Bâc t’ngay đăn Tết, t’cooh vel Hồ Văn Đề tr’vâng lâng bh’rợ ra găh đong xang chô ăt đong t’mêê. Tết n’nâu, xang g’luh hr’lang hr’câh da ding, a đoo bil tươc 8 cha năc ma nưih đong năc pa zêng ca coon, ma mai, xa xao, cha chau. T’cooh Đề xay moon, 3 p’nong cha chau pa nar mị ca conh ca căn công âi vêy đong t’mêê. Bơr p’nong cha chau k’tứi bơơn apêê đơn vị âng Bộ Tư lệnh Quân khu 5 đơp băn pa tươc bêl xrông pâ. Đợ zên âng apêê đong liêm loom zooi đoọng, t’cooh bhrợ muy sổ c’bơơch pa gơi ooy ngân hàng đoọng k’rong đơc oó tơơp pr’loọng đong ngai jeh ca ay, bhrêy tăh. T’cooh vel Hồ Văn Đề moon, lêy apêê cha chau pa nar ca conh ca căn, ca ay loom bhlâng, a đoo năc đhưh t’bhlâng z’lâh đoọng bhrợ đhị za nươr ha ca coon cha chau:“Pr’loọng đong crêê bil bal ngân bhlâng, n’đhơ năc ooy ma nưih lâng cr’van zêng bil pât. Nâu câi, công ca ay loom bhlâng, n’đhang căh choom ăt ta u loom. Đảng, Nhà nước âi k’rang tươc cơnh đâu ă, bhrợ t’vaih pr’đơợ ha đha nuôr coh đâu vêy đong xang, đhị ăt ma mông yêm têêm.”

  Vel t’mêê âng đha nuôr bha nụ t’cooh Đề, chr’val Trà Leng đhị vel ty ch’ngai dâng 5km năc muy đhị ta huung clung liêm ăt đăn toọm  k’ruung Leng. Nâu đoo năc zr’lụ đhăm k’tiêc ăt liêm lâng yêm têêm bhlâng coh chr’hoong đha rưt zr’lụ da ding ca coong Nam Trà My. Chính quyền lâng đha nuôr vel đong xooc t’bhlâng bhrợ pa dưr vel n’nâu dưr vaih zr’lụ đhăm ăt   vel bhươl t’mêê liêm bhlâng âng tỉnh Quảng Nam. Muy trường học, muy đong văn hóa za zum ga măc liêm choh bhrợ đhị m’pâng vel. Muy trạm đăng lêy boo tự động p’rơơt đơơh boo tuh công t’mêê bơơn Bộ Nông nghieẹp lâng Pa dưr vel bhươl pa lăc đoọng ha đha nuôr. Acoon c’lâng tơợ vel ty tươc vel t’mêê bơn pa lăc p’xoọng đèn măt t’ngay băt pa ang moot ha dum. T’cooh Hồ Quang Bửu, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam moon ghit, đợ đhr’nong đong t’mêê loon pa đơp đoọng bêl Tết năc râu t’bhlâng ga măc âng chính quyền lâng apêê đong liêm loom:“Acu lêy zr’lụ n’nâu k’dâng cơnh ănc âi dưr liêm cớ tr’mông. Nâu đoo năc râu tơơp liêm mâng đoọng ha đha nuôr crêê ăt zâng râu ca ay loom r’dợ mă z’lâh. Ting a cu cơnh lâng râu bh’rợ bhrợ yêm têêm pr’ăt tr’mông bhrợ cha n’nâu, tr’mông tr’meh đha nuôr coh apêê c’moo t’tun năc vêy liêm lâh.”

Apêê g’luh hr’lang hr’câh k’tiêc dưr vaih ta luôn coh đhí a muôt số 9 bêl c’xêê 10 c’moo a hay âi ga bung bil k’zêt đhr’nong đong coh apêê vel bhươl da ding ca coong apêê chr’val Trà Leng, Trà Vâng, Trà Mai, Trà Sinh… Bâc apêê bil đong xang, cr’van cr’bhố, ma nưih đong ma zr’nươr ooy râu zooi đoọng âng zâp ngai. 7 cha năc p’niên k’tứi pa nar mị ca conh ca căn coh bha nụ t’cooh Sinh, chr’val Trà Vân lâng t’cooh Đề chr’val Trà Leng bơơn apêê đơn vị Bộ Tư lệnh Quân khu 5 đơp băn par. Zâp c’xêê, apêê a đhi bơơn zooi đoọng k’noọ 1 ưc đồng cha học pa tươc 18 c’moo. Thiếu tướng Hữa Văn Tưởng, Phó Tư lệnh Quân khu 5 moon ghit: a chau n’đoo học xang bậc phổ thông, ha dang học dal lâh mơ, Quân khu 5 công dzợ t’bhlâng zooi chơơc lêy bh’rợ tr’nêng zooi apêê a chau pa dưr tr’mông tr’meh:“Apêê đơn vị năc choom k’đươi apêê cán bộ ta luôn ch’mêêt lêy bh’rợ cha ăt học hành âng apêê a chau. Đh’rưah đơơng âng zên, ch’nêêh zâp c’xêê tươc nhà trường lâng pr’loọng đong apêê a chau, k’đhơợng nhâm pr’đơợ cha ăt lâng học tâp. N’dhơ t’ngay bhiêc bhan, têt toc, đơơng âng apêê a chau chô lâng pr’loọng đong.”

