Đợ t’ngay nâu, cr’liêng xa’nay tỏi chóh đắh lơơng ta âng đơơng ooy Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi lâng bhuông âng đơơng ta’mooi, bhuông ângd dơơng hàng, lấh mơ nắc ting c’lâng bưu điện ta luôn ta bơơn lêy, zêl cha’groong. Bhiệc nâu đoọng lêy, thương hiệu tỏi Lý Sơn xoọc ta lêy bhrợ cắh liêm crêê lâng ta pay pa chô bhrợ mốp lết. Đoọng zêl cha’groong apêê lướt pa’câl âng đơơng pa’câl tỏi tơợ vel đông lơơng lướt ooy đảo. Nâu đoo nắc c’lâng bh’rợ bơơn ta lêy nắc mưy zêl cha’groong đắh tu, lấh mơ, lêy cha’mêết đắh pháp lý, zêl cha’groong apêê lướt câl cắh crêê luật. Đắh tơơm ríah âng tu bhiệc nắc bhrợ ha cơnh đoọng tỏi Lý Sơn vêy mưy nhãn mác zr’nưm, tem zêl cha’groong g’lợc ch’chơơr đoọng manứih đươi dua choom lêy năl gít nắc chính quyền vel đông cắh năl cơnh bhrợ. Tiến Công, CTV Đài p’rá Việt Nam xay moon:

Ha dang lêy lâng mắt hêê nắc cắh vêy buôn bơơn lêy n’đoo nắc tói Ninh Hiển bơơn ta chóh đhị thị xã Ninh Hoà, tỉnh Khánh Hoà lâng tỏi Lý Sơn bơơn ta chóh đhị đảo Lý Sơn. Hân đhơ đợ apêê chóh tỏi cóh Lý Sơn cung cắh năl n’đoo nắc bh’nơơn pr’đươi âng đay. Tu cơnh đêếc, tỏi Ninh Hiển cung nặc m’ma tỏi cóh Lý Sơn hân đhơ cơnh đêếc ta chóh đhị lơơng. Chất lượng âng râu tỏi nâu tu cơnh đâu cắh choom lêy cha’mêết đh’rứah tr’cơnh lâng tỏi chóh đhị đảo Lý Sơn nắc zên câl cung la lay mơ. Zên tỏi chóh cóh Lý Sơn dal bấc lấh mơ lâng tỏi chóh cóh Ninh Hiển. Nâu đoo nắc râu tu bhrợ bấc apêê lướt câl lêy pay âng đơơng tỏi Ninh Hiển ooy đảo Lý Sơn hr’lục pa’câl cóh thị trường đoọng pa chô bh’nơơn dal. Ha dợ ooy đâu, manứih chóh tỏi cóh đảo Lý Sơn xang bêl bơơn bhrợ nắc bấc lêy zêng âng đơơng pa’câl ooy thị trường ting cơnh truyền thống nắc cắh ma bao bì, cắh nhãn mác, cắh tem zêl cha’groong g’lợc ch’chơơr. P’căn Trương Thị Sự, manứih chóh tỏi cóh đảo Lý Sơn xay moon:

Hâu đươi nhãn mác. Xoọc đâu lêy bhrợ nhãn hiệu cung choom hân đhơ cơnh đêếc nắc pa’câl cắh lấh bấc zên.

Zêng lêy zâp đại lý pa’câl tỏi Lý Sơn cóh đảo zêng bhrợ têng bao bì cắh liêm choom. Tỏi bơơn đợc cóh bao lái, nhãn hiệu bơơn in cắh liêm ha dợ ngai cung choom bhrợ. Bêl ahay, Hội bhrợ têng pa’câl lâng bhrợ têng hành tỏi Lý Sơn cung ơy vêy c’lâng bh’rợ bhrợ têng tem zêl cha’groong g’lợc ch’chơơr lâng manứih đươi dua choom lêy cha’mêết lâng điện thoại liêm choom. Hân đhơ cơnh đêếc, cắh năl cr’noọ bh’rợ nâu nắc ha cơnh, cắh bơơn đươi bhrợ ooy đhr’năng lalua. T’coóh Nguyễn Ngọc Thuỷ, c’la đông pa’câl tỏi Ngọc, chr’hoong Lý Sơn rơơm kiêng:

Cóh đâu acu bhrợ đại lý pậ tr’nơợp cóh đâu xang nặc bhrợ thương hiệu đoọng ha đay, ha cha’nặc manứih đoọng zư lêy, cắh váih tem zêl cha’groong g’lợc ch’chơơr đoọng ha tỏi nắc cắh váih, acu rơơm kiêng cóh đâu đấh vêy mưy thương hiệu lalay tỏi Lý Sơn âng cu.

