỷ đồng, cóh đêếc 100 tỷ đồng vêy ta đoọng ooy tài khoản đoọng đương apêê lướt bhrợ cha cóh ch’ngai chô pay.

T’coóh Nguyễn Văn Huân, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp lâng pa dưr pa xớc bhươl cr’noon tỉnh Quảng Trị xay moon, l’lăm ahay ting cơnh pa choom âng Bộ Nông nghiệp lâng pa dưr pa xớc bhươl cr’noon ooy bh’rợ xay moon đợ apêê rau bil hư, prang tỉnh vêy lấh 1500 tấn a chông axiu xưa cóh kho. Tước nâu cơy, tỉnh nắc đhiệp chroót pa chô tu rau bil hư ha lấh 200 tấn a chông axiu, k’nặ 1.300 tấn ha mơ dzợ, nắc mắm chợp đoọng bhrợ têng, mắm chợp ơy xang ta bhrợ, ruốc coọc… cắh ắt cóh xa nay bơơn ta chroót pa chô ting cơnh xa nay. Ting cơnh t’coóh Nguyễn Văn Huân, lâng pazêng zr’lụ pay câl a chông axiu bhrợ pa chrộ vêy đợ hàng u xưa cóh đong kho cắh choom xay p’cắh cr’chăl pay câl l’lăm t’ngay 30/8/2016 nắc cắh vêy ta chroót pa chô: “Ooy a chông axiu u xưa cóh kho đoọng xay moon crêê cóh cr’chăl pay câl l’lăm t’ngay 30/8/2016 nắc k’đháp pa bhlâng. Ha dang cắh vêy bha ar xay moon rau bha lâng tơợ ooy, xưa cóh kho l’lăm t’ngay 30/8/2016 nắc vêy đhanuôr cóh toor đêếc, tổ đhanuôr phố nhăn boóp p’rá lâng xrặ xay moon ooy bha ar bha tơ. Ha dzợ đoọng xay moon ghít đợ a chông axiu n’nắc tơợ ooy nắc tước ooy chr’val đơơng âng bha ar lâng hội đồng âng chr’val nắc xrặ xay moon đoọng ha apêê đoo.”

Bêl tỉnh Quảng Trị dzợ bấc rau cắh liêm choom cóh bh’rợ chroót pa chô zên tu rau nha nhự âng môi trường biển, nắc đhị tỉnh Quảng Bình, vêy zr’lụ dzợ dưr váih đhr’năng muy bơr vel đong bhrợ cắh crêê cóh bh’rợ xay bhrợ. T’mêê đâu, đhanuôr cr’noon Hà Kiên, chr’val Hàm Ninh, chr’hoong Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình pa bhlâng mốp loom bêl bơơn n’năl 11 pr’loỌng đong vêy ta lêy pay đoọng chroót pa chô zên cắh crêê cơnh xa nay. Pazêng apêê n’nâu ắt cóh t’nooi ta bơơn doọ lấh k’đháp, cơnh chêếc coóp a tăm, a puốih nắc vêy cán bộ bhươl cr’noon lâng chr’val Hàm Ninh xay moon nắc lướt ta bơơn bha lâng cóh k’ruung đoọng bơơn ting đươi dua đợ zên ta chroót pa chô, đợ zên ta chroót bấc lấh mơ.

Mốp loom lâng cán bộ bhươl cr’noon, chr’val ton bhrợ lất cơnh xa nay, vêy n’léh đhr’năng ta bơơn pay đươi, đhanuôr xay moon, pa gơi đơn khiếu nại, tố cáo tước ooy zập cấp vêy thẩm quyền. Hân đhơ cơnh đêếc, tước nâu cơy cơ quan chức năng nắc công cắh ơy rau boóp p’ra ta ơơi pa chô crêê cơnh. T’coóh Phạm Trung Đông, Chủ tịch UBND chr’hoong Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình công xay moon trách nhiệm lâng đhanuôr tu rau k’zíh bêl xay bhrợ bh’rợ khiếu nại, tố cáo âng đhanuôr: “Đăn đâu, Uỷ ban nhân dân chr’hoong ơy pazao đoọng ha Thanh tra chr’hoong đoỌng thanh tra cớ pazêng bh’rợ chroót pa chô zên ha 110 pr’loọng đong đhanuôr. Xoọc đâu Thanh tra xoọc bhrợ bhiệc, ha dang la lua apêê n’nâu cắh crêê nắc pay pa chô. Lâng đợ apêê bhrợ lất, ha dang vêy nắc crêê ta toom ting cơnh xa nay âng pháp luật.”

