Ăt ma mông lâng bh’rợ  taanh n’đoo a dooh tơợ tứi, amoó Zơrâm Thị Nhăm ăt coh vel Ta Vang, chr’val A Tiêng, chr’hoong da ding ca coong Tây Giang năc muy coh bâc ngai âi đanh choom t’taanh lâng pa choom đoọng t’taanh ha lang p’niên coh zr’lụ Tây Giang. A moó Nhăm xay moon, pr’loọng a moó  năc ma nưih Cơ Tu tơợ Lào chô ooy Ta Vang, chr’val A Tiêng. L’lăm a hay, vel đong a moó apêê a moó Cơ Tu tơợ 12-13 c’moo năc âi pa choom t’taanh. C’la a moó pr’đoọng vêy da dich lâng ca căn pa bhlâng z’hai t’taanh, tu cơnh đêêc a moó bơơn pa choom đoọng z’zăng liêm ta nih. Bêl dzợ tứi, lâh cr’chăl lươt học, lươt ha rêê zooi ca conh ca căn, ha dum a moó buôn tơt zooi ca coon t’tây, pa choom t’taanh tơợ bh’rợ buôn l’lăm. Bêl pay k’dic, a moó năc âi taanh đợ ta la a din ga măc lâh ha pr’loọng đong lâng đoọng ha xa xao zâp bêl vêl đha lum. Xooc, bh’rợ tânh a din căh dzợ lâh bâc, xa nâp Cơ Tu công căh bơơn bâc ngai đươi dua, n’đhang a moó Nhăm công dzợ zư đơc bh’rợ taanh a din cơnh muy cơnh bh’rợ âi loọi:“Aconh a bhươp đay âi p’zay bhrợ t’vaih bh’rợ tr’nêng âng acoon coh đay năc a đay công t’bhlâng zư đơc đoọng k’đhơợng nhâm. Đợ bêl doó tr’vâng năc a cu t’taanh bêl t’ngay, ha dợ la lâh tr’vâng vâng năc p’loon bêl ha dum. A cu rơơm kiêng vêy bơơn choom zư đơc bh’rợ ty đanh n’nâu ha pêê ca coon lâng lang t’tun.”

Bâc c’moo đăn đâu, chr’hoong Tây Giang xay bhrợ apêê dự án, bh’rợ xa nay bhrợ pa dưr cớ bh’rợ ty đanh âng đha nuôr Cơ Tu, a moó Zơrâm Thị Nhăm bơơn k’đươi bhrợ Tổ trưởng c’bhuh t’taanh vel Ta Vang. Đhị apêê dự án, bh’rợ xa nay, ting t’ngay ting bâc a đhi a moó Cơ Tu ting pâh ooy Tổ hợp tác, C’bhuh t’taanh a din. Apêê bh’nơơn bhrợ t’vaih bâc năc đoọng ha du lịch. Đươi cơnh đêêc, a đhi  amoó vêy p’xoọng râu pa chô. A moó Zơrâm Thị Nhăm đoọng năl, c’la đoo đanh đanh công đơp taanh ha t’mooi ca ih áo dài, n’đooh cơnh lâng zên 1,5 ưc tươc 2 ưc đồng/bh’nơơn.“Acu bhui har bhlâng bêl lêy lang p’niên nâu câi công pa bhlâng chăp kiêng c’bhuh a din. Nâu câi apêê đoo đươi dua đoọng may áo dài, n’đooh, vest… ting cơnh cr’noọ âng c’la đay. Hơnh bhlâng năc bhai a din âng đha nuôr hêê âi bơơn bâc ngai kiêng lâng zư đơc.”

Năc Tổ trưởng c’bhuh taanh a din âng vel, zâp chu vêy ting pâh hội thảo, hội chợ tr’câl tr’bhlêy coh xuôi a moó zêng p’loon xay truih bh’nơơn tr’naanh âng đay ha đha nuôr Cơ Tu. Căh muy cơnh đêêc, a moó Zơrâm Thị Nhăm dzợ pa choom đoọng ha bâc pr’zơc p’niên coh vel kiêng pa choom t’taanh. Amoó Hôih Thị Đia, ma nưih ăt coh c’bhuh t’taanh vel Ta Vang đọong năl, tr’nơơp năc muy năl taanh đợ ta la bhai buôn, căh âi choom taanh a rac. Tơợ bêl bơơn a moó Nhăm pa choom đoọng lưch loom, tươc đâu a moó âi năl taanh lâng a rac, bhrợ t’vaih x’ră ha ta la bhai.“Tơợ bêl bơơn ting pâh ooy C’bhuh taanh a din, acu lêy a moó Nhăm năc ma nưih pa bhlâng lưch loom, zay t’bach pa choom đoọng ha đhi a moó coh vel. L’lăm bêl căh âi ting pâh c’bhuh t’taanh âng vel năc a cu muy năl taanh k’gooh , căh vêy a rac. N’đang nâu câi bơơn  a moó Nhăm pachoom đoọng nâu câi âi choom taanh a rac.”