Lấh 9 c’moo tơợ bêl tỏi Lý Sơn bơơn Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học lâng Công nghệ moon thương hiệu nhãn hiệu zr’nưm lâng bơơn bảo hội, hân đhơ cơnh đêếc, bhiệc zư lêy đoọng ha tỏi Lý Sơn cắh đấh. Tước đâu, tỏi Lý Sơn cung cắh ơy in nhãn hiệu, lôg, tem zêl cha’groong g’lợc ch’chơơr zr’nưm hân đhơ xa’nay t’ruíh nâu ơy bơơn chính quyền vel đông lâng Hội bhrợ têng pa’câl hành tỏi Lý Sơn tơợ đenh. Xoọc đâu, vêy 2, 3 đhị đông bhrợ têng pa’câl cóh đảo tự lêy in bao bì, nhãn mác đoọng ha tỏi Lý Sơn hân đhơ cơnh đêếc nắc k’tưi la lêếh. Lấh mơ, bhiệc bhrợ padưr nắc mưy moon đoọng đhị c’năl pa câl âng tỏi Lý Sơn đoọng bhrợ lêy liêm gít tơơm ríah dzợ xoọc ooy cr’chăl bhrợ têng. P’căn Phạm Thị Hương, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Lý Sơn đoọng năl:

Xoọc đâu nắc mơ mức ta công nhận nhãn hiệu. Tu cơnh đâu nắc 2, 3 apêê câl cóh Lý Sơn lâng 2, 3 đhị lơơng lêy pay nhãn hiệu nâu đoọng hr’lục, pay moon nắc tỏi Lý Sơn đoọng moon pa’glúh thị trường bhrợ cắh liêm crêê tước chr’nắp âng t’nơơm tỏi Lý Sơn. Lâng chính quyền cung k’rang lêy ooy đắh bhiệc nâu nắc cr’chăl nâu a’tốh lêy t’bhlâng pazưm lâng đơn vị xay moon, lấh mơ nắc Sở khoa học lâng công nghệ đoọng zúp ha chr’hoong  đấh hân ooy cr’chăl 1 c’moo nâu a’tốh bơơn moon pa choom đhị năl đoọng zư lêy thương hiệu tỏi.

Choom lêy, thương hiệu tỏi Lý Sơn xoọc lêy ta pay bhrợ cắh liêm crêê. Đợ apêê pa chô cắh liêm crêê nắc đợ apêê bhrợ cha liêm ta’níh. Đợ đhanuôr chóh tỏi cóh đảo Lý Sơn. Ngai cung năl, tỏi chóh đhị đảo Lý Sơn vêy đha’hưm yêm, lalay cơnh bơơn ta năl tước cóh bha’lang k’tiếc. Tu cơnhd dâu, bêl ta g’lợc ch’chơơr nắc uy tín âng tỏi Lý Sơn nắc xiêr, manứih đươi dua cung cắh tin đươi. Lêy mưy pazưm k’rang lêy đắh bhiệc lơơng nắc lướt zêl cha’groong tỏi lơơng âng đơơng cóh đảo đoọng zêl cha’groong hr’lục, g’lợc thương hiệu, nắc lêy  chính quyền chr’hoong Lý Sơn lêy bhrợ tơợ tơơm ríah, bhrợ padưr đhị c’năl, in bao bì, nhãn mác, tem zêl cha’groong g’lợc ch’chơơr. Vêy cơnh đêếc nắc thương hiệu tỏi Lý Sơn vêy choom zư lêy mưy cơnh nhâm mâng./.

Bảo vệ thương hiệu tỏi Lý Sơn: Không nên chỉ lo “phần ngọn”

          Những ngày qua thông tin tỏi trồng từ nơi khác được vận chuyển ra Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi bằng tàu khách, tàu hàng thậm chí qua đường bưu điện liên tục bị phát hiện, ngăn chặn. Điều này cho thấy, thương hiệu tỏi Lý Sơn đang bị lợi dụng và trục lợi bất chính. Để ngăn chặn tình trạng này, huyện Lý Sơn,tỉnh Quảng Ngãi đã triển khai ngăn chặn tư thương đưa tỏi từ địa phương khác ra đảo. Đây là giải pháp được coi là chỉ giải quyết phần “ngọn”, thậm chí xét về tính pháp lý, ngăn chặn giao thương hàng hóa là không đúng luật.  Phần gốc của vấn đề là làm thế nào tỏi Lý Sơn có một nhãn mác chung, tem chống giả để người tiêu dùng có thể phân biệt được thì chính quyền địa phương vẫn còn lúng túng. Tiến Công, CTV Đài TNVN phản ánh:  

