Tước lâng zr’lụ c’kir k’tiêc k’ruung chr’năp crâng Trần Hưng Đạo, ta mooi căh muy bơơn chêêc n’năl ooy truyền thống lịch sử chr’năp ga măc âng Quân đội Nhân dân Việt Nam, ting n’năc năc dzợ bơơn lêy rau la liêm pr’hay âng zr’lụ crâng g’mrâng. Lâng đhăm lâh 200 héc ta, zr’lụ crâng g’mrâng Trần Hưng Đạo lâng đợ bhơi xấc liêm crêê xay moon đớc năc bhrợ đoọng ha ta mooi râu liêm pr’hay lâh mơ.

Râu bơơn lêy coh tr’nơơp bêl tước ooy zr’lụ crâng Trần Hưng Đạo năc phù điêu ga măc 34 chiến sỹ coh bh’rợ bhrợ t’vaih Đội Việt Nam tuyên truyền Giải phóng quân. T’clặh phù điêu vêy ta bhrợ têng đươi tơợ ta la cha nụp tư liệu xay truih cớ t’ngay bhrợ t’vaih đội coh t’ngay 22/12/1944. Amoó Hồng Hạnh, manuyh k’đơơng ta mooi coh zr’lụ c’kir xay moon: “T’clăh phù điêu vêy ta bhrợ tơợ c’moo 2004, đha lum bêl haanh deh 60 c’moo t’ngay bhrợ t’vaih Quân đội Nhân dân Việt Nam. N’đăh piing âng t’clăh phù điêu năc hình ảnh xay p’căh crâng k’coong ga măc bhưah, zư lêy ha đội quân cách mạng. Coh m’pâng âng t’clặ phù điêu năc hình ảnh âng Đại tướng Võ Nguyên Giáp đh’rưah lâng 34 chiến sỹ coh t’ngay bhrợ t’vaih. N’đăh ađai năc hình ảnh apêê Tỉnh uỷ Cao- Bắc- Lạng tước pâh bhiệc bhan coh t’ngay n’năc. N’đăh a tươm năc hình ảnh p’căh mặt âng đhanuôr coh zr’lụ tước pâh.”

Tơợ t’clăh phù điêu, ta mooi lướt truih c’lâng bê tông lâng bha nơớc bh’năn dal ooy piing, bơr n’đăh năc đợ n’loong ga măc gâm ngút pa bhlâng. Lướt k’dâng 200 mét tước ooy p’lêêh pêê, pleh ooy atươm xiêr k’dâng 10 bha nơớc năc tước đhăm k’tiêc xay p’căh bh’rợ bhrợ t’vaih Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân. Coh đâu năc dzợ vêy n’loong sau bhooc griing vêy apêê chiến sỹ đươi đoọng pa toong ta la cờ bhrôông x’menh rơợc xay p’căh bh’rợ dưr vaih âng đội. Amoó Hồng Hạnh, manuyh k’đơơng ta mooi coh zr’lụ c’kir xay moon: “Nâu đoo năc đong bia xay moon xa nay bh’rợ bhrợ t’vaih Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân. Coh c’xêê 10/1944, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, Chủ tịch Hồ Chí Minh, văl chô ooy k’tiêc k’ruung xang muy c’moo crêê ta coop crol đhị đong tù coh Trung Quốc. Xang bêl xơợng Đại tướng Võ Nguyên Giáp lâng đồng chí Vũ Anh xay moon ooy đhr’năng xa nay bh’rợ Cao Bằng- Bắc Kạn- Lạng Sơn lâng xay moon gưng dưr âng apêê tỉnh uỷ, Chủ tịch Hồ Chí Minh ơy moon đhêy bh’rợ gưng dưr n’năc lâng k’dua bhrợ t’vaih Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân. Chủ tịch Hồ Chí Minh ơy pazao đoọng bh’rợ bhrợ t’vaih đội ooy Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Crêê bêl 5 giờ ha bu t’ngay 22/12/1944, bh’rợ bhrợ t’vaih Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân năc vêy ta bhrợ têng đhị đâu. Lâng pazêng manuyh tước pâh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp ơy xay moon bhrợ t’vaih đội lâng xay moon ghít bh’rợ tr’nêng âng đội lâng k’tiêc k’ruung.”

Đhị đâu xoọc đâu vêy muy t’clăh bia 4 mặt vêy ta cooch cr’liêng chữ vàng pazêng xa nay Chỉ thị bhrợ t’vaih Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân; 10 xa nay gr’hoót năc Đại tướng Võ Nguyên Giáp đọc, xoọc đâu 10 rau xa nay gr’hoot âng Quân đội Nhân dân Việt Nam lâng t’nooi 34 apêê chiến sỹ tr’nơơp.