Bh’rợ chroót pa chô zên tu rau nha nhự âng môi trường biển nắc ơy vêy Thủ tướng p’too moon xay bhrợ rơợng griing pa bhlâng, bhrợ têng liêm xang cóh c’moo 2017. Hân đhơ cơnh đêếc, tước nâu cơy, 2 tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị nắc dzợ nợ âng đhanuôr đhị zr’lụ bil hư. Vêy bấc rau tu bhrợ t’váih đhr’năng n’nâu. Pa bhlâng nắc muy bơr cán bộ vel đong cắh n’năl cơnh bhrợ têng, cắh ta níh đha nâng cóh bh’rợ xay bhrợ bh’rợ tr’nêng. Đhị tỉnh Quảng Trị, cóh muy bơr zr’lụ, t’nooi đợ manuýh vêy ta chroót pa chô nắc dzợ cóh cr’chăl xay p’cắh đoọng nhăn boóp p’rá âng đhanuôr. Cơnh lơơng cậ, bấc apêê khiếu kiện, khiếu nại ta đang moon bơơn vêy ta chroót pa chô zên nắc cắh vêy ắt cóh xa nay chroót pa chô ting cơnh xa nay, nắc chính quyền vel đong bil bấc t’ngay c’xêê đoọng prá xay. T’coóh Hà Sỹ Đồng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị xay moon, xang bêl bấc chu pác lêy đợ zên âng Chính phủ tạm đoọng lâng cr’noọ chroót pa chô zên zúp zooi, bil hư đoọng ha đhanuôr, tỉnh Quảng Trị dzợ k’dâng 20 tỷ đồng cắh ơy ta đươi: “Tu muy bơr đhanuôr cắh n’năl ghít pazêng rau bha ar bha tơ pa choom âng Bộ, ngành Trung ương lâng âng Chính phủ nắc bhrợ t’váih đhr’năng khiếu nại, khiếu kiện. Đoọng xay bhrợ xang cơnh bh’rợ khiếu nại, khiếu kiên nắc bh’rợ chroót pa chô u zíh. Trách nhiệm nắc tu pazêng rau tu cơnh ng’moon n’tếh, ha dzợ cán bộ cóh tr’nơớp dzợ cắh n’năl cơnh chêếc bhrợ têng, nắc tước nâu cơy nắc ơy n’năl ghít, lâng nâu đoo nắc đợ cán bộ bhrợ kiêm nhiệm, tu cơnh đêếc cắh choom xay bhrợ liêm ghít lấh mơ, nắc dzợ vêy đợ rau cắh ơy liêm choom cơnh đêếc.”

Rau nha nhự âng môi trường biển dưr váih đhị 4 tỉnh Bắc miền Trung bhrợ rau bil hư ngân pa bhlâng cóh pr’ắt tr’mông âng đhanuôr. Chính phủ ơy lâng xoọc mót xay bhrợ lâng đơớh nhâm mâng pr’ắt tr’mông âng đhanuôr cóh zr’lụ bil hư. Hân đhơ cơnh đêếc, đhị muy bơr vel đong, hân đhơ ơy bấc chu ch’mêết lêy, bhr’lậ lâng k’nặ 2 hân noo Tết ơy xang nắc bh’rợ chroót pa chô zên tu nha nhự môi trường biển nắc dzợ cắh ơy xang. K’zệt tỷ đồng xoọc ắt cóh kho bạc, ha dzợ đhanuôr nắc ta đang moon nhứh nhêên tu đương lêy pa bhlâng đanh./.

