Xay moon đớc vêy k’dâng 20% zên k’rong bhrợ tơợ pazêng c’bhúh phi chính phủ t’bhlâng k’rong bhrợ đoọng pa dưr kinh tế - xã hội ha zr’lụ da ding k’coong, chr’nắp bhlâng nắc đoọng ha đhanuôr acoon cóh dzợ zr’nắh k’đháp âng Việt Nam. Hân đhơ cơnh đêếc nắc bhrợ cơnh ooy đoọng đươi dua liêm choom pazêng rau  zúp zooi, bhrợ đoọng ha đhanudr pa dưr kinh tế nhâm mâng nắc đơớh vêy xa nay bh’rợ liêm choom lấh mơ, crêê cơnh lâng đhr’năng âng zr’lụ da ding k’coong.

 Ắt cóh xa nay bh’rợ: t’bhlâng k’rong bhrợ đh’rứah bha lang k’tiếc zúp zooi pa dưr kinh tế - xã hội zr’lụ đhanuôr acoon cóh âng Chính phủ, 5 c’moo ahay, Công ty cổ phần xuất nhập khẩu Lộc Hương- đh’nớc âng pazêng zr’lụ pa câl la léh đhr’nong đông Đức nắc ơy p’têết bhrợ lâng đhanuôr, chính quyền vel đong cóh tỉnh Yên Bái lâng tỉnh Sơn La đoọng pa dưr pazêng bh’nơơn bh’rợ chr’nóh chr’bêết âng đhanuôr cóh vel đong n’nâu. Pr’căn Nguyễn Thị Thanh Hương, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần xuất nhập khẩu Lộc Hương xay moon: bấc rau chr’nóh chr’bêết âng VN vêy chr’nắp bấc ooy kinh tế, nắc vêy apêê pr’zớc cóh bha lang k’tiếc kiêng đươi dua, ba bi cơnh bh’nơơn bh’rợ tơợ p’lêê táo mèo âng đhanuôr da ding k’coong. Hân đhơ cơnh đêếc, doọng p’lêê táo mèo dưr váih hàng đoọng đơơng pa câl ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng pa chô rau liêm choom nắc đơớp zúp zooi pazêng rau xa nay bh’rợ đoọng ha đhanuôr, pa bhlâng nắc bh’rợ bhrợ têng. pr’căn Nguyễn Thị Thanh Hương prá:

Cr’chăl tr’nơớp pa choom đhanuôr chóh bhrợ lâng pa choom xang pay pa chô nắc cắh choom col lơi. Tước cr’chăl 2 nắc cr’chăl bha lâng đoọng ng’bhrợ. Azi pa choom đoọng ha apêê ađhi a moo acoon cóh bhrợ têng đươi dua pr’đươi khoa học công nghệ, bhrợ têng lâng máy móc, crêê cơnh bh’rợ pa câl ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng nắc đợ rau hàng âng công ty kiêng đươi dua, nắc đơớh vêy đợ máy móc pr’đươi pa bhrợ đợ bh’nơơn bh’rợ liêm choom đoọng bhrợ crêê cơnh cr’noọ đươi dua cóh k’tiếc k’ruung lâng cóh k’tiếc k’ruung n’lơơng, vêy đợ bh’nơơn bh’rợ đoọng xay p’cắh lâng apêê pr’zớc bha lang k’tiếc.

Công nắc bh’rợ zúp zooi pa dưr kinh tế - xã hội cóh zr’lụ đhanuôr acoon cóh, pazêng zr’lụ Mr Sách ơy pazum đh’rứah lâng đhanuôr tỉnh Hoà Bình, Bắc Giang, Bắc Ninh lâng bấc zr’lụ đăn đêếc đoọng bhrợ têng bh’rợ ch’chóh, b’băn cẹch, liêm chioom đoỌng đơơng pa câl ha đhanuôr Hà Nội đươi. Ting cơnh t’coóh Nguyên Quang Huy, Giám đốc k’đhơợng xay bh’rợ tr’câl tr’bhlêy MrrSách, đươi dua rau liêm choom cóh zr’lụ đhanuôr acoon cóh nắc muy cóh pazêng xa nay bha lâng âng doanh nghiệp t’bhlâng xay bhrợ cóh bấc c’moo, hân đhơ cơnh đêếc, zr’nắh k’đháp bhlâng nắc c’lâng lướt, đhr’năng pa bhlâng nắc đợ rau zr’nắh k’đháp pa bhlâng đoọng bhrợ t’bhứah zr’lụ bhrợ têng, zúp zooi đhanuôr pa dưr thu nhập.