Ắt ch’ngai tơợ đong bia bha lâng k’dâng 30 mét, acoon c’lâng lâng đợ n’loong ga măc gâm ngút k’đơơng ta mooi tước ooy zr’lụ đong đhêy ăt lâng t’pêêh z’zêệ xay p’căh cơnh pợ đhêy ăt lâng t’pêêh z’zêệ âng Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân bêl ahay. Tơợ đong bia bha lâng, xang n’năc lướt đha đấc bha nơợc đhâl tước ooy dal, lâh 505 bha nơợc ta mooi tước ooy da ding Sam Cao, dal bhlâng coh da ding Dền Sinh.

Xang bêl tước ooy bôl da ding Sam Cao, ta mooi năc văl cớ ooy cr’noon Phai Khắt đoọng lêy đồn Phai Khắt, zr’lụ tr’nơớp âng bh’rợ zâl arọp âng Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân. Đồn năc đong âng t’cooh Nông Văn Lạc; c’moo 1944, arọp Pháp pay đong đoo đoọng bhrợ đồn. T’cooh Nông Văn Danh, ch’chau âng đồng chí Nông Văn Lạc xay moon: “Đồn Phai Khắt năc ăt đhị m’pâng bhươl cr’noon Phai Khắt âng chr’val Tam Kim chr’hoong Nguyên Bình. đhr’nong đong vêy ta xây lâng gạch bhưah k’dâng 210m2. Nâu đoo năc zr’lụ chr’năp, tu cơnh đêêc năc choom lêy ghít prang zr’lụ Tam Kim lâng buôn pa bhlâng liên lạc ooy zr’lụ m’pâng âng chr’hoong Nguyên Bình. Tu cơnh đêêc, tr’nơơp c’moo 1944 đhr’nong đong crêê arọp Pháp pay đoọng đương zâl phong trào cách mạng coh vel đong lâng zâl c’lâng liên lạc âng cách mạng. Tu ch’mêệt lêy ghít đhr’năng, n’năl ghit c’lâng lướt, giờ giấc pr’ăt bh’rợ âng apêê đoo, hân đhơ năc g’luh zâl arọp tr’nơớp, súng cha răh căh vêy râu rị năc quân lâng đhanuôr hêê ơy bơơn pay pa chô đồn.”

Tước lâng zr’lụ c’kir k’tiêc k’ruung chr’năp crâng Trần Hưng Đạo, ta mooi n’jưah chêêc n’năl truyền thống lịch sử coh t’ngay tr’nơớp âng Quân đội Nhân dân Việt Nam n’jưah lêy râu la liêm pr’hay âng cruung đác cơnh ty đanh, ch’ngáach liêm coh zập c’moo, k’đơơng bấc ta mooi coh k’tiếc k’ruung lâng tơợ k’tiêc k’ruung n’lơơng tước la lêy./.

Khu di tích quốc gia đặc biệt rừng Trần Hưng Đạo – Nơi ra đời của Quân đội Nhân dân Việt Nam

                                                                                                                                                 Vĩnh Phong

Khu di tích Quốc gia đặc biệt rừng Trần Hưng Đạo nằm dưới chân núi Sam Cao thuộc địa bàn 2 xã Tam Kim, Hoa Thám, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng. Cách Thành phố Cao Bằng khoảng 50km về phía tây nam, đây là nơi lưu giữ một hệ thống các di tích gắn liền với giai đoạn lịch sử đặc biệt quan trọng của cách mạng Việt Nam và đến nay đã trở thành địa chỉ đỏ trên hành trình về với vùng đất Cao Bằng. 

Đến với Khu di tích quốc gia đặc biệt rừng Trần Hưng Đạo, du khách không chỉ được tìm hiểu truyền thống lịch sử vẻ vang của Quân đội Nhân dân Việt Nam, mà còn được khám phá, chiêm ngưỡng vẻ đẹp của khu rừng nguyên sinh. Với diện tích hơn 200 héc-ta, khu rừng nguyên sinh Trần Hưng Đạo với những thảm thực vật độc đáo hứa hẹn sẽ mang đến những khám phá thú vị cho du khách.

