Pazeng g’luh boo tuh ga măc pa bhlâng coh bêl đêêc ahay năc bhrợ nong đac coh prang miền Trung. Đhị tỉnh Quảng Bình, boo tuh ta luôn bhrợ bơr chr’val Tân Trạch, Thượng Trạch tỉnh Quảng Bình tr’pac lâng ooy lơơng. K’rang ooy râu liêm crêê lâng chr’na cha âng lâh 280 học sinh nội trú, apêê thầy cô giáo Trường phổ thông dân tộc Nội trú Bố Trạch hân đhơ đac tuh nong ga măc, đhr’năng hr’lang hr’câh vêy cơnh vaih k’rơ, năc đuối bè ta bhrợ lâng bha lâng prí, t’bhlâng đơơng âng chr’na đoọng ha học sinh.

Xang bâc tuần crêê đác tuh bhrợ tr’pac, bêl đac xrêệt, Ban Giám hiệu nhà trường k’dua pazêng apêê thầy cô xoọc ăt pa bhrợ coh bhươl cr’noon chô ooy xuôi lâng k’dua apêê thầy cô tơợ xuôi đh’rưah lâng ch’neh ch’na tươc xăl. Năc cơnh đêêc, xe âng apêê thầy cô năc lươt lâh 40km c’lâng crâng tươc ooy zr’lụ tr’xăl tươc ooy bhươl cr’noon. Thầy Hoàng Đức Hoà, Hiệu trưởng nhà trường xay moon, đhị đâu, apêê thầy cô ơy lơi xe, lướt coh c’lâng crâng, z’lâh zr’lụ hr’lang hr’câh đoọng tươc n’đăh tôh. Tươc nâu cơy, coh c’lâng bha lâng coh crâng k’coong Trường Sơn lâng Trường phổ thông dân tộc Nội trú Bố Trạch năc dzợ vêy đhr’năng vaih râu căh liêm crêê. Hân đhơ cơnh đêêc, đoọng đơơng âng cr’liêng chữ tươc ooy k’coon ta đhi âng đhanuôr Ma Coong, Bru, Vân Kiều… âng 2 chr’val c’noong k’tiêc Tân Trạch, Thượng Trạch (chr’hoong Bố Trạch, Quảng Bình), đợ apêê cán bộ, giáo viên âng Trường phổ thông dân tộc Nội trú Bố Trạch năc dzợ t’bhlâng ăt pa bhrợ lâng z’lâh bâc râu zr’năh k’đhap đoọng xay bhrợ liêm xang bh’rợ tr’nêng âng đay.

Xang k’nặ 1 c’xêê đhêy bh’rợ học tập tu crêê tươc âng đhí boo, tuh bhlong, tươc nâu cơy pazêng học sinh coh pazêng chr’val da ding k’coong tỉnh Quảng Trị ơy văl học cớ. Bh’rợ dạy lâng học coh pazêng zr’lụ n’nâu lâng bâc cơnh zr’năh k’đhap, năc đoo bêl bơơn xơợng học sinh ê a đọc bài, apêê thầy cô giáo zr’lụ da ding k’coong bhui har pa bhlâng. Cô giáo Lê Thị Thuý An pa choom đhị trường Mầm non Ra Ty, chr’val Hướng Lộc xay moon, boo đhí đanh đươnh, cô năc ăt coh đâu coh zập tuần đoọng lêy, pih dooh trường lớp, ta đang moon k’conh k’căn học sinh đơơng k’coon tươc ooy lớp. Đợ chr’na đhâng, cô Thuý An năc zêệ coh đong âng đhanuôr đhị bhươl cr’noon. Ha dum, cô đh’rưah lâng apêê giáo viên n’lơơng bêch coh đong âng k’conh k’căn học sinh, tu pleng pa bhlâng cha kêệt năc phòng đhị trường căh lâh ngăn đoọng choom bêch. Cô giáo Thuý An xay moon, coh hân noo boo đhí n’nâu, xang đoo bêl học, apêê thầy cô giáo coh đâu năc tr’xăl đoọng học sinh chang tọm đac chô ooy đong: “Acu năc ơy ra pặ liêm bh’rợ tr’nêng âng pr’loọng đong, tươc ooy đâu ăt coh trường, coh lớp. Hân đhơ boo đhí ơy lâh, đhanuôr coh bhươl cr’noon k’đhap pa bhlâng năc dzợ ăt đh’rưah, zup zooi azi. Nâu đoo công năc c’rơ ga măc pa bhlâng đoọng azi t’bhlâng bhrợ têng bh’rợ tr’nêng âng đay.”

