Căh ngoọ tước lâng lêy pr’hay bhlầng nắc đoo bơơn lêy âng bấc ơl đhanuôr lâng t’mooi bêl bơơn lêy ma nuýh Bh’noong ặt đhị chr’hoong Phước Sơn bhrợ têng bhiệc bhan cha ha roo t’mêê, muy j’niêng laliêm âng đhanuôr Bh’noong. Ma nuýh Bh’noong cung cơnh zập acoon cóh đhị zr’lụ Trường Sơn-Tây Nguyên zêng zư liêm j’niêng bhrợ têng ha rêê. Tợơ lấh zập hân noo xoót ha roo cóh ha rêê, apêê nắc bhuốih đoọng năl ơn a bhô dang lâng zước muy  c’moo bơơn bh’nơơn liêm dal. Bha nuối đoọng ha bhô dang nắc apêê pr’đươi bơơn pay tơợ ha rêê cơnh: ha roo, bhơi rơ véh crâng, dzợ 1 p’nong a’ọc pậ mơ 3 ch’đa têy lâng 1 p’nong a tứch gôông. Tợơ apêê j’niêng bhuốih dang  ha roo, apêê t’coóh bhươl lâng nghệ nhân Bh’noong pa căh muy bhiệc bhan zăng liêm cơnh ty đanh, đơơng chr’nắp văn hoá laliêm. Lalay lâng apêê đhanuôr acoon cóh da ding k’coong lơơng, cóh bhiệc bhan c’moo hơnh déh ha roo t’mêê âng đhanuôr Bh’noong, pân đil cóh pr’loọng đong nắc ma nuýh pa căh mặt đoọng bhrợ bhiệc bhuốih a bhô dang. Tu cơnh j’niêng âng đhanuôr Bh’noong, n’đhơ pân jứih nắc ma nuýh bha lầng cóh pr’loọng đong, ha dợ zập bh’rợ tr’nêng cóh ha rêê ha lai nắc zêng ma nuýh pân đil lêy bhrợ. Tu cơnh đếêc, pân đil vêy chr’nắp ga mắc bhlầng cóh pr’loọng đong, pa bhlầng nắc cóh bh’rợ bhuốih hơnh déh ha roo t’mêê zập c’moo. “Ha dang c’moo đếêc vêy bơơn hân noo mơ 60 chr’đhung nắc  atếh nắc đớc ha roo ha riêng. Pân lơơng hơnh déh, bhuốih a’ọc đhị g’răng ha roo, hát t’nớơt, đhưưng cha gâr, n’toong chiing. J’niêng bhiệc bhan nâu nắc zêng nhâm crêê, xang nắc pa cớ đoọng ha lang acoon cha châu cóh t’tun đâu. Đọong bơơn năl bhiệc bhan hơnh déh ha roo t’mêê nắc cơnh ooy. Nắc đoo chr’nắp ghít liêm âng hêê lêy pa choom cớ đoọng ha lang t’tun, bhrợ têng cơnh ooy đoọng bhiệc bhan âng acoon cóh Bh’noong nắc bhiệc bhan bhuốih hân noo ha roo, bơơn hân noo” , t’coóh Hồ Văn Ly, chr’val Phước Mỹ, chr’hoong Phước Sơn đoọng năl.

