Pazêng n’juông tr’nơớp âng t’clắh Di chúc nắc vêy Chủ tịch Hồ Chí Minh tơớp xrặ cóh t’ngay 10/5/1965. Xoọc đêếc Ava Hồ tước 75 c’moo- c’moo tơợ bêl ahay m’bứi pa bhlâng manúyh bơơn mamông mơ đêếc, cơnh p’rá xa nay âng manuýh bhrợ thơ Đỗ Phủ (cóh lang bhua Đường – Trung Quốc). Lêy pay cóh t’ngay liêm bhlâng bêl haanh déh t’ngay a đay n’niên, bêl c’rơ dzợ liêm lâng pa bhriêl pa bhlâng, Ava Hồ xrặ pazêng rau boóp p’rá p’too pa choom đoọng ha prang Đảng, pazêng quân lâng đhanuôr hêê. Tơợ t’ngay 10 tước t’ngay 14/5/1965, muy t’ngay Ava đớc k’dâng 1 tiếng đoọng xrặ lâng xrặ xang t’clắh Di chúc pazêng vêy 3 ta la, nắc Ava ma t’coọ lâng máy, pazêng vêy xa nay cóh tr’nơớp, cóh m’pâng lâng cóh x’rịa lâng Ava Hồ ký a chắc ooy đêếc. Manuýh bhrợ têng bh’rợ pa chắp ch’mêết lêy ooy lang lâng bh’rợ tr’nêng âng Chủ tịch Hồ Chí Minh, Tiến sĩ Chu Đức Tính, bêl ahay bhrợ giám đốc Bảo tàng Hồ Chí Minh xay moon: “T’clắh Di chúc âng Ava Hồ vêy ta xrặ cóh 5 c’moo bêl Ava dzợ k’rơ, ta béch lâng pa bhriêl pa bhlâng. 5 c’moo n’nắc, Ava Hồ đớc lơi 10 ta la bha ar xrặ nắc 10 ta la n’nắc ahêê đọc lêy nắc choom lêy Ava Hồ cắh ha vil muy ngai lâng cắh ha vil muy bh’rợ hân đoo. Tu cơnh đêếc lâng Di chúc ahêê lứch mr’cơnh cr’noọ xa nay xay moon nắc muy t’clắh bha ar k’rong xay pazêng rau xa nay bh’rợ cóh la lua, xay moon c’lâng bh’rợ cóh ha y chroo lâng nắc pr’đươi chr’nắp đoọng ha Đảng hêê cóh bh’rợ t’bhlâng xay bhrợ cớ tếh ooy piing.”

Pazêng boóp p’rá p’too pa choom lâng rau rơơm kiêng âng Chủ tịch Hồ Chí Minh cóh t’clắh Di chúc nắc doọ váih bấc cơnh, doỌ k’đháp đoọng ng’năl nắc pa bhlâng chr’nắp ma bhuy, vêy chr’nắp ooy lịch sử lâng cóh lang nâu cơy ghít pa bhlâng, ting n’nắc xay p’cắh rau loom luônh liêm crêê cắh dzợ cơnh âng a coon manuýh. Rau đêếc nắc cr’noọ xa nay ooy bh’rợ bhrợ pa dưr Đảng k’đhơợng quyền liêm crêê, nhâm mâng; xay bhrợ chính sách xã hội, pa dưr kinh tế, văn hoá, pa dưr c’rơ acoon manuýh, ta luôn pa dưr dal, pa liêm pa crêê pr’ắt tr’mông âng đhanuôr; k’rang pa liêm ha lang cách mạng cóh lang t’tun; nhâm mâng cr’noọ xa nay lướt tước ooy xã hội chủ nghĩa lâng xay bhrợ xa nay bh’rợ tr’xăl t’mêê… Phó Giáo sư, Tiến sỹ Doãn Thị Chín, Trưởng khoa Tư tưởng Hồ Chí Minh, Học viện Báo chí lâng Tuyên truyền xay moon: Cóh t’clắh Di chúc lịch sử âng Chủ tịch Hồ Chí Minh, boóp p’rá p’too pa choom tr’nơớp nắc prá xay ooy Đảng. Rau đêếc công nắc xa nay Ava Hồ k’rang bấc pa bhlâng cóh tơợt lang xa bhrợ xa nay bh’rợ cách mạng âng đay. Xơợng đươi ghít cơnh cr’noọ xa nay âng Ava Hồ, xa nay đoàn kết cóh Đảng ta luôn vêy Đảng hêê xay bhrợ, pa bhlâng nắc cóh cr’chăl cóh xoọc đâu. Rau đêếc nắc rau xay p’cắh k’rơ pa bhlâng xay moon ghít rau chr’nắp cóh rau la lua âng Di chúc âng Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Lâng nắc pr’ắt bh’rợ liêm crêê cắh dzợ cơnh âng lang đay, Chủ tịch Hồ Chí Minh ơy xay p’cắh ghít cr’noọ cr’niêng giai cấp lâng cr’noọ cr’niêng đồng chí cóh Đẩng, lêy rau đêếc nắc muy rau đơ chr’nắp đoọng đoàn kết cóh Đảng. Ava Hồ ta đang moon: Đảng nắc vêy bh’rợ đồng chí tr’dêr, cr’er đh’rứah. Cóh Di chúc, Hồ Chí Minh xay moon ghít rau chr’nắp âng pr’ắt bh’rợ liêm crêê bêl Đảng dưr váih Đảng k’đhơợng quyền. Ting cơnh Ava Hồ, Đảng k’đhơợng quyền nắc rau tr’xăl chr’nắp ga mắc pa bhlâng cóh bh’rợ sinh hoạt Đảng. Đảng k’đhơợng quyền nắc vêy xa nay bh’rợ nắc k’đhơợng xay giai cấp lâng acoon manuýh bhrợ têng liêm choom xã hội t’mêê – xã hội chủ nghĩa. Đoọng xay bhrợ liêm xang xa nay bh’rợ ga mắc chr’nắp n’nắc, Đảng hêê nắc vêy pr’ắt bh’rợ liêm crêê bhlâng, nắc liêm pr’hay bhlâng.”