Hình ảnh đầu tiên khi đến với khu rừng Trần Hưng Đạo là bức phù điêu lớn 34 chiến sỹ trong buổi lễ thành lập Đội Việt nam tuyên truyền Giải phóng quân. Bức phù điêu được sáng tác dựa trêm bức ảnh tư liệu ghi lại thời khắc thành lập đội vào ngày 22/12/1944. Chị Hồng Hạnh, Hướng dẫn viên Khu di tích, cho biết:“Bức phù điêu được xây dựng năm 2004, nhân dịp kỷ niệm 60 năm ngày thành lập Quân đội Nhân dân Việt Nam. Phía trên cùng bức phù điêu là hình ảnh mô phỏng những tán cây rừng biểu trưng cho đại ngàn hùng vĩ, che chở và bảo vệ cho đội quân cách mạng. Ở trung tâm bức phù điêu là hình ảnh Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng 34 chiến sỹ trong ngày thành lập. Phía bên trái là hình ảnh liên Tỉnh ủy Cao – Bắc – Lạng đến dự buổi lễ ngày hôm đó. Phía bên phải là hình ảnh đại diện của bà con nhân dân trong vùng đến dự”.

Từ bức phù điêu, du khách đi theo con đường bê tông với những bậc cao dần, hai bên là những cây cổ thụ cao rợp bóng. Đi khoảng 200 m đến ngã ba rẽ phải xuống 10 bậc là khu đất bằng nơi ghi dấu sự kiện thành lập Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân. Nơi đây vẫn còn cây sau trắng già được các chiến sỹ dùng để giương cao Lá cờ đỏ sao vàng chứng kiến sự ra đời của đội. Chị Hồng Hạnh, hướng dẫn viên Khu di tích, chia sẻ: “Đây là nhà bia ghi dấu sự kiện thành lập Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân. Vào tháng 10/1944, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, Chủ tịch Hồ Chí Minh, trở về nước sau hơn 1 năm bị giam giữ tại nhà tù bên Trung Quốc. Sau khi nghe Đại tướng Võ Nguyên Giáp và đồng chí Vũ Anh báo cáo về tình hình phong trào Cao Bằng– Bắc Kạn – Lạng Sơn và quyết định khởi nghĩa của liên tỉnh ủy, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ thị hoãn cuộc khởi nghĩa đó lại và chỉ thị thành lập Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân. Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp giao nhiệm vụ thành lập đội cho Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Vào đúng 17h ngày 22/12/1944, lễ thành lập Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân được cử hành trọng thể tại đây. Trước mặt toàn thể, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã đọc diễn từ thành lập đội và nêu rõ nhiệm vụ của đội với Tổ quốc” -    

Tại đây hiện nay có một tấm bia 4 mặt khắc chữ vàng ghi toàn văn  Chỉ thị thành lập Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân; 10 lời thề danh dự do Đại tướng Võ Nguyên Giáp đọc,  giờ là 10 lời thề danh dự của Quân đội Nhân dân Việt Nam và danh sách 34 chiến sỹ.

Nằm cách nhà bia trung tâm khoảng 30m, con đường với những hàng cây cổ thụ rợp bóng dẫn du khách đến dãy nhà nghỉ và bếp ăn mô phỏng lán nghỉ và bếp ăn của Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân năm xưa. Từ nhà bia trung tâm, tiếp tục chinh phục những bậc đá lên cao, qua 505 bậc du khách đến đỉnh Sam Cao, cao nhất của núi Dền Sinh.   

Sau khi chinh phục đỉnh Sam Cao, du khách sẽ quay trở lại làng Phai Khắt để thăm đồn Phai Khắt, nơi diễn ra trận đánh đầu tiên của Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân. Đồn là nhà của ông Nông Văn Lạc; năm 1944, thực dân Pháp chiếm nhà của ông để làm đồn. Ông Nông Văn Danh, cháu nội của đồng chí Nông Văn Lạc, cho biết:“Đồn Phai Khắt nằm ở giữa làng Phai Khắt thuộc xã Tam Kim huyện Nguyên Bình. Ngôi nhà xây bằng gạch với diện tích 210 m2. Đây là vị trí chiến lược quan trọng vì có thể án ngữ cả vùng Tam Kim và liên lạc dễ dàng với châu lị Nguyên Bình. Chính vì vậy, đầu năm 1944 ngôi nhà bị thực dân Pháp chiếm để khống chế phong trào cách mạng ở địa phương và chặn con đường liên lạc của cách mạng. Do điều tra kỹ tình hình, hiểu rõ đường đi lối lại, giờ giấc sinh hoạt của chúng nên dù là trận đánh đầu tiên, lại chỉ được trang bị thô sơ nhưng quân và dân ta đã chiếm được đồn”.

Đến với Khu di tích Quốc gia đặc biệt rừng Trần Hưng Đạo, du khách vừa tìm hiểu truyền thống lịch sử những ngày đầu của Quân đội Nhân dân Việt Nam vừa chiêm ngưỡng vẻ đẹp của thiên nhiên hoang sơ, khí hậu mát mẻ quanh năm, thu hút nhiều du khách trong và ngoài nước đến tham quan./.