Chô pấh bhiệc bhan Văn hoá thể thao apêê chr’hoong da ding k’coong g’lúh nâu, đhanuôr Cơ Tu ơy chớih pay nắc bh’rợ pa căh cớ c’nặt bhuốih crâng. Nâu đoo nắc j’niêng truyền thống âng ma nuýh Cơ Tu đhị Tây Giang, đoọng déh hơnh chr’nắp truyền thống âng bhiệc bhan năl ơn crâng, đoọng pa hay acoon cha châu đắh “pr’hêl” pleng k’tiếc, dang crâng ơy cher đoọng. N’đhơ cr’chăl pa căh cớ căh vêy đanh, ha dợ apêê t’coóh bhươl zêng bhrợ têng crêê cơnh j’niêng bhuốih dang crâng âng bhiệc bhan truyền thống, bhrợ ha bấc t’mooi kiêng lêy. “Chr’hoong Tây Giang cung bhui har đh’rứah lâng apêê chr’hoong, đơơng pa cắh rau laliêm bhlầng crêê pa bhrợ ta têng, xa nập xập, tr’cọ x’nưl truyền thống đoọng đh’rứah giao lưu, pa choom ta moóh tợơ apêê chr’hoong pr’zợc. Cóh đếêc  vêy apêê chr’nắp âng chr’hoong Tây Giang cóh cr’chăl a hay cung cơnh bơơn bấc tợơ năl tước nắc k’bhúh tơơm Pơmu, pa bhlầng nắc bhiệc bhan bhuốih tợơp c’moo năl ơn crâng nắc bơơn pa căh cớ đhị j’niêng nâu âng chr’hoong Tây Giang đhị bhiệc bhan”, t’coóh Pa Lăng Bưng, Phó phòng Văn hoá Thông tin chr’hoong Tây Giang đoọng năl.

          Rau chr’nắp bhlầng đhị bhiệc bhan Văn hoá thể thao apêê chr’hoong da ding k’coong tỉnh Quảng Nam g’lúh nâu nắc lấh mơ pazêng chr’nắp laliêm cóh j’niêng bhuốih dang crâng âng đhanuôr acoon cóh, nắc apêê vel đong lơơng cung pa căh chr’nắp văn hoá truyền thống âng đay, cơnh t’pấh đác cóh bhiệc bhan pa căn Thu Bồn, bơơn pa cắh laliêm pr’hay, bhuốih đình Hội An âng chr’hoong Tiên Phước ơy bhrợ váih rau chắp kiêng đoọng ha ma nuýh lêy.   “Tợơ bhiệc bhan zập c’moo t’pấh sắc, cầu hiền, zước rau pr’đoọng đhị vel Hội An đoọng zư rau chr’năp văn hoá âng acoon cóh, tô k’bhúh, vel đong, đh’rứah nắc tợơ đếêc zư lêy pazêng c’lâng bh’rợ bhrợ têng nâu đoọng ha lang acoon cha châu cóh vel bhươl, tô k’bhúh, chr’hoong lâng zập đhị chô pấh nắc apêê bơơn lêy chr’nắp văn hoá đanh đươnh âng vel đong. Tợơ bh’rợ pa căh văn hoá âng apêê chr’hoong lơơng nắc a zi lêy zập đhị vêy muy rau chr’nắp lalay, truyền thống văn hoá lalay lâng pa căh đoọng lêy tu cơnh đếêc nắc chr’nắp văn hoá vêy bấc cơnh âng bhiệc bhan zập acoon cóh đhị tỉnh Quảng Nam a hêê, cóh đếêc vêy chr’hoong Tiên Phước”, t’coóh Trần Hoàng Vinh, chr’val Tiên Hà, chr’hoong Tiên Phước đoọng năl.