Ha dzợ, đhị pazêng chr’hoong coh xuôi âng tỉnh Thừa Thiên Huế, vêy zr’lụ đac căh ơy xrêệt lứch. C’lâng tươc ooy lớp âng học sinh coh zr’lụ clung êp cơnh chr’hoong Quảng Điền, Phú Vang, thị xã Hương Trà… xoọc đâu zr’năh k’đhap lâh mơ. Pazêng apêê ađhu z’lâh zr’năh k’đhap đoọng tươc ooy trường đơơng âng râu bhui har, pa hêl apêê thầy cô lâng tro t’bhlâng zr’lâh zr’năh k’đhap xang tuh bhlong. Thầy Lê Anh Dũng, Trường Trung học cơ sở Đặng Dung, thị trấn Sịa, chr’hoong Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế xay moon: Coh zr’lụ bha lâng âng tuh bhlong cơnh chr’hoong Quảng Điền, bh’rợ dạy lâng học coh hân noo tuh bhlong zr’năh k’đhap pa bhlâng. Bâc bêl xoọc học, đac tuh nong đơơh pa bhlâng, trường đơơh hân đoọng học sinh đhêy học đoọng nhâm mâng râu liêm crêê ha apêê ađhi học sinh. Tơợ tr’nơơp c’xêê 10 tươc nâu cơy, học sinh chr’hoong Quảng Điền ơy đhêy 6 g’luh đoọng g’đech tuh. Xang tuh, lâh đhí a muôt, thầy lâng trò năc t’bhlâng lâh mơ đoọng loon cơnh xa nay bh’rợ học: “Coh zr’lụ clung êp, pazêng apêê ađhi crêê đac tuh nong lâng lưch dzệp bha ar bha tơ. Nhà trường ơy ta đang moon ooy pazêng vel đong lâng cher đoọng pr’hêl ha pazêng apêê ađhi crêê râu bil hư xang tuh, pr’ăt tr’mông zr’năh k’đhap. Lâh n’năc, công pazum đh’rưah lâng pazêng apêê liêm loom vêy bh’rợ zup zooi bâc pa bhlâng hun pr’hêl, hun pr’hêl vêy chr’năp lâng zên, muy hun cơnh đêêc năc 500 r’bhâu đồng, năc cơnh ng’pa hêl. Đợ ađhi hân đoo crêê dzệp bha ar bha tơ, nhà trường công đơơh loon pay đoọng bha ar t’mêê.”

T’cooh Nguyễn Tân, Giám đốc Sở Giáo dục lâng Đào tạo tỉnh Thừa Thiên Huế xay moon: Bâc trường coh zr’lụ tuh bhlong học sinh đhêy học pa bhlâng đanh, vêy trường học sinh đhêy họpc tươc lâh muy c’xêê. Tơợ đêêc, bh’rợ pa choom p’xoọng đoọng ha pazêng apêê ađhi năc zr’năh k’đhap pa bhlâng: “Coh t’ngay 20/11 c’moo đâu, azu ta đang moon apeeê giáo viên prang ngành t’bhlâng z’lâh zr’năh k’đhap lâng k’miah t’ngay c’xêê đoọng dạy học ha apêê ađhi học sinh. Azi công p’too moon đoọng ha pazêng trường học xang cr’chăl pa choom coh lớp, năc dzợ bhrợ bh’rợ tr’lum mặt prá xay cớ t’ngay truyền thống âng đay liêm pr’hay đoọng pr’too pr’choom đh’rưah xay bhrợ liêm xang bh’rợ tr’nêng lâng đh’rưah z’lâh zr’năh k’đhap coh xoọc đâu.”