Hỗ trợ phát triển kinh tế miền núi cần bài toán tổng thể

Ước tính có khoảng 20% nguồn vốn từ các tổ chức phi chính phủ tập trung đầu tư để phát triển kinh tế - xã hội miền núi, đặc biệt đối với những vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn khó khăn của Việt Nam. Nhưng làm thế nào để tối ưu nguồn hỗ trợ, giúp người dân phát triển kinh tế bền vững thì cần tính toán một cách tổng thể, có giải pháp phù hợp.

  Nằm trong chương trình thực hiện đề án “Tăng cường hợp tác quốc tế hỗ trợ phát triển kinh tế  - xã hội vùng dân tộc thiểu số” của Chính phủ, 5 năm qua, Công ty cổ phần xuất nhập khẩu Lộc Hương – Thương hiệu hệ thống bán lẻ Ngôi nhà Đức đã từng bước khâu nối, liên kết với người dân, chính quyền địa phương ở tỉnh Yên Bái và tỉnh Sơn La để phát triển các sản phẩm nông sản của người dân địa phương. Bà Nguyễn Thị Thanh Hương, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần xuất nhập khẩu Lộc Hương cho biết: nhiều nông sản của Việt Nam có giá trị kinh tế cao, được bạn hàng quốc tế ưa chuộng, điển hình như các sản phẩm từ quả táo mèo của đồng bào miền núi. Tuy nhiên, để quả táo mèo trở thành mặt hàng xuất khẩu đưa lại lợi nhuận thì cần hỗ trợ mọi mặt cho người nông dân, nhất là khâu canh tác. Bà Nguyễn Thị Thanh Hương nói:“Giai đoạn 1 là hướng dẫn bà con trồng và hướng dẫn sau thu hoạch là không chặt phá. Đến giai đoạn 2 là giai đoạn chính thức đưa vào sản xuất. Chúng tôi hướng dẫn cho chị em dân tộc thực hiện khi áp dụng khoa học công nghệ, sản xuất những máy móc thiết bị đáp ứng việc sản xuất mặt hàng mà công ty yêu cầu, phải có những máy móc thiết bị sản xuất được sản phẩm đủ chất lượng để làm sao đáp ứng được nhu cầu trong nước và ngoài nước, có những sản phẩm để giới thiệu với bạn bè quốc tế”.

Cũng là mô hình hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội đối với vùng dân tộc thiểu số, hệ thống Mr Sạch đã phối hợp với nông dân các tỉnh Hòa Bình, Bắc Giang, Bắc Ninh và nhiều vùng lân cận để xây dựng mô hình nuôi trồng thực phẩm khép kín, an toàn cung cấp cho người dân Hà Nội. Theo ông Nguyễn Quang Huy, Giám đốc điều hành kinh doanh hệ thống chuỗi Mr Sạch, khai thác lợi thế ở vùng đồng bào dân tộc là một trong những chiến lược doanh nghiệp quan tâm nhiều năm, tuy nhiên, khó khăn về hệ thống giao thông, tập quán canh tác chính là những rào cản lớn để mở rộng vùng nguyên liệu, giúp người nông dân cải thiện thu nhập:“Vấn đề thời tiết, khí hậu, cũng như vấn đề giao thông đi lại để bảo quản rất khó khăn, vì từ miền núi chuyển xuống thành phố tiêu thụ gặp nhiều khó khăn. Nhất là chính vụ nhưng không kịp gặt hái, thu mua thì sản phẩm không đảm bảo chất lượng. Chúng tôi phối hợp với cơ quan địa phương, Trung tâm chăn nuôi trồng trọt để tuyên truyền cho bà con về sản phẩm sạch. Khi nguồn ra cho bà con được đảm bảo thì bà con yên tâm sản xuất”.

Sự tham gia của doanh nghiệp để phát triển kinh tế vùng đồng bào miền núi, dân tộc thiểu số là có hiệu quả. Ông Nguyễn Quang Đức, Vụ trưởng Vụ Hợp tác Quốc tế, Ủy ban Dân tộc khẳng định: nhiều chính sách hỗ trợ đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số được đẩy mạnh thời gian qua, đặc biệt là có sự tham gia của các doanh nghiệp, nhà sản xuất. Hiện, tỷ lệ nghèo của vùng dân tộc thiểu số giảm 4%, bộ mặt nông thôn miền núi được cải thiện. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là làm thế nào để sự tham gia doanh nghiệp có hiệu quả bền vững, góp phần cùng với Nhà nước giải quyết tốt vấn đề xóa đói giảm nghèo đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số thì cần có chiến lược căn cơ, tổng thể để đem lại lợi ích tốt nhất cho người dân. Ông Nguyễn Quang Đức cho rằng:“Đẩy mạnh sự phối kết hợp tốt giữa các bộ ngành trung ương với địa phương, các nhà tài trợ, doanh nghiệp, để cung cấp những thông tin, chiến lược chung của cả nước của vùng, địa phương. Thứ hai, khi gắn kết rồi thì phải tổ chức triển khai như nào để nhu cầu cần và nhà tài trợ đem lại lợi ích cho cộng đồng”.