G’lúh tr’nợơp tỉnh Quảng Nam nắc ơy đơơng xa nay pa căh j’niêng bhuốih a bhô dang cung cơnh apêê chr’nắp a bhô dang tín ngưỡng âng đhanuôr acoon cóh đhị apêê chr’hoong da ding k’coong pa căh cớ ơy đơơng chô bấc bh’nơơn liêm choom lấh mơ đương rơơm. Đh’rứah lâng bh’rợ pa too pa choom đoọng ha lang p’niên đăh loom luônh tự hào lâng truyền thống, chr’nắp  văn hoá k’ra bhầu c’moo âng a conh a bhướp, nắc tợơ apêê g’lúh pa căh nâu cung zooi đoọng ha manuýh bhrợ têng bh’rợ văn hoá vêy cơnhlêy bhrợ ghít lấh mơ lâng vêy c’lâng bh’rợ cóh bhiệc zư lêy.      “Tợơ bhiệc bhan nâu, Đảng bộ, chính quyền, đhanuôr chr’hoong Nam Giang nắc ting pa zay lấh mơ dzợ, lalăm nắc cóh bh’rợ zư lêy chr’nắp văn hoá acoon cóh đay, oó đớc bil pất. Rau bơr nắc bhrợ váih pr’đợơ đọong ha đhr’năng pa dưr lâng ha dưr truyền thống đoàn kết âng đhanuôr zập acoon cóh cóh chr’hoong Nam Giang, tợơ đếêc bhrợ váih rau tin đươi nhâm mâng âng đhanuôr acoon cóh lâng đảng, nhà nước, chính quyền zập cấp chr’hoong Nam Giang”, t’coóh A Lăng Mai, Chủ tịch UBND chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam moon.

          Bhiệc bhan văn hoá thể thao apêê chr’hoong da ding k’coong tỉnh Quảng Nam nắc bh’rợ văn hoá thể thao tr’haanh bhlầng âng zr’lụ da ding k’coong, nắc bêl đoọng k’rong, giao lưu pazêng chr’nắp văn hoá laliêm bhlầng âng đhanuôr zập acoon cóh âng tỉnh Quảng Nam, chroi k’rong pa căh pazêng chr’nắp văn hoá truyền thống âng zập  vel đong da ding k’coong tước lâng t’mooi. Bhiệc bhan nắc bêl đoọng apêê chr’hoong âng tỉnh Quảng Nam pa căh, zư lêy, pa dưr rau laliêm âng đhanuôr Cơ Tu, Ve, Tà Riềng, Cor, Bh’noong, Giẻ Triêng, Xê Đăng, Ca Dong…   “Pa căh bhiệc bhan j’niêng cr’bưn cóh đhanuôr acoon cóh cung cơnh đăh xuôi nắc đơơng muy chr’nắp đoọng ha bh’rợ lalay âng văn hoá zr’lụ. Rau lalay nắc đoo déh hơnh đoọng ha văn hoá Quảng Nam vêy bấc cơnh, đhanuôr da ding k’coong đhị Nam Giang g’lúh tr’nợơp bơơn lêy bhiệck bhan đhị zr’lụ xuôi lâng đhanuôr zr’lụ xuôi cung g’lúh tr’nợơp bơơn lêy chr’nắp âng đhanuôr da ding k’coong. Lâng bêl ơy ta năl đăh văn hoá nắc loom luônh đoàn kết nắc bơơn pa dưr pa mâng lấh mơ”, t’coóh Hồ Tấn Cường, Phó Giám đốc Sở Văn hoá Thể thao Du lịch tỉnh Quảng Nam đoọng năl./.

(Ảnh: Dantri)

Bảo tồn bản sắc văn hóa từ lễ hội

CTV Tấn Sỹ

Lễ hội văn hóa thể thao các dân tộc thiểu số tỉnh Quảng Nam đã khép lại, song dư âm cùng những sắc màu văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số miền Tây Quảng Nam vẫn còn vang vọng giữa đại ngàn Trường Sơn. Từ không gian trưng bày các hiện vật lao động sản xuất, chế biến ẩm thực đặc trưng, trình diễn trang phục truyền thống, tái hiện nghi thức cúng của đồng bào Cơ Tu, Giẻ Triêng, Xê Đăng, Cor, đến nghi thức cúng bà Thu Bồn, hay rước sắc Đình Làng ở huyện Tiên Phước…tất cả đã để lại nhiều dấu ấn trong lòng người xem cũng như du khách gần xa. Có thể khẳng định, mỗi kỳ lễ hội là dịp để đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Quảng Nam tự hào với văn hóa, bản sắc dân tộc mình.

