Hân đhơ văn hoá chiing goong xoọc vêy đhr’năng bil pất, ha dợ lâng râu t’bhlâng âng đay, 12 đội múa chiing goong tước tơợ 12 chr’val, thị trấn cóh vel đông chr’hoong Phước Sơn nắc ơy âng đơơng ooy liên hoan đợ tr’coọ xa’nưl bhui har, đợ pr’múa t’nơớt laliêm k’rơ âng zâp apêê pân’đil pân’jứih Bhnoong-Gỉe Triêng. Liêm choom âng liên hoan g’lúh nâu nắc g’lúh đoọng chr’hoong Phước Sơn nắc cớ vêy đợ bhr’dzang lướt liêm choom lấh mơ đắh bh’rợ padưr, zư lêy zâp râu chr’nắp ty văn hoá laliêm âng acoon cóh manưíh Bhnoong.

Đenh ặ, đhị tang chi’ớh cóh Trung tâm chr’hoong Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam nắc cớ vêy bấc ơl manứih. Ooy đâu, đhị đh’rông óih jông cát laliêm, zâp apêê pân’jứih pân đil acoon cóh Bhnoong-Gỉe Triêng ting múa lâng pr’múa ty chr’nắp âng acoon cóh đay. Lâng manứih Bhnoong-Gỉe Triêng, ooy zâp g’lúh vel bhươl moót t’ngay bhiệc bhan, cắh cậ đợ bhiệc bhan chr’nắp âng k’tiếc k’ruung, xa’nưl chiing goong dưr chr’va xưl cậ. Lâng bêl đêếc, zâp lang apêê t’coóh t’ha, đha’đhâm c’moor, p’niên xa’dơơr nắc lêy bhui har múa t’nơớt lâng đợ pr’múa ty chr’nắp âng acoon cóh đay. Buôn lêy zâp đội múa chiing goong nắc vêy 7 pân’jứih lâng 19 pân đil, pazưm đh’rứah váih mưy vòng tròn, ooy đâu t’coóh vel nắc manứih lêy chi ol moon pa choom ting xa’nưl chiing goong cung cơnh pr’múa...

Hân đhơ ơy t’coóh t’ha, nắc t’coóh A Nghí cóh vel Lao Mưng, chr’val Phước Xuân cung pấh múa xoang lâng apêê đha’đhâm p’niên, t’coóh A Nghí, cắh mặ g’đêl p’lơớp râu bhui har hơnh déh: “Chiing goong pr’hay bhlâng, pân jứih pân đil múa t’nơớt la liêm, t’coóh vel cung ơy padưr pa’xớc liêm choom văn hoá âng acoon cóh chr’hoong Phước Sơn âng zi ha y chroo ặt zư padưr tất lang”.

Cung cơnh bấc đhanuôr acoon cóh đhi noo lơơng, acoon cóh Bhnoong-Gỉe Triêng cóh chr’hoong Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam cung lêy vêy bấc râu văn hoá liêm pr’hay tơợ ch’na đh’nắh, xa’nập xập, pr’hát xa’nưl, xa’nay t’ruíh bh’lêê bh’la, pr’múa chiing goong... Hân đhơ cơnh đêếc, tu cr’chăl lướt ắt mamung zâp đhị cung cơnh lướt zi lấh bấc râu tr’xăl âng lịch sử, bấc râu văn hoá liêm chr’nắp nâu nắc ting bil pất a’năm, lấh mơ nắc choom bil pất zêng. Đhị đhr’năng cơnh đâu, tơợ c’moo 2018 nâu, chr’hoong Phước Sơn moon pa’glúh bấc c’lâng bh’rợ đoọng chấc lêy bhrợ padưr lâng zư lêy zâp râu chr’nắp liêm văn hoá âng acoon cóh Bhnoong-Gỉa Triêng đoọng ha lang ha y chroo. Ooy đâu, bhiệc bhrợ têng liên hoan chiing goong prang chr’hoong g’lúh nâu nắc ơy bơơn đhanuôr zâp acoon cóh đhi noo cóh vel đông chr’hoong Phước Sơn hơnh déh liêm ta’níh. Bấc pr’múa pr’hay liêm k’noọ lêy nắc bil tíc ặ zêng, nắc xoọc đâu bơơn zâp t’coóh vel moon pa choom đoọng ha k’coon cha’châu... T’coóh vel Hồ Văn Ly cóh vel 3, chr’val Phước Mỹ moon: “Apêê t’coÓh t’ha pa choom đoọng chiing goong nắc cung buôn doọ vêy k’đhạp, manứih Bhnoong zi k’rong pazưm t’nơớt chi’ớh g’lúh bhiệc bhan tắc ta’rí, bhiệc bhan hơnh déh ha roo t’mêê, bhiệc bhan bêl đâu nắc acu xơợng bhui har, ha dang bhrợ têng cơnh đâu nắc ahêê choom lêy zư padưr cớ truyền thống âng hêê liêm choom”.

