Ra diu thứ 7, muy c’bhúh manuýh k’nặ 10 cha nắc nắc đhanuôr Giẻ Triêng ắt cóh cr’noon Đắk Gley, chr’val Đắk Choong, chr’hoong Đăk Glei, tỉnh Kon Tum lướt ch’mêết lêy crâng. Muy cha nắc ma tôm chr’na đha nắh, ra văng a chị, xang n’nắc lướt xe máy tước ooy aral crâng đớc xe, lướt dzung cóh c’lâng k’tiếc tước ooy zr’lụ crâng vêy ta pazao đoọng zư lêy.

N’jứah xraách bhơi cóh toor c’lâng, t’coóh A Cút, manuýh cr’noon Đăk Gley bhui har xay moon, crâng dzợ t’viêng liêm cơnh nắc bh’nơơn bh’rợ k’nặ 15 c’moo đhanuôr zư lêy crâng. Cóh l’lăm ahay, đhanuôr buôn lướt tal ha rêê cắh cậ col n’loong, nắc tơợ bêl ting đớp zư lêy crâng, vêy đợ thu nhập z’zăng bấc tơợ dịch vụ môi trường crâng, đhanuôr nắc ơy zư lêy crâng liêm lấh mơ. “Crâng cóh đâu, bêl l’lăm ahay crêê ta pa hư, nắc nâu cơy crâng dưr chắt váih cớ. Nâu cơy ơy ta zu lêy, pác zư lêy crâng g’mrâng, đhanuôr zi zư lêy ta níh đha nâng pa bhlâng, đhanuôr zi doọ dzợ tal crâng. Cơnh acu n’nâu, nắc rơơm kiêng đhanuôr oó dzợ tal crâng cơnh l’lăm ahay dzợ, nâu cơy zư lêy nắc cóh ha y chroo vêy thu nhập nhâm mâng”.

Ting cơnh t’coóh A Điêng, Tổ phó Tổ zư lêy crâng cr’noon Đăk Gley, đhanuôr cóh cr’noon xoọc đớp zư lêy lêy lấh 70 hecta crâng âng Tiểu khu 53, Zr’lụ zư lêy crâng k’coong Ngọc Linh. Đoọng zư lêy liêm choom đhăm crâng n’nâu, 176 pr’loọng đong cóh cr’noon pác 6 c’bhúh đoọng tr’xăl ch’mêết lêy. Cơng c’xu, bh’rợ ch’mêết lêy vêy ta bhrợ têng cóh ra diu thứ 7 lâng chủ nhật cóh zập tuần, nắc công vêy bêl bơơn xơợng xa nay vêy manuýh bhrợ lất ooy crâng, đhanuôr nắc lướt ch’mêết lêy cóh ha dum, cóh ra diu. “Cóh đhăm zư lêy nắc đhanuôr ta luôn lướt ch’mêết lêy, k’pân manuýh tơợ lơơng tước pa hư crâng, ta bơơn n’loong cóh zr’lụ âng đay zư lêy. Tu cơnh đêếc ta luôn lướt ch’mêết lêy, đoo bêl lướt lêy nắc ting c’bhúh lướt gr’ving. Lướt ta luôn công liêm choom, doọ vêy ngai bơơn pa hư crâng, đhanuôr vêy trách nhiệm zư lêy crâng đhị đêếc”, t’coóh A Điêng prá.

Zr’lụ zư lêy crâng k’coong Ngọc Linh xoọc k’đhơợng lêy k’nặ 38 hecta crâng lâng k’nặ lứch đhăm nắc lứch vêy ta bhrợ têng dịch vụ môi trường crâng lâng bơr zr’lụ chr’nắp âng thuỷ điện Ia Ly lâng Đăk Mi 4. Nâu đoo nắc muy cóh pazêng đơn vị bơơp đớp zên dịch vụ môi trường crâng bấc pa bhlâng cóh tỉnh Kon Tum công cơnh cóh zr’lụ Tây Nguyên. Cóh đêếc, c’moo 2017, Ban bơơn đớp k’nặ 14 tỷ đồng. Cóh c’moo 2018, xay moon đớc, ting cơnh xa nay bhr’lậ âng Nghị định 147 âng Chính phủ, pa dzoóc zên chroót dịch vụ môi trường crâng lâng zr’lụ bhrợ têng thuỷ điện tơợ 20 đồng muy kWh tước 36 đồng cóh muy kWh, ban bơơn đớp k’nặ 19 tỷ đồng.