Bất ngờ và ấn tượng là cảm nhận của đông đảo người dân và du khách khi được xem người Bh’noong ở huyện Phước Sơn tổ chức lễ ăn mừng lúa mới, một phong tục tập quán tốt đẹp của đồng bào Bh’noong. Người Bh’noong cũng như các dân tộc thiểu số ở khu vực Trường Sơn-Tây Nguyên đều giữ tập quán canh tác nương rẫy. Sau mỗi vụ mùa gặt lúa rẫy trên nương, họ lại tổ chức cúng để cảm tạ thần linh và cầu xin một vụ mùa bội thu. Lễ vật dâng lên thần linh là các sản vật trên nương rẫy như: lúa, rau rừng, còn có 1 con lợn 3 nắm tay và 1 con gà trống. Các già làng và nghệ nhân Bh’noong tái hiện nghi thức cúng thần lúa, thần sông, thần suối…, sau khi thu hoạch lúa mùa trên nương rẫy khá nguyên bản, đầy màu sắc văn hóa. Không giống như một số đồng bào miền núi khác. Đồng bào Bh’noong quan niệm, mặc dù đàn ông trụ cột, nhưng mọi hoạt động gần gũi với công việc nương rẫy, với thần lúa đều do phụ nữ đảm nhận. Vì thế, phụ nữ có vai trò rất lớn trong gia đình, nhất là trong việc cúng tế ăn mừng lúa mới hàng năm. “Nếu năm đó được mùa 60 bao trở lên gọi là lúa trăm. Người ta ăn mừng, cúng con heo quanh kho lúa, nhảy múa, đánh chiêng, đánh trống. Phong tục lễ hội này là vấn đề đúng đắn, rồi phải truyền lại cho con cháu sau này. Để biết lễ hội mừng lúa mới là như thế nào. Đó là ý nghĩa sâu xa, mà chúng ta nên truyền lại cho con cháu làm sao biết được lễ hội của dân tộc Bh’noong là lễ hội cúng mùa lúa, được mùa”, già làng Hồ Văn Ly, Xã Phước Mỹ, huyện Phước Sơn cho biết.

Về tham dự Lễ hội Văn hóa thể thao các huyện miền núi lần này, bà con Cơ Tu đã chọn tái hiện trích đoạn nghi thức cúng trong lễ hội khai năm tạ ơn rừng. Đây là phong tục truyền thống của người Cơ Tu ở Tây Giang, nhằm tôn vinh giá trị truyền thống của lễ hội tạ ơn mẹ rừng, để nhắc nhớ con cháu về “món quà” thiên nhiên mà thần rừng đã ban tặng. Mặc dù thời gian tái hiện khá ngắn, nhưng các già làng đều cố gắng thực hiện đúng theo các bước nghi thức cúng thần rừng của lễ hội truyền thống, khiến nhiều du khách thích thú. “Huyện Tây Giang cũng chung vui với tất cả các huyện, đem xuống trưng bày sản phẩm liên quan đến công cụ lao động sản xuất, trang phục, nhạc cụ truyền thống để cùng giao lưu học hỏi với các huyện bạn. Trong đó có các đặc trưng mà huyện Tây Giang trong thời gian qua cũng được nhiều nơi biết đến là quần thể cây di sản Pơ mu, nhất là lễ hội khai năm tạ ơn rừng sẽ được trình diễn tái hiện lại nghi thức này của huyện Tây Giang tại lễ hội”, ông Pa Lăng Bưng, Phó phòng Văn hóa Thông tin huyện Tây Giang cho biết.