Đhị tỉnh Quảng Nam, coh pazêng g’luh tuh bhlong ahay năc bhrợ k’nặ 10 học sinh lâh chêệt bil, bâc trường học đac tuh nong ga măc, ha rập z’đâr, tân jâh xr’pợ… bil hư ooy pr’đươi bâc pa bhlâng. Muy bơr trường học coh pazêng chr’hoong da ding k’coong Nam Trà My, Phước Sơn, Đông Giang, Tây Giang… hr’lang hr’câh da ding k’coong năc râu k’pân pa bhlâng lâng apêê thầy trò coh đâu. Đoọng vêy loon apêê ađhi học sinh văl cớ ooy trường, coh bâc t’ngay ahay, apêê thầy cô giáo trường Tiểu học chr’val Trà Leng, chr’hoong Nam Trà My đhăn boo xộ k’tiêc, a bhị, rao pa liêm trường lớp, bhr’lậ đong cha cha, đong za nêệ… Nhà trường công đoọng giáo viên pân juyh lướt truih toor k’ruung chêêc lêy tủ đơc chom đhia, gọ gooi crêê đac tuh pơ loong đoọng pay chô đơơng đươi cớ, đươi dua ha xa nay bh’rợ tr’nêng đhị trường. Lâng bâc ơl zr’năh k’đhap, pazêng cr’noọ bh’rợ âng apêê thầy cô giáo năc chr’năp liêm lâh mơ. Apêê đoo ơy pa dưr cr’noọ xa nay t’bhlâng đoọng ha k’conh k’căn học sinh lâng ha học sinh âng Trà Leng z’lâh râu bil hư, zr’năh xr’dô, đơơh nhâm mâng pr’ăt tr’mông.

Công cơnh chr’hoong da ding k’coong Nam Trà My, xang bêl tuh bhlong, pazêng vel đong coh zr’lụ tuh bhlong Quảng Nam k’rong c’rơ bhr’lậ râu bil hư âng trường lớp. Hân đhơ cơnh đêêc, muy bơr zr’lụ hr’lang hr’câh ngân, c’lâng p’rang tr’pac nưc xoọc đâu học sinh căh ơy choom tươc ooy trường. Tỉnh Quảng Nam p’too moon pazêng vel đong zup zooi ngành giáo dục đơơh hân bhr’lậ râu bil hư âng đhí boo tuh bhlong bhrợ t’vaih lâng đơơh đoọng học sinh tươc ooy trường. T’cooh Lê Trí Thanh, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam ta đang moon ngành Giáo dục đơơh loon bhrợ têng bh’rợ đoọng pazêng apêê ađhi học p’xoọng lâng căh đơc đhr’năng đhêy học đanh đươnh: “Ooy xa nay bh’rợ giáo dục, muy bơr vel đong crêê tr’pac, zr’năh k’đhap, đợ vel đong pa tơơi học sinh căh ơy lươt học cớ năc acu ta đang moon ngành giáo dục pazum đh’rưah lâng pazêng vel đong đoọng vêy xa nay bh’rợ lâng apêê ađhi học sinh năc coh xoọc đâu căh ơy văl học cớ năc ng’xay bhrợ cơnh ooy đoọng apêê ađhi bơơn học p’xoọng; học cơnh ooy năc vêy bh’rợ năc căh choom đơc đanh đươnh cơnh xoọc đâu./.”

Gian nan con đường tới trường của thầy trò vùng lũ

Thiệt hại do thiên tai gây ra cho ngành Giáo dục ở miền Trung hết sức nặng nề. Con đường đến trường của thầy và trò miền Trung vốn lắm gian nan giờ lại càng trở nên gập ghềnh. Thế nhưng trong khó khăn, hoạn nạn, hình ảnh những người thầy hết lòng vì học sinh thân yêu lại càng tỏa sáng. Câu chuyện về các thầy cô giáo đội mưa dọn dẹp bùn đất, bất chấp mưa lũ khắc nghiệt, hiểm nguy rình rập kết bè chuối vượt lũ tiếp tế lương thực cho học sinh…đã làm xúc động nhiều người:

Đợt bão lũ lịch sử vừa qua đã "nhấn chìm" miền Trung. Tại  tỉnh Quảng Bình, mưa lũ dập dồn đã khiến hai xã Tân Trạch, Thượng Trạch tỉnh Quảng Bình bị cô lập hoàn toàn với bên ngoài. Lo lắng cho sự an toàn và bữa ăn của hơn 280 học sinh nội trú, các thầy cô giáo Trường phổ thông dân tộc Nội trú Bố Trạch đã bất chấp nước lũ dâng cao, hiểm nguy sạt lở đất rình rập, bơi qua những đoạn đường ngập lụt bằng bè chuối, nỗ lực tiếp tế lương thực cho học sinh.