Chậm chi trả tiền bồi thường sự có môi trường biển:

Tiền nằm chờ, dân kêu mệt

                                                                       Nhóm PV VOV miền Trung

Sau gần 2 năm xảy ra sự cố ô nhiễm môi trường biển tại 4 tỉnh Bắc miền Trung, các địa phương đã tập trung khắc phục hậu quả, chi trả tiền bồi thường, sớm ổn định cuộc sống người dân vùng thiệt hại. Chính phủ yêu cầu các địa phương phải hoàn thành việc chi trả tiền bồi thường trong năm 2017, đảm bảo đúng đối tượng. Thế nhưng, gần 2 cái tết trôi qua, sau nhiều lần gia hạn, 2 tỉnh Quảng Trị và Quảng Bình vẫn chưa hoàn thành dứt điểm việc chi trả tiền bồi thường. Hàng chục tỷ đồng còn nằm im trong kho bạc. Một số trường hợp khiếu kiện, khiếu nại kéo dài. Vì sao có tình trạng “tiền nằm chờ, dân kêu mệt”?. Nhóm PV Đài TNVN thường trú tại miền Trung đề cập thực trạng này.

Gần 2 cái Tết kể từ ngày xảy ra sự cố ô nhiễm môi trường biển, hơn 250 tấn hải sản nguyên liệu làm mắm chợp của cơ sở chế biến nước mắm Huỳnh Kế tại thị trấn Cửa Tùng, huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị vẫn nằm im trong kho. Bà Lê Thị Huỳnh, chủ cơ sở nước mắm Huỳnh Kế phàn nàn, sau khi xảy ra sự cố môi trường biển, Đoàn công tác liên ngành cùng chính quyền địa phương đã tiến hành kiểm tra, xác định số lượng hải sản tồn đọng, niêm phong lô hàng chờ xử lý. Thế nhưng, đến khi niêm yết công khai danh sách để lấy ý kiến của người dân trước lúc chi trả tiền bồi thường thì người dân phản đối, khiếu nại. Hiện 250 tấn hải sản nguyên liệu làm nước mắm tồn kho lâu ngày đã hư hỏng, thiệt hại tiền tỷ nhưng gia đình bà Lê Thị Huỳnh vẫn chưa nhận được đồng tiền bồi thường nào: “Hàng tồn kho do ảnh hưởng của sự cố môi trường nên bán không được. Có đoàn liên ngành của tỉnh, huyện, xã về thống kê lại, có biên bản đầy đủ nhưng không có sự giám sát của dân. Tôi nghĩ rằng dân không được chứng kiến thì dân làm sao chứng thực cho chúng tôi được?”

Báo cáo của UBND tỉnh Quảng Trị cho biết, đến nay, tỉnh đã tạm cấp hơn 1032 tỷ đồng cho những địa phương bị thiệt hại. Các địa phương đã chi trả 1018 tỷ đồng, trong đó có 100 tỷ đồng được chuyển vào tài khoản tạm giữ để chờ một số đối tượng đi làm ăn xa về nhận.

Ông Nguyễn Văn Huân, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Trị cho rằng, trước đây theo hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về việc kê khai đối tượng thiệt hại, toàn tỉnh có hơn 1500 tấn hải sản tồn kho. Đến nay, tỉnh mới bồi thường thiệt hại hơn 200 tấn hải sản, gần 1.300 tấn còn lại, chủ yếu là mắm chợp nguyên liệu, mắm chợp thành phẩm, ruốc đặc... không thuộc các đối tượng được bồi thường theo quy định. Theo ông Nguyễn Văn Huân, đối với các cơ sở hải sản đông lạnh có hàng tồn kho không chứng minh được thời điểm thu mua trước 30/8/2016 thì không được giải quyết bồi thường: “Về hải sản tồn kho để xác định đúng trong thời gian mua trước 30/8/2016 thì rất khó. Trường hợp không có giấy tờ chứng minh được nguồn gốc, tồn kho trước 30/8/2016 thì phải có người dân xung quanh, tổ dân phố lấy ý kiến và xác nhận vào. Còn chứng minh được nguồn gốc chỉ cần đến xã đem theo hồ sơ và hội đồng của xã sẽ xác nhận cho họ”.