Điều khá đặc biệt tại Lễ hội Văn hóa thể thao các huyện miền núi tỉnh Quảng Nam lần này là, ngoài những nét đặc sắc trong nghi lễ cúng thần linh của đồng bào dân tộc thiểu số, thì các địa phương trung du cũng đã giới thiệu nét văn hoá truyền thống của minh. Nếu như nghi lễ rước nước trong lễ hội Bà Thu Bồn, được huyện Nông Sơn tái hiện khá sinh động, thì nghi lễ rước sắc, cúng đình làng Hội An của đơn vị huyện Tiên Phước đã tạo sự thích thú cho người xem. “Qua lễ hội hàng năm rước sắc, cầu hiền, cầu an ở làng Hội An để giữ lại cái nếp văn hóa của dân tộc, tộc họ, quê hương, đồng thời từ đó duy trì những hình thức tổ chức này để mà con cháu trong thôn xóm, tộc họ, huyện nhà và ở mọi nơi về dự thì họ tiếp thu được nền văn hóa lâu đời của địa phương. Qua việc thể hiện văn hóa của các huyện bạn thì chúng tôi thấy mỗi nơi có một đặc trưng, truyền thống văn hóa riêng và thể hiện nên nét văn hóa phong phú đa dạng của lễ hội văn hóa các dân tộc trên tỉnh Quảng Nam chúng ta, trong đó có huyện Tiên Phước”, ông Trần Hoàng Vinh, Xã Tiên Hà, huyện Tiên Phước cho biết.

Lần đầu tiên tỉnh Quảng Nam đã đưa nội dung tái hiện nghi thức cúng thần linh, cũng như các giá trị tâm linh tín ngưỡng của đồng bào dân tộc thiểu số ở các huyện miền núi vào tái hiện đã mang lại nhiều kết quả ngoài sự mong đợi. Bên cạnh việc giáo dục cho thế hệ trẻ về lòng tự hào với truyền thống, bản sắc văn hóa ngàn đời của cha ông, thì thông qua các trích đoạn cũng giúp cho những người làm công tác văn hóa có cái nhìn sâu hơn và có định hướng chiến lược hơn trong công tác bảo tồn. “Thông qua lễ hội này, Đảng bộ, chính quyền, nhân dân huyện Nam Giang sẽ càng quyết tâm nhiều hơn nữa, trước hết là trong việc giữ gìn, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc mình không để mai một. Thứ hai là tạo động lực cho quá trình phát triển và khơi dậy truyền thống đoàn kết của đồng bào các dân tộc thiểu số với nhau trên địa bàn huyện Nam Giang, qua đó tạo niềm tin vững chắc của đồng bào các dân tộc đối với đảng, nhà nước, chính quyền các cấp huyện Nam Giang”, ông A Lăng Mai, Chủ tịch UBND huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam nói.

Lễ hội văn hóa thể thao các huyện miền núi tỉnh Quảng Nam là sự kiện văn hóa, thể thao tiêu biểu ở khu vực miền núi, là dịp hội tụ, giao lưu những giá trị văn hóa độc đáo, đặc sắc nhất của đồng bào các dân tộc tỉnh Quảng Nam, góp phần quảng bá những giá trị văn hóa truyền thống của các địa phương miền núi đến du khách. Lễ hội là dịp để các huyện miền núi tỉnh Quảng Nam quảng bá, giữ gìn, bảo tồn, phát huy tinh hoa văn hóa của đồng bào Cơ Tu, Ve, Tà Riềng, Cor, Bh’noong, Giẻ Triêng, Xê Đăng, Ca Dong….  “Tái hiện lễ hội tập tục lễ nghi trong đồng bào dân tộc thiểu số cũng như miền xuôi nó mang một ý nghĩa cho sự khác biệt của văn hóa vùng. Sự khác biệt đó tôn vinh cho văn hóa Quảng Nam rất đa sắc, đồng bào miền núi ở Nam Giang lần đầu tiên thấy được lễ hội ở miền xuôi và đồng bào miền xuôi cũng lần đầu cảm nhận được giá trị của đồng bào miền núi. Và khi hiểu nhau về văn hóa thì tình đoàn kết sẽ được vun đắp, thắt chặt hơn”, ông Hồ Tấn Cường, Phó Giám đốc Sở Văn hóa Thể thao Du lịch tỉnh Quảng Nam cho biết./.