Sau nhiều tuần bị lũ cô lập và chia cắt, khi nước đã bắt đầu rút, Ban Giám hiệu nhà trường quyết định "rút" các thầy cô đang "cắm" bản về xuôi và điều các thầy cô dưới xuôi cùng lương thực tiếp tế lên thay. Cứ như vậy, đoàn xe của thầy cô đã băng hơn 40 km đường rừng đến điểm hẹn "đổi phiên" lên bản. Thầy Hoàng Đức Hòa, Hiệu trưởng nhà trường cho hay, tại đây, các thầy cô đã quyết định bỏ lại xe, "luồn rừng", vượt qua điểm sạt lở để sang đầu bên kia. Đến bây giờ, trên con đường độc đạo xuyên dãy Trường Sơn vào Trường phổ thông dân tộc Nội trú Bố Trạch vẫn chứa đựng những bất trắc khó lường. Thế nhưng, để đem được cái chữ lên với con em đồng bào Ma Coong, Bru, Vân Kiều... của 2 xã biên giới Tân Trạch, Thượng Trạch (huyện Bố Trạch, Quảng Bình), những cán bộ, giáo viên của Trường phổ thông dân tộc Nội trú Bố Trạch vẫn kiên trì bám trụ, vượt muôn vàn khó khăn để hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình.

Sau gần 1 tháng bị gián đoạn học tập do ảnh hưởng của mưa lũ, đến nay toàn bộ học sinh các xã miền núi tỉnh Quảng Trị đã đi học trở lại. Việc dạy và học ở những nơi này đang bộn bề khó khăn, nhưng khi nghe tiếng học sinh ê a đọc bài, các thầy cô giáo vùng cao rất đỗi vui mừng. Cô giáo Lê Thị Thúy An dạy tại trường Mầm non Ra Ty, xã Hướng Lộc cho biết, mưa bão kéo dài, cô phải ở lại đây hàng tuần liền để trông coi, dọn dẹp vệ sinh trường lớp, vận động phụ huynh đưa các cháu đến lớp. Những bữa cơm trưa, cô Thúy An phải nấu nhờ tại nhà bà con dân bản. Tối đến, cô cùng các giáo viên khác ngủ nhờ nhà phụ huynh học sinh vì trời quá rét mà phòng tại trường lại không đủ ấm. Cô giáo Thúy An chia sẻ, trong mùa mưa bão này, sau mỗi buổi học, các thầy cô giáo ở đây thay phiên nhau đưa học sinh qua suối để trở về nhà an toàn:“Tôi đã thu xếp công việc gia đình, lên đây bám trường, bám lớp. Mặc dù qua cơn bão vừa qua, bà con dân bản rất khó khăn nhưng vẫn đùm bọc, giúp đỡ chúng tôi. Đây cũng là động lực lớn để chúng tôi tiếp tục công việc của mình.”