Quan tâm đầu tư phát triển kinh tế vùng dân tộc thiểu số và miền núi là một trong những chính sách ưu tiên của Việt Nam. Nhưng để những chính sách này thực sự phát huy hiệu quả, đặc biệt là trong lĩnh vực kinh tế thì không chỉ từ chính sách của Nhà nước, mà cần có sự hợp tác của người dân và chính quyền địa phương. Có như vậy bài toán xóa đói giảm nghèo của người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi mới được giải quyết thấu đáo ./.

Xa nay pleng k’tiếc, công cơnh c’lâng p’rang đoọng zư lêy nắc zr’nắh k’đháp pa bhlâng, tu tơợ da ding k’coong đơơng âng ooy thành phố pa câl lum bấc rau zr’nắh k’đháp. Pa bhlâng nắc hân noo xay bhrợ bha lâng nắc cắh loon pay pa chô, pay câl nắc bh’nơơn bh’rợ cắh nhâm mâng rau liêm choom. Azi pazum đh’rứah lâng apêê cơ quan vel đong, zr’lụ b’băn ch’chóh đoọng xay moon đoọng ha đhanuôr ooy bh’nơơn bh’rợ sạch. Bêl zr’lụ pa câl đoọng ha đhanuôr nhâm mâng nắc đhanuôr yêm têêm pa bhrợ ta têng.

Rau ting pấh âng doanh nghiệp đoọng pa dưr kinh tế zr’lụ đhanuôr acoon cóh da ding k’coong, đhanuôr acoon cóh nắc vêy rau liêm choom. T’coóh Nguyễn Quang Đức, Vụ trưởng Vụ Hợp tác Quốc tế, Uỷ ban Dân tộc xay moon gít: bấc chính ách zúp zooi ooy zr’lụ đhanuôr acoon cóh vêy ta bhrợ k’rơ cóh pazêng t’ngay c’xêê ahay, chr’nắp bhlâng nắc vêy đợ ting xay bhrợ âng apêê doanh nghiệp, c’bhúh bhrợ têng. Xoọc đâu, đợ pr’loọng đong đharứt âng zr’lụ đhanuôr acoon cóh xiêr mơ 4%, pr’ắt tr’mông âng đhanuôr bhươl cr’noon cóh zr’lụ da ding k’coong nắc công z’zăng. Hân đhơ cơnh đêếc, xa nay xay moon nắc bhrợ têng cơnh ooy đoọng rau ting pấh âng doanh nghiệp vêy rau liêm choom nhâm mâng, chrooi đoọng đh’rứah lâng Nhà nước xay bhrợ liêm choom xa nay bh’rợ t’bil ha ul pa xiêr đharứt cóh đhanuôr acoon cóh nắc vêy xa nay bh’rợ liêm choom lấh mơ, zập n’đắh đoọng chô đơơng rau liêm choom bấc lấh mơ đoọng ha đhanudr. T’coóh Nguyễn Quang Đức prá:

T’bhlâng bhrợ k’rơ bh’rợ pazum bhrợ đh’rứah bhlưa pazêng bộ ngành trung ương lâng vel đong, c’bhúh zúp zooi, doanh nghiệp, đoọng xay moon pazêng rau xa nay, xa nay bh’rợ zazum âng prang k’tiếc k’ruung âng zr’lụ, vel đong. Rau bơr, bêl p’têết xang nắc bhrợ têng cơnh ooy đoọng cr’noọ bh’rợ lâng c’bhúh zúp zooi chô đơơng rau liêm choom ha đhanuôr.

K’rang k’rong bhrợ pa dưr kinh tế zr’lụ đhanuôr acoon cóh lâng zr’lụ da ding k’coong cóh pazêng chính sách t’đui đoọng âng VN. Hân đhơ cơnh đêếc đoọng chính sách n’nâu la lua pa dưr rau liêm choom, chr’nắp bhlâng nắc cóh xa nay bh’rợ kinh tế nắc cắh muy tơợ chính sách âng Nhà nước, nắc đơớh vêy bh’rợ k’rong bhrợ âng đhanuôr lâng chính quyền vel đong. Vêy cơnh đêếc xa nay bh’rợ t’bil ha ul pa xiêr đharứt âng đhanuôr zr’lụ đhanuôr acoon cóh, da ding k’coong nắc vêy ta xay bhrợ liêm choom lấh mơ./.