Trong khi tỉnh Quảng Trị còn nhiều vướng mắc trong việc chi trả tiền đền bù sự cố môi trường biển thì tại tỉnh Quảng Bình, có nơi lại xảy ra một số sai phạm trong quá trình tổ chức thực thực hiện. Mới đây, bà con thôn Hà Kiên, xã Hàm Ninh, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình rất bất bình khi biết 11 gia đình được bầu chọn hưởng chính sách bồi thường không đúng quy định. Những người này nằm trong danh sách nghề đánh bắt đơn giản như mò cua, bắt ốc lại được cán bộ thôn và xã Hàm Ninh chuyển sang nghề đánh bắt có phương tiện trên sông để hưởng số tiền đền bù cao hơn gấp nhiều lần.

Bức xúc trước việc cán bộ thôn, xã cố ý làm trái quy định, có dấu hiệu trục lợi, người dân phản ánh, gửi đơn khiếu nại, tố cáo lên các cấp có thẩm quyền. Tuy nhiên, cho đến nay cơ quan chức năng vẫn chưa có câu trả lời thỏa đáng. Ông Phạm Trung Đông, Chủ tịch UBND huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình cũng nhận trách nhiệm trước người dân vì sự chậm trễ khi giải quyết khiếu nại, tố cáo của bà con: “Gần đây, Ủy ban nhân dân huyện đã giao cho Thanh tra huyện để thanh tra lại các bước quy trình tiến tới chi trả tiền cho 11 hộ dân. Hiện nay Thanh tra đang làm việc, nếu thực sự những đối tượng đó không đúng thì sẽ thu hồi. Và những người làm sai, nếu có, thì sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật”.

       Việc chi trả tiền đền bù do ảnh hưởng sự cố môi trường biển đã được Thủ tướng chỉ đạo quyết liệt, hoàn thành dứt điểm vào năm 2017. Thế nhưng cho đến nay, 2 tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị vẫn còn nợ người dân vùng bị thiệt hại. Có nhiều nguyên nhân dẫn tới tình trạng này. Nổi cộm là một số cán bộ cơ sở còn lúng túng, thiếu trách nhiệm trong thực thi nhiệm vụ. Tại tỉnh Quảng Trị, ở một số nơi, danh sách đối tượng được đền bù vẫn còn trong thời gian niêm yết công khai lấy ý kiến người dân. Mặt khác, nhiều đối tượng khiếu kiện, khiếu nại yêu cầu được chi trả bồi thường nhưng không thuộc diện bồi thường theo qui định nên chính quyền địa phương mất nhiều thời gian giải thích. Ông Hà Sỹ Đồng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị cho biết, sau khi cân đối nguồn kinh phí được Chính phủ tạm cấp và nhu cầu bồi thường hỗ trợ, thiệt hại cho người dân, tỉnh Quảng Trị còn khoảng 20 tỷ đồng chưa sử dụng: “Do một số người dân không hiểu hết các văn bản hướng dẫn của Bộ, ngành Trung ương và của Chính phủ nên dẫn đến khiếu nại, khiếu kiện. Để giải quyết xong khiếu nại, khiếu kiện nên tiến độ chi trả chậm. Trách nhiệm là do những nguyên nhân như trên, còn cán bộ thì ban đầu còn lúng túng nhưng đến bây giờ thì đã nắm bắt được, và đây là cán bộ làm kiêm nhiệm cho nên không thể đảm bảo hoàn hảo được mà có những tồn tại như thế.”

Sự cố môi trường biển xảy ra ở 4 tỉnh Bắc miền Trung gây hậu quả  nặng nề trong đời sống người dân. Chính phủ đã vào cuộc và sớm ổn định cuộc sống của bà con vùng bị thiệt hại. Tuy nhiên, tại một số địa phương, dù đã qua nhiều lần ra soát, điều chỉnh và gần 2 cái Tết trôi qua nhưng việc chi trả tiền bồi thường sự cố môi trường biển vẫn còn dang dở. Hàng chục tỷ đồng nằm im trong kho bạc, còn người dân lại mệt mỏi vì chờ đợi quá lâu./.