Trong khi đó, tại các huyện vùng trũng của tỉnh Thừa Thiên Huế, có nơi nước vẫn chưa rút hết. Con đường đến lớp của học sinh vùng trũng thấp như các huyện Quảng Điền, Phú Vang, thị xã Hương Trà... giờ thêm gian nan. Các em vượt khó để tới trường mang theo niềm vui, khích lệ thầy và trò cùng vượt qua khó khăn bão lũ. Thầy Lê Anh Dũng, Trường Trung học cơ sở Đặng Dung, thị trấn Sịa, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế cho biết: Ở vùng rốn lũ như huyện Quảng Điền, chuyện dạy và học trong mùa mưa bão thật gian nan. Nhiều lúc đang học giữa chừng, nước lũ lên nhanh, trường vội vàng cho nghỉ học để đảm bảo an toàn tính mạng cho học sinh. Từ đầu tháng 10 đến nay, học sinh huyện Quảng Điền đã phải nghỉ 6 đợt để tránh lũ. Hết lũ, qua bão, thầy và trò lại chạy đua cho kịp chương trình học. “Địa bàn là vùng trũng, các em ngập lụt và ướt sách vở khá nhiều. Nhà trường đã liên hệ các địa chỉ và đã trao tặng cho những em thiệt hại sau lũ, hoàn cảnh khó khăn. Ngoài ra, cũng phối hợp các mạnh thường quân có hỗ trợ rất là nhiều suất, trị giá bằng tiền, mỗi suất như vậy là 500.000 đồng, mang tính động viên. Những em nào bị ướt sách vở, nhà trường cũng cung cấp kịp thời.”

Ông Nguyễn Tân, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Thừa Thiên Huế cho biết: Nhiều trường ở vùng lũ học sinh nghỉ học quá dài ngày, có trường học sinh nghỉ học cả tháng rưỡi. Từ đó, việc tổ chức dạy bù cho các em là hết sức khó khăn:“Trong 20/11 năm nay, chúng tôi động viên với đội ngũ giáo viên toàn ngành vượt qua khó khăn và tiết kiệm thời gian để tổ chức dạy học cho các em học sinh. Chúng tôi chỉ đạo cho các trường học sau thời gian dạy ở lớp, chúng ta tổ chức gặp mặt trong nội bộ, ôn lại ngày truyền thống của mình hết sức đơn giản và ý nghĩa để nhắc nhau hoàn thành công việc và động viên nhau vượt qua giai đoạn khó khăn này.

Tại tỉnh Quảng Nam, những đợt bão lũ đi qua đã làm gần 10 học sinh chết và mất tích, nhiều trường học bị ngập, đổ tường, tốc mái... thiệt hại về cơ sở vật chất nặng nề. Một số trường học ở các huyện miền núi Nam Trà My, Phước Sơn, Đông Giang, Tây Giang… sạt lở núi vẫn là nỗi ám ảnh đối với thầy trò nơi này. Để kịp đón học sinh trở lại trường, nhiều ngày qua, các thầy cô giáo trường Tiểu học xã Trà Leng, huyện Nam Trà My dầm mưa xúc từng xẻng bùn đất, dọn rửa trường lớp,  sửa chữa lại nhà ăn, khu bếp...Nhà trường cũng cắt cử giáo viên nam đi dọc bờ sông tìm tủ đựng chén bát, xoong nồi bị lũ cuốn trôi để khiêng về dùng lại, phục vụ nhu cầu sinh hoạt tại trường. Giữa bộn bề khốn khó, nhưng tinh thần của các thầy cô giáo vẫn đầy lạc quan. Chính họ đã truyền cảm hứng cho phụ huynh và học sinh của Trà Leng vượt qua thương đau, sớm ổn định lại cuộc sống.

Cũng như huyện miền núi Nam Trà My, ngay sau bão, các địa phương vùng bão lũ Quảng Nam dồn sức khắc phục hậu quả trường lớp. Tuy nhiên, một vài nơi bị sạt lở nặng, giao thông còn chia cắt nên hiện tại học sinh vẫn chưa thể đến trường. Tỉnh Quảng Nam đã chỉ đạo các địa phương hỗ trợ ngành giáo dục khẩn trương khắc phục thiệt hại do mưa bão và sớm đưa học sinh trở lại trường. Ông Lê Trí Thanh, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam yêu cầu ngành Giáo dục chủ động xây dựng phương án cho các em học bù và không để tình trạng nghỉ học kéo dài: “Về vấn đề giáo dục, một số địa phương bị chia cắt, cách trở, một số địa phương sơ tán học sinh vẫn chưa đi học lại cho nên tôi đề nghị ngành giáo dục phối hợp với các địa phương để có giải pháp đối với các học sinh mà hiện nay chưa đi học lại thì phải tổ chức như thế nào cho các cháu tổ chức học bù; học như thế nào đó thì phải có phương án chứ không thể để kéo dài như vậy được”./.

Tổng hợp