Vel Ta Vang, chr’val A Tiêng veye 85 pr’loọng đong, l’lăm a hay ănc đhêêng dâng m’zêt pr’loọng vêy choom t’taanh năc nâu câi lâh 2/3 đợ pr’loọng coh vel âi choom t’taanh. A moó Bhriu Thị Nem, Chủ tịch Hội Liên hiệp pân đil chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, đoọng p’too lâng bhrợ t’vaih pr’đơợ ha đhi a moó acoon coh veye p’xoọng pa chô tơợ taanh a din, Hội âi pa zum bhrợ t’vaih bâc lơp pa choom đoọng ooy bh’rợ t’taanh, bhrợ t’vaih x’ră, zooi đoọng len, chỉ ha pêê c’bhuh t’taanh. Pa bhlâng năc, đhị apêê dự án, bh’rợ xa nay bhrợ pa dưr văn hóa, apêê bh’nơơn tr’naanh âng ma nưih Cơ Tu âi xay truih pa căh tươc thị trường. Xooc apêê bh’nơơn âng a đhi a moó Cơ Tu âi vêy coh thành phố ga măc cơnh Hội An, Đà Nẵng, Hà Nội lâng thành phố Hồ Chí Minh… Đươi cơnh đêêc âi bhrợ pa dưr râu hâng hơnh ha bâc pân đil Cơ Tu coh vel đong rach chô cớ lâng bh’rợ taanh a din âng đay. A moó Bhriu Thị Nem đoọng năl:“Hội Pân đil năc za nươr ooy Đề án 939 ha pân đil tơơp bhrợ cha lâng nhăn zên đoọng xay bhrợ apêê bh’rợ xa nay zooi đoọng. A zi rơơm kiêng k’rong bhrợ máy móc ooy bh’rợ t’taanh. Acu pa bhlâng kiêng lâng p’rơơm bh’rợ t’taanh a din Cơ Tu vêy bơơn zư đơc, pa dưr nhâm mâng./.

Zơ Râm Thị Nhăm và tình yêu với nghề dệt thổ cẩm Cơ Tu

                                                                     Kim Cương

Không chỉ góp phần gìn giữ nghề truyền thống của dân tộc, chị Zơ Râm Thị Nhăm ở làng Ta Vang, xã A Tiêng, huyện vùng cao Tây Giang, tỉnh Quảng Nam còn có thêm thu nhập từ công việc dệt vải Cơ Tu những khi nông nhàn. Chị Nhăm cũng là người hướng dẫn, truyền dạy nghề dệt thổ cẩm cho nhiều chị em Cơ Tu trong làng. Qua đó, góp phần để bảo tồn và gìn giữ nghề của cha ông.

  Gắn bó với nghề dệt thổ cẩm truyền thống từ nhỏ, chị Zơ Râm Thị Nhăm ở thôn Ta Vang, xã A Tiêng, huyện vùng cao Tây Giang là một trong những người dày dặn kinh nghiệm trong việc dệt may và đào tạo nghệ dệt thổ cẩm cho nhiều thế hệ trẻ ở huyện vùng cao Tây Giang. Chị Nhăm chia sẻ, gia đình chị là người Cơ Tu gốc Lào di cư về Ta Vang, xã A Tiêng. Trước đây, ở quê chị các bé gái Cơ Tu 12-13 tuổi đã bắt đầu làm quen với khung dệt. Bản thân chị may mắn có bà và mẹ rất giỏi về nghề dệt thổ cẩm, nên chị được truyền dạy khá bài bản. Ngày nhỏ, ngoài thời gian đi học, lên rẫy giúp cha mẹ, buổi tối chị thường ngồi phụ mẹ và bà kéo sợi, bắt chước dệt vải từ các công đoạn đơn giản. Khi lập gia đình, chị tự tay  dệt những tấm vải đẹp cho gia đình sử dụng và dùng làm quà biếu, tặng họ hàng mỗi dịp lễ lớn hay cưới hỏi. Hiện, nghề dệt thổ cẩm không còn phổ biến, trang phục truyền thống Cơ Tu cũng không được nhiều người sử dụng, nhưng chị Nhăm vẫn duy trì công việc dệt vải như một thói quen. “Ông cha mình đã cố gắng tạo dựng nghề truyền thống của dân tộc thì mình cũng phải cố gắng để duy trì nó. Những khi nông nhàn thì mình dệt ban ngày, còn bận rộn quá thì tranh thủ ban đêm để duy trì. Tôi mong muốn có thể truyền lại nghề truyền thống này cho các con và thế hệ trẻ nối tiếp.”