Ting cơnh t’coóh Lê Mạnh Tiến, Phó Giám đốc k’đhơợng lêy zr’lụ Zư lêy crâng Ngọc Linh, tơợ zên dịch vụ môi trường crâng, Ban k’đhơợng lêy zr’lụ zư lêy ơy bhrợ bh’rợ pazao đoọng zư lêy 15 r’bhâu hecta đoọng ha 49 bhươl cr’noon nắc đợ bhươl cr’noon đhanuôr acoon cóh ắt mamông đăn crâng lâng đợ zên m’bứi bhlâng nắc 400 r’bhâu đồng muy hecta cóh muy c’moo, xay moon đớc nắc t’bhlâng pazao đoọng p’xoọng 8 r’bhâu hecta dzợ đoọng ha 30 bhươl cr’noon tơợ nâu cơy tước x’rịa c’moo. Zên dịch vụ môi trường crâng nắc c’rơ chr’nắp động Ban pazum đh’rứah lâng đhanuôr bhrợ têng liêm choom bh’rợ zư lêy crâng ting cơnh c’lâng bh’rợ nhâm mâng lấh mơ:“Chính sách chroót dịch vụ môi trường crâng nắc chính sách liêm choom bhlâng, bhrợ t’váih c’rơ ha đơn vị bhrợ têng bh’rợ zư lêy crâng. Bêl vêy chính sách chroót dịch vụ môi trường crâng ha đơn vị nắc đơn vị bhrợ têng chính sách n’nâu ooy đhanuôr ting cơnh xa nay bh’rợ k’đhơợng lêy crâng nắc pa dưr dal. Trách nhiệm âng apêê đoo, ba bi cơnh pazêng tổ đội, bhươl cr’noon zư lêy crâng nắc ơy vêy manuýh đương xay bhrợ, cr’noọ nắc đoọng đh’rứah lâng đơn vị lướt ch’mêết lêy, zâl cha groong đhị zr’lụ crâng vêy ta pazao đoọng zư lêy”.

Lâng bh’rợ k’đơơng đhanuôr, pazêng manuýh ắt mamông đăn crâng ting zư lêy crâng, zr’lụ zư lêy crâng k’coong Ngọc Linh xoọc zúp zooi đhanuôr vêy p’xoọng thu nhập lâng n’năl cơnh đươi dua crêê cơnh zên thu nhập n’nắc. Lâng xa nay bh’rợ cơnh đêếc, crâng nức vêy ta zư lêy liêm choom lấh mơ lâng rau k’bhộ ngăn âng bhươl cr’noon./.

Giữ rừng  trên “nóc nhà Tây Nguyên”

                                     (Công Bắc VOV)

  Khu Bảo tồn Thiên nhiên Ngọc Linh là một trong những khu bảo tồn lớn nhất của Tây Nguyên, nơi có đỉnh Ngọc Linh hùng vĩ. Đây là nơi khởi nguồn của một số sông ở Kon Tum và Quảng Nam, cũng là nơi đang bảo tồn sâm Ngọc Linh cùng nhiều loài dược liệu quý đặc hữu Việt Nam. Để giữ gìn hệ sinh thái quan trọng này, tỉnh Kon Tum đã triển khai những chính sách quan trọng, thu hút được đông đảo người dân tại chỗ tham gia. Trong đó, có chính sách giao rừng và chi trả tiền dịch vụ môi trường rừng.

Sáng thứ 7, một nhóm gần 10 người là bà con dân tộc Giẻ Triêng ở làng Đăk Gley, xã Đăk Choong, huyện Đăk Glei, tỉnh Kon Tum đi tuần tra, bảo vệ rừng. Mỗi người tự khăn gói cơm nước, chuẩn bị dao rựa, rồi đi xe máy đến bìa rừng sau đó để lại xe, đi bộ qua những con đường mòn tới lâm phần được giao.