T’coóh Nguyễn Thế Thọ, Trưởng phòng Văn hoá thông tin chr’hoong Phước Sơn, tỉnh Qủang Nam đoọng năl, xoọc đâu đơn vị xoọc xay moon ooy UBND chr’hoong bhrợ đề án zư lêy văn hoá vật thể, phi vật thể âng acoon cóh Bhnoong: “Nâu đoo nắc xa’nay bh’rợ pậ chr’nắp cơnh lâng zên k’rong bhrợ bấc, phòng nắc t’bhlâng xay moon Huyện uỷ, UBND chr’hoong, zâp ban ngành crêê tước đoọng lêy bhrợ padưr văn hoá âng acoon cóh Bhnoong ơy váih tơợ ahay, đoọng zư lêy râu văn hoá chr’nắp liêm âng manứih Bhnoong taluôn lướt đh’rứah ting c’moo c’xêê, đh’rứah lâng acoon cóh lâng đhanuôr zâp acoon cóh đhi noo lơơng cóh prang k’tiếc k’ruung”.

Hân đhơ g’lúh tr’nơợp bhrợ têng, nắc liên hoan chiing goong chr’hoong Phước Sơn g’lúh tr’nơợp c’moo 2018 ơy liêm choom. 12 chr’val, thị trấn nắc ơy đơơng chô tước liên hoan râu ma bhưy chr’nắp âng chiing goong, âng crâng da ding... Zâp xa’nưl priêng grơm, đợ pr’múa la liêm pr’hay vêy bêl tr’xin, vêy bêl k’rơ... zâp râu đâu nắc ơy bhrợ padưr mưy bhiệc bhan cóh chr’hoong k’coong ch’ngai Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam ting pr’hay chr’nắp lấh mơ. Lâng cung tu râu chắp kiêng lâng văn hoá chiing goong âng manứih Bhnoong-Gỉe Triêng bơơn bhrợ padưr, nắc bhrợ pr’đơợ đoọng đề án bhrợ padưr, zư lêy zâp râu chr’nắp liêm văn hoá vật thể, phi vật thể âng chr’hoong Phước Sơn đấh liêm choom, chrooi pa’xoọng âng đơơng xa’nưl chiing goong âng manứih Bhnoong-Gỉe Triêng dưr păr dzang ch’ngai lấh mơ cóh truíh c’lâng Trường Sơn./.

Bảo tồn văn hóa cồng chiêng Bhnoong Phước Sơn

             Tấn Sỹ

Quyết tâm khôi phục, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của tộc người Bhnoong - Gié Triêng, lần đầu tiên huyện miền núi Phước Sơn tổ chức liên hoan cồng chiêng mang đặc trưng riêng của đồng bào. Tuy văn hóa cồng chiêng đang có nguy cơ mai một dần, song với sự cố gắng của mình, 12 đội múa cồng chiêng đến từ 12 xã, thị trấn trên địa bàn huyện Phước Sơn đã mang đến cho liên hoan những âm thanh vui nhộn, những điệu nhảy uyển chuyển, khỏe khoắn của các cô gái, chàng trai Bhnoong-Gié Triêng. Thành công của liên hoan lần này là cơ hội để huyện Phước Sơn tiếp tục có những bước đi căn cơ hơn trong công tác khôi phục, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của tộc người Bhnoong.