Bha nụ t’cooh Đề coh vel 1 chr’val Trà Leng, acoon vel liêm cra, yêm têêm ăt g’đach đhị a ral da ding Pa Ranh, đăn toọm k’ruung Leng âi đanh k’zêt c’moo nâu câi năc muy ăt coh cr’noọ loom luônh hơớ ă. Tết n’nâu, đha nuôr pr’zươc chô lêy cớ ooy vel ty băt hương hay tươc apêê căh ma mông. Muy đhị bha nuôih za zum bơơn bhrợ đhị m’âng vel ty gr’uy gr’dooc hương. Chính quyền vel đong moon năc vêy choh đhị đâu muy bia chơớ hay 22 cha năc da dô, pa hay zâp ngai ma năl rơơt lâng râu boo đhí, tuh bhlong, hr’lang hr’câh k’tiêc. Coh g’luh hr’lang da ding ha nua, dic điêl t’cooh Nguyễn Thành Sơn, ma nưi Mnông crêê ga lâp tươc đâu căh âi bơơn lêy. T’cooh Nguyễn Thành Sơn xooc t’bhlâng z’lâh zr’năh k’đhap, yêm têêm pr’ăt tr’mông:“ Nâu câi, ma nưih đong lâh bil, công pa bhlâng ca ay loom n’đhang công t’bhlâng đoọng k’rang ca coon a nại. C’moo t’mêê âi tươc, đha nuôr t’bhlâng k’rang bhrợ cha, t’bhlâng z’lâh zâp râu zr’năh k’đhap n’nâu.”

P’răng ha pruôt xooc chô tươc. Đha hum âng quế Trà My păr prang đhr’nong đong t’mêê âng đha nuôr Trà Leng, chr’hoong da ding ca coong Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam. 51 đhr’nong đong dh’rơơng bơơn xây z’đêr, leh năc bhrợ nhâm mâng, chr’pợ bhrôông liêm t’mêê bơơn ra pă liêm ta nih. Đh’riêng acoon p’niên cha ơh c’chăng đhị tang ga măc dưr chr’va chr’đhô prang crâng ca coong. Muy acoon vel t’mêê têêm ngăn loom manưih coh hân noo ha pruôt t’mêê. Muy c’rơ tr’mông t’mêê xooc r’dợ dưr liêm cớ coh zr’lụ đhăm k’tiêc  t’mêê lươt z’lâh bâc râu bil bal tu  boo đhí, hr’lang hr’câh da ding ca coong./.

Hồi sinh trên vùng sạt lở núi Trà Leng

PV Đình Thiệu-VOV miền Trung

Cuối năm 2020, nóc Ông Đề, thôn 1, xã Trà Leng; nóc Ông Sinh, thôn 1, xã Trà Vân ở huyện nghèo vùng cao Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam được nhắc đến với những vụ sạt lở núi kinh hoàng, làm hàng chục người thiệt mạng và mất tích. Những ngôi làng đang yên bình bỗng chốc trở thành ký ức đau thương. Tết này, 58 hộ dân bị mất nhà cửa ở nóc Ông Đề, xã Trà Leng và nóc Ông Sinh, xã Trà Vân rời làng cũ, về làng mới đón Xuân trong tâm trạng buồn vui lẫn lộn.

Những ngày giáp Tết, già làng Hồ Văn Đề bận rộn với việc dọn về nhà mới. Tết này, sau vụ sạt lở núi, ông mất đi 8 người thân là con, dâu, rể, cháu chắt nội ngoại. Ông tâm sự, 3 đứa cháu nội mồ côi cả cha lẫn mẹ cũng đã có nhà mới. Hai cháu nhỏ được các đơn vị thuộc Bộ Tư lệnh Quân khu 5 nhận đỡ đầu nuôi dưỡng cho đến tuổi trưởng thành. Số tiền các nhà hảo tâm giúp đỡ, ông lập một sổ tiết kiệm gửi ngân hàng để phòng lúc gia đình đau ốm, hoạn nạn. Già làng Hồ Văn Đề nói, nhìn các cháu mô côi cha mẹ, đau lòng lắm, ông phải cố gắng vượt qua để làm chỗ dựa cho con cháu: “Gia đình bị thiệt hại nặng nề quá, cả người tài sản mất trắng luôn. Bây giờ, cũng buồn, nhưng không thể buồn mãi. Đảng, Nhà nước đã quan tâm như thế rồi, tạo điều kiện cho dân đây có nhà cửa, chỗ ở ổn định.”