Những năm gần đây, huyện Tây Giang triển khai các dự án, chương trình khôi phục, bảo tồn ngề truyền thống của người Cơ Tu, chị Zơ Râm Thị Nhăm được mời làm Tổ trưởng Nhóm dệt vải truyền thống thôn Ta Vang. Thông qua các dự án, chương trình này, ngày càng nhiều chị em Cơ Tu tham gia vào các Tổ hợp tác, Nhóm dệt vải truyền thống. Các sản phẩm làm ra chủ yếu phục vụ du lịch. Nhờ đó, chị em có thêm nguồn thu nhập. Chị Zơ Râm Thị Nhâm cho biết, bản thân chị thi thoảng cũng nhận dệt vải thổ cẩm cho khách hàng may áo dài, váy với giá 1,5 đến 2 triệu đồng/sản phẩm. “Tôi phấn khởi lắm khi thấy giới trẻ bây giờ cũng rất yêu thích mặt hàng vải thổ cẩm này. Bây giờ họ biết sử dụng để may Áo Dài, váy, đồ Vest bộ... theo sở thích của bản thân. Mừng nhất là vải thổ cẩm của đồng bào mình đã được nhiều người ưa chuộng và bảo tồn.”

Là Tổ trưởng Nhóm dệt thổ cẩm của thôn, mỗi lần có dịp tham dự hội thảo, hội chợ thương mại ở dưới xuôi chị đều tranh thủ giới thiệu, quảng bá sản phẩm dệt truyền thống của đồng bào Cơ Tu. Không chỉ vậy, chị Zơ Râm Thị Nhăm còn là người truyền dạy cho nhiều bạn trẻ trong làng muốn học nghề dệt. Chị Hôih Thị Đia, thành viên Nhóm dệt vải truyền thống làng Ta Vang cho biết, ban đầu chị chỉ biết dệt những tấm vải đơn giản, chưa đính được cườm. Từ khi được chị Nhăm hướng dẫn, truyền dạy tận tình, đến nay chị đã biết đính cườm, tạo kiểu hoa văn cho tấm vải. “Từ khi được tham gia vào Nhóm dệt thổ cẩm truyền thống, tôi thấy chị Nhăm là người rất nhiệt tình, năng nỗ bày vẻ cho chị em trong làng. Trước đây khi chưa tham gia Nhóm dệt của làng thì tôi chỉ biết dệt vải cơ bản thôi, không biết đính cườm, hoa văn. Nhưng nay được chị Nhăm giúp đỡ, bày vẻ bản thân tôi đã đính được cườm và trang trí tấm vải của mình.”

Thôn Ta Vang, xã A Tiêng có 85 hộ gia đình, trước đây chỉ khoảng chục hộ biết dệt thổ cẩm thì nay hơn 2/3 số hộ trong thôn đã biết dệt vải. Chị Bríu Thị Nem, Chủ tịch Hội LHPN huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết, để khuyến khích và tạo điều kiện cho chị em dân tộc thiểu số có thêm thu nhập từ nghề dệt thổ cẩm truyền thống, Hội đã phối hợp mở nhiều lớp tập huấn, hướng dẫn về kỹ thuật dệt, thiết kế mẫu mã, hỗ trợ len, chỉ cho các Nhóm, Tổ dệt thổ cẩm. Đặc biệt, thông qua các dự án, chương trình khôi phục và bảo tồn văn hóa, các sản phẩm dệt thổ cẩm truyền thống của người Cơ Tu đã  quảng bá, giới thiệu ra thị trường. Hiện các sản phẩm của chị em Cơ Tu đã có mặt tại các thành phố lớn như Hội An, Đà Nẵng, Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh… Nhờ đó đã khơi nguồn cảm hứng cho nhiều phụ nữ Cơ Tu trên địa bàn quay lại với nghề dệt thổ cẩm truyền thống. Chị B’ríu Thị Nem cho biết: “Hội Phụ nữ dựa vào Đề án 939 cho Phụ nữ khởi nghiệp và xin kinh phí để khiển khai các chương trình hỗ trợ. Chúng tôi mong muốn đầu tư máy móc vào nghề dệt. Tôi rất tâm đắc và kỳ vọng nghề dệt thổ cẩm Cơ Tu sẽ được bảo tồn, phát triển bền vững./.”