  Đã lâu lắm rồi, sân vận động tại trung tâm huyện Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam mới đông kín người. Ở đó, bên ánh lửa bập bùng, các chàng trai cô gái Bhnoong-Gié Triêng say sưa bên điệu múa truyền thống của dân tộc mình. Với người Bhnoong-Gié Triêng, trong mỗi dịp buôn làng vào hội, hay những sự kiện trọng đại của đất nước, tiếng cồng, tiếng chiêng lại vang vọng bay xa, bay cao. Và khi đó, các thế hệ già làng, thanh niên nam nữ lại vui với điệu múa truyền thống của dân tộc mình. Thông thường mỗi đội múa cồng chiêng sẽ có 7 nam và 19 nữ, quay quần với nhau thành một vòng tròn khép kín, trong đó già làng là người sẽ điều khiển nhịp trống chiêng cũng như điệu múa…

Mặc dù đã lớn tuổi, nhưng ông A Nghí thôn Lao Mưng, xã Phước Xuân cũng tham gia múa xoang trong vòng tròn lớn, ông A Nghí, không giấu được niềm tự hào và phấn khởi:“Cồng chiêng rất hay, con trai con gái múa rất đẹp, già làng cũng đã phát triển được văn hóa của dân tộc huyện Phước Sơn của chúng ta sau này mãi mãi tương lai.”

Cũng như nhiều thành phần dân tộc anh em khác, tộc người Bhnoong-Gié Triêng ở huyện Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam cũng có nhiều nét văn hóa đặc trưng từ ẩm thực, trang phục, âm nhạc, chuyện cổ tích, điệu múa cồng chiêng…Tuy nhiên do quá trình di cư cũng như trải qua nhiều biến thiên của lịch sử, nhiều nét văn hóa tốt đẹp đó đã bị mai một, thậm chí biến mất hoàn toàn. Trước thực tế đó, từ năm 2018 này, huyện Phước Sơn đã đề ra nhiều giải pháp để sưu tầm, phục dựng, khôi phục và bảo tồn các nét đẹp văn hóa của tộc người Bhnoong-Gié Triêng cho thế hệ mai sau. Trong đó, việc tổ chức liên hoan cồng chiêng toàn huyện lần này đã được bà con các dân tộc anh em trên địa bàn huyện Phước Sơn đón nhận nhiệt tình. Nhiều điệu múa hay, đẹp, tưởng chừng đã thất lạc, nay đã được các già làng truyền lại cho con cháu…Già làng Hồ Văn Ly, thôn 3, xã Phước Mỹ thổ lộ:“Người già tập cồng chiêng thì cũng dễ thôi không có gì khó, người Bhnoong mình tập, mình nhảy trong dịp lễ hội đâm trâu, lễ hội mừng lúa mới, lễ hội ngày hôm nay thì tôi thấy tâm trạng của mình rất là phấn khởi, nếu tổ chức như thế này miết thì chúng ta có thể ôn lại truyền thống của mình rất là tốt.”

Ông Nguyễn Thế Thọ, Trưởng phòng VHTT huyện Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam cho biết, hiện nay đơn vị đang tham mưu UBND huyện lập đề án bảo tồn văn hóa vật thể, phi vật thể của dân tộc Bhnoong.“Đây là chương trình lớn với mức đầu tư không ít Phòng tiếp tục tham mưu Huyện ủy, UBND huyện, các ban ngành liên quan để khơi dậy nền văn hóa của dân tộc Bhnoong đã có từ xa xưa, để bảo tồn lại nền văn hóa của người Bhnoong luôn luôn đi cùng năm tháng, cùng dân tộc và cộng đồng các dân tộc anh em khác trong cả nước.”

Tuy lần đầu tiên tổ chức, song liên hoan cồng chiêng toàn huyện Phước Sơn lần thứ nhất năm 2018 đã thành công ngoài sự mong đợi. 12 xã, thị trấn đã mang đến cho liên hoan cái hồn của cồng chiêng, cái hồn của núi rừng…. Từng âm thanh lúc trầm, lúc bổng; từng điệu múa lúc uyển chuyển nhẹ nhàng, lúc hùng dũng mạnh mẽ…tất cả đã tạo nên một không khí lễ hội ở huyện vùng cao Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam. Và chính sự đam mê, tình yêu với văn hóa cồng chiêng của người Bhnoong-Gié Triêng được khơi dậy, sẽ tạo điều kiện để Đề án khôi phục, bảo tồn các giá trị văn hóa vật thể, phi vật thể của huyện Phước Sơn sớm hoàn thành, góp phần đưa tiếng cồng, tiếng chiêng của người Bhnong-Gié Triêng bay cao, bay xa hơn giữa đại ngàn Trường Sơn./.