Vừa phát cỏ, lau lách bên đường, ông A Cút, người làng Đăk Gley phấn khởi cho biết, rừng còn xanh tốt như vậy là thành quả của gần 15 năm bà con dân làng tham gia giữ rừng. Trước đây, bà con còn đi phát rừng làm rẫy hoặc khai thác cây rừng nhưng từ khi tham gia nhận khoán quản lý bảo vệ, có được nguồn thu đáng kể từ dịch vụ môi trường rừng, bà con đã bảo vệ rừng cẩn thận hơn. “Rừng ở đây, trước đây thì bị phá, còn bây giờ rừng phục hồi lại. Bây giờ có bảo tồn rồi, khoanh nuôi bảo vệ rừng rất tự nhiên, bà con mình bảo vệ rất nghiêm ngặt, bà con mình không phát nữa. Như tôi, thì rất mong, vận động bà con đừng có làm như ngày xưa nữa, bây giờ bảo tồn, bảo vệ thì sau này thu nhập rất là tốt.”

Theo ông A Điêng, Tổ phó Tổ quản lý bảo vệ rừng làng Đăk Gley, bà con trong làng đang nhận khoán quản lý bảo vệ hơn 700ha rừng thuộc Tiểu khu 53, Khu Bảo tồn Thiên nhiên Ngọc Linh. Để bảo vệ hiệu quả diện tích rừng này, 176 hộ dân trong làng chia thành 6 nhóm để luân phiên tuần tra, kiểm tra. Bình thường, việc tuần tra bảo vệ được thực hiện vào sáng thứ bảy và chủ nhật hàng tuần, song cũng có những thời điểm, khi nhận được thông tin có người khả nghi xâm hại rừng, bà con đi tuần tra cả trong đêm, rạng sáng.“Trong diện tích bảo vệ là bà con tiến hành tuần tra, kiểm tra, sợ những người ngoài hay là làng khác đi vào rừng khai thác gỗ, khai thác lâm sản trong rừng mình quản lý. Cho nên tổ chức đi tuần tra, mỗi lần theo tổ đi lần lượt thành vòng tròn. Đi thường xuyên là rất tốt, không có ai xâm phạm vào rừng hết, bà con có trách nhiệm bảo vệ rừng ở chỗ đó.” ông A Điêng cho biết.

Khu Bảo tồn Thiên nhiên Ngọc Linh hiện đang quản lý gần 38.000 ha rừng và gần như toàn bộ diện tích đều đang cung ứng dịch vụ môi trường rừng đối với hai lưu vực quan trọng của 2 thủy điện Ia Ly và Đăk Mi 4. Đây là một trong những đơn vị nhận được số tiền dịch vụ môi trường rừng lớn nhất tỉnh Kon Tum cũng khu như vực Tây Nguyên. Trong đó, năm 2017, Ban nhận được gần 14 tỷ đồng. Còn năm 2018, dự kiến, theo điều chỉnh của Nghị định 147 của Chính phủ, tăng mức chi trả tiền vụ môi trường rừng đối với cơ sở sản xuất thủy điện từ 20 đồng/kWh lên 36 đồng/kWh, ban sẽ nhận được gần 19 tỷ đồng.

Theo ông Lê Mạnh Tiến, Phó Giám đốc Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Linh, từ nguồn tiền dịch vụ môi trường rừng, Ban quản lý khu bảo tồn đã thực hiện đã giao khoán quản lý bảo vệ 15.000ha cho 49 cộng đồng dân cư là bà con dân tộc thiểu số tại chỗ sống gần rừng với đơn giá tối thiểu là 400.000đồng/ha/năm, dự kiến sẽ tiếp tục giao khoán thêm 8.000ha nữa cho 30 cộng đồng từ nay đến cuối năm. Tiền dịch vụ môi trường rừng chính là nguồn lực rất quan trọng để Ban phối hợp với nhân dân thực hiện công tác quản lý, bảo vệ rừng theo hướng bền vững. “Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng là chính sách ưu việt, tạo nguồn lực cho đơn vị triển khai công tác quản lý bảo vệ quản lý rừng. Khi mà có chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng cho đơn vị thì đơn vị thực hiện chính sách này về phía nhân dân tinh thần trách nhiệm quản lý rừng là nâng cao. Trách nhiệm của họ, ví dụ là các tổ đội, cộng đồng bảo vệ rừng đã tổ chức được lực lượng chuyên trách, mục đích để cùng với đơn vị tuần tra, truy quét trên diện tích được giao khoán.”

Với việc thu hút được người dân,các cộng đồng gần rừng tham gia giữ rừng, Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Linh đang giúp cho bà con có thêm thu nhập và biết cách chi tiêu hợp lý từ khoản thu nhập ấy. Với mối quan hệ như vậy, rừng được bảo vệ tốt hơn cùng với sự sung túc của các thôn làng./.