Làng mới của người dân nóc Ông Đề, xã Trà Leng cách làng cũ chừng 5 km là một thung lũng bằng phẳng nằm bên dòng sông Leng. Đây là khu tái định cư đẹp và an toàn nhất ở huyện nghèo vùng cao Nam Trà My. Chính quyền và người dân địa phương đang quyết tâm xây dựng làng này thành khu tái định cư nông thôn mới kiểu mẫu của tỉnh Quảng Nam. Một trường học, một nhà văn hóa cộng đồng khang trang xây dựng giữa làng. Một trạm đo mưa tự động cảnh báo sớm mưa lũ cũng vừa được Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn lắp đặt tặng bà con. Con đường từ làng cũ đến làng mới được lắp đặt thêm đèn năng lượng mặt trời chiếu sáng vào ban đêm. Ông Hồ Quang Bửu, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam khẳng định, những ngôi nhà mới kịp bàn giao vào dịp Tết là nỗ lực lớn của chính quyền và các nhà hảo tâm:“Tôi thấy rằng vùng này hình như đã hồi sinh trở lại. Đây là điểm khởi đầu chắc chắn để cho bà con bị đau thương nhất dần dần sẽ vượt qua. Tôi tin rằng với những an cư lạc nghiệp này, sinh kế bà con những năm tiếp theo chắc chắn sẽ tốt hơn.” 

Các vụ sạt lở đất xảy ra dồn dập trong cơn bão số 9 hồi tháng 10 năm ngoái đã vùi lấp hàng chục ngôi nhà ở những bản làng vùng cao các xã Trà Leng, Trà Vân, Trà Mai, Trà Sinh…Những người mất nhà cửa, tài sản, người thân nương tựa vào sự chia sẻ, yêu thương của mọi người. 7 cháu mồ côi cả cha lẫn mẹ ở nóc Ông Sinh, xã Trà Vân và nóc Ông Đề xã Trà Leng được các đơn vị Bộ Tư Lệnh Quân khu 5 nhận đỡ đầu nuôi dưỡng. Mỗi tháng, các em được trợ cấp gần 1 triệu đồng ăn học cho đến 18 tuổi. Thiếu tướng Hứa Văn Tưởng, Phó Tư lệnh Quân khu 5 khẳng định: cháu nào học xong bậc phổ thông, nếu học lên cao hơn nữa, Quân khu 5 vẫn tiếp tục hỗ trợ tìm việc làm giúp các cháu lập nghiệp:“Các đơn vị phải cử cán bộ thường xuyên theo dõi việc ăn ở học hành của các cháu. Đồng thời chuyển tiền, gạo hàng tháng đến nhà trường và gia đình các cháu, bảo đảm điều kiện ăn ở sinh hoạt và học tập. Kể cả ngày lễ, tết, ngày giỗ, đưa các cháu về với gia đình.”  

Nóc Ông Đề ở thôn 1 xã Trà Leng, ngôi làng trù phú, yên bình nép mình dưới chân núi PaRanh, bên dòng sông Leng thơ mộng tồn tại hàng chục năm giờ trở thành ký ức đau buồn. Tết này, bà con rủ nhau về lại làng cũ thắp nén hương tưởng nhớ người thân và dân làng gặp nạn. Một am thờ tập thể được lập giữa ngồi làng cũ nghi ngút khói hương. Chính quyền địa phương dự định sẽ xây dựng nơi đây một bia tưởng niệm 22 nạn nhân xấu số, nhắc nhớ mọi người cảnh giác ứng phó với các thảm họa thiên tai. Trong vụ sạt lở núi vừa qua, vợ ông Nguyễn Thành Sơn ở dân tộc M’Nông bị vùi lấp đến nay vẫn còn mất tích. Ông Nguyễn Thành Sơn đang cố gắng vượt qua khó khăn, ổn định cuộc sống:“Bây giờ, người thân đã mất, cũng rất buồn nhưng phải phấn đấu để lo cho con cái. Đã năm mới rồi, bà con cố gắng lo tập trung làm ăn, phấn đấu vượt qua mọi khó khăn này.”

Nắng xuân đang tràn về. Mùi thơm của quế Trà My thoang thoảng trong ngôi nhà mới của đồng bào Trà Leng, huyện miền núi Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam. 51 ngôi nhà sàn được làm tường xây, sàn đúc kiên cố mái đỏ tươi mới được xếp thành ô bàn cờ rất đẹp. Tiếng con trẻ nô đùa trước khoảng sân rộng huyên náo một góc rừng. Một ngôi làng mới ấm áp tình người trong mùa xuân mới. Một sức sống mới đang dần hồi sinh trên vùng đất vừa trải qua nhiều nỗi đau mất mát từ thiên tai./.