          # Nếu nhìn bằng mắt thường thì khó ai phân biệt được đâu là tỏi Ninh Hiển được trồng tại thị xã Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa và tỏi Lý Sơn được trồng tại đảo Lý Sơn. Ngay cả những người trồng tỏi ở Lý Sơn cũng không thể nhận ra đâu là sản phẩm của mình. Bởi, tỏi Ninh Hiển cũng là giống tỏi của Lý Sơn nhưng trồng ở nơi khác. Chất lượng của loại tỏi này vì thế cũng không thể so bì được với tỏi được trồng tại đảo Lý Sơn nên giá cả cũng có sự chênh lệch. Giá tỏi trồng ở Lý Sơn luôn cao gấp đôi so với trồng ở Ninh Hiển. Đây là lý do khiến nhiều tư thương lợi dụng vận chuyển tỏi Ninh Hiển ra Lý Sơn trà trộn bán trên thị trường nhằm trục lợi. Trong khi đó, người trồng tỏi trên đảo Lý Sơn sau khi thu hoạch thì phần lớn đều đưa ra thị trường tiêu thụ theo kiểu truyền thống là: không bao bì, không nhãn mác, không tem chống giả. Bà Trương Thị Sự, người trồng tỏi trên đảo Lý Sơn vô tư lý giải:

           Cần gì nhãn hiệu. Giờ mình làm nhãn hiệu cũng được nhưng mà bán có mấy bị

          Hầu hết các đại lý kinh doanh tỏi Lý Sơn trên đảo đều làm bao bì hết sức hời hợt. Tỏi được đựng trong bao lưới, nhãn hiệu được in sơ sài mà ai cũng có thể làm được. Trước đây, Hội sản xuất kinh doanh và chế biến hành tỏi Lý Sơn cũng đã có phương án làm tem chống giả và người tiêu dùng có thể soi, kiểm tra bằng điện thoại thông minh. Thế nhưng không hiểu sao ý tưởng này chỉ vẫn là ý tưởng, chưa được áp dụng vào thực tế. Ông Nguyễn Ngọc Thủy, chủ cơ sở kinh doanh Tỏi Ngọc, huyện Lý Sơn mong muốn:

          Ở đây em mở đại lý lớn đầu tiên ở đây rồi tự làm thương hiệu cho mình, cho cá nhân để bảo vệ thôi chứ còn tem chống giả cho tỏi thì chưa có cho nên em mong muốn là ở đây mình nên sớm có một thương hiệu riêng tỏi Lý Sơn của mình.

          Đã hơn 9 năm kể từ khi tỏi Lý Sơn được Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ công nhận thương hiệu nhãn hiệu tập thể và được bảo hộ nhưng chuyện bảo hộ cho tỏi Lý Sơn rất chậm chạp. Đến nay, tỏi Lý Sơn vẫn chưa in được nhãn hiệu, logo, tem chống giả chung dù câu chuyện này đã được chính quyền địa phương và Hội sản xuất kinh doanh và chế biến hành tỏi Lý Sơn đặt ra từ lâu. Hiện nay, chỉ một vài cơ sở sản xuất kinh doanh trên đảo tự in bao bì, nhãn mác cho tỏi Lý Sơn nhưng rất nhỏ lẻ. Thậm chí, việc xây dựng chỉ dẫn địa lý cho tỏi Lý Sơn để làm căn cứ truy xuất nguồn gốc thì vẫn còn đang trong giai đoạn là đang xúc tiến thực hiện. Bà Phạm Thị Hương, Phó chủ tịch UBND huyện Lý Sơn cho hay:

            Hiện nay mới ở mức là công nhận nhãn hiệu. Chính vì vậy mà một số tư thương người Lý Sơn và một số nơi khác lợi dụng nhãn hiệu này để trà trộn, lấy danh nghĩa tỏi Lý Sơn để đưa ra thị trường gây ảnh hưởng lớn đến giá trị của cây tỏi Lý Sơn làm cho du khách có sự băn khoăn trong quá trình sử dụng tỏi Lý Sơn. Đối với chính quyền cũng rất lo lắng về vấn đề này cho nên thời gian tới sẽ cố gắng phối hợp với đơn vị tư vấn, nhất là Sở Khoa học và công nghệ để giúp cho huyện khẩn trương trong vòng 1 năm tới có được chỉ dẫn địa lý để bảo vệ thương hiệu tỏi.

          Có thể nhận thấy, thương hiệu Tỏi Lý Sơn đang bị trục lợi bất chính. Người thiệt hại đương nhiên là những người làm ăn chân chính, những nông dân trồng tỏi trên đảo Lý Sơn. Ai cũng biết, tỏi trồng tại đảo Lý Sơn có hương vị thơm, ngon đặc trưng nổi tiếng trong và ngoài nước. Bởi thế, khi bị giả thương hiệu thì uy tín của tỏi Lý Sơn sẽ bị giảm sút, người tiêu dùng mất lòng tin. Thay vì tập trung lo phần ngọn là đi ngăn chặn tỏi khác vận chuyển ra đảo để chống nạn trà trộn, giả thương hiệu, nên chăng chính quyền huyện Lý Sơn phải làm từ gốc đó là xây dựng chỉ dẫn địa lý, in bao bì, nhãn mác, tem chống giả. Có như vậy, thương hiệu tỏi Lý Sơn mới được bảo vệ một cách vững chắc./.