Muy cr’noọ xa nay chr’nắp cóh Di chúc âng Chủ tịch Hồ Chí Minh nắc cr’noọ chắp đhanuôr, tr’đăn lâng đhanuôr. Xay bhrợ cơnh cr’noọ cr’niêng âng Ava Hồ, Đảng hêê ơy xay moon lâng k’đhơợng xay đhanuôr xay bhrợ xa nay bh’rợ tr’xăl t’mêê, ting t’ngay pa dưr dal pr’ắt tr’mông âng đhanuôr. Giáo sư, Tiến sỹ Hoàng Chí Bảo – chuyên gia dal cấp, bêl ahay nắc Uỷ viên Hội đồng Lý luận Trung ương xay moon: đoọng k’tiếc k’ruung dưr váih nhâm mâng, pr’ắt tr’mông âng đhanuôr nắc vêy ta ha dưr dal nắc Đảng xơợng đươi ghít bhlâng cr’noọ xa nay chắp đhanuôr, tr’đăn lâng đhanuôr cơnh cóh Di chúc âng Chủ tịch Hồ Chí Mình p’too pa choom, ting n’nắc ta luôn xay moon cr’noọ xa nay lâng bh’rợ tr’nêng chính trị âng Đảng nắc xay bhrợ đoọng ha đhanuôr: “Rau chr’nắp bhlâng cóh xoọc đâu nắc k’rang pa dưr pr’ắt tr’mông âng đhanuôr, tu nâu đoo nắc pr’đơợ pr’đươi đoọng t’hước ooy bh’rợ p’too pa choom ooy cr’noọ xa nay chính trị. Rau bơr cậ, bhrợ têng cơnh ooy cơnh Chủ tịch Hồ Chí Minh prá xay: k’rang nắc cắh muy ooy bh’rợ tr’nêng, rau cha đắh ting n’nắc nắc k’rang pa dưr rau t’béch g’lăng đoọng ha đhanuôr, đhanuôr nắc bơơn bhrợ c’la. Vêy ng’năl đhanuôr, bh’rợ tr’nêng tu dhanuôr nắc đhanuôr vêy tộ tin đươi, ting đh’rứah. Tu cơnh đêếc vêy bêl Ava Hồ k’rong xay moon: Rau đoọng bhrợ t’váih rau liêm choom âng cách mạng nắc đhị ng’bhrợ đoọng ha đhanuôr tin đươi, đhanuôr n’năl ghít, đhanuôr chắp dêr, đhanuôr mr’cơnh cr’noọ xa nay nắc đhanuôr zư lêy. Tu cơnh đêếc nắc ng’pay c’rơ tơợ đhanuôr. Rau đêếc nắc g’roong nhâm mâng pa bhlâng âng cách mạng.”

Di chúc âng Chủ tịch Hồ Chí Minh nắc boóp p’rá p’too pa choom cóh x’rịa âng muy manuýh lãnh tụ ta béch g’lăng pa bhlâng, muy cha nắc manuýh bhrợ têng bh’rợ cách mạng ta béch cắh dzợ cơnh, vêy cr’noọ xa nay đhậu bhứah. Cóh đêếc, Ava Hồ ơy xay p’cắh ghít bhlâng cr’noọ xa nay lứch loom lâng Đảng, lâng xa nay bh’rợ zâl arọp Mỹ trôông dzấc k’tiếc k’ruung, lâng lang ta đhâm c’mor, lâng pazêng lang đhanuôr hêê lâng pazêng xa nay bh’rợ cộng sản lâng công nhân bha lang k’tiếc. Hân đhơ cơnh đêếc rau xa nay bấc bhlâng cóh pazêng Di chúc nắc bơr cr’liêng chữ Đảng lâng Đhanuôr. Nâu đoo nắc xa nay k’rang bấc pa bhlâng cóh tơợt lang âng Ava Hồ. Rau đêếc nắc rau xay p’cắh ghít pa bhlâng xay moon rau chr’nắp ooy lịch sử cắh dzợ cơnh, rau chr’nắp ooy lý luận lâng ooy rau la lua âng muy Văn kiện lịch sử./.

Ảnh: Khai thác

50 năm thực hiện Di chúc: 

                            Giá trị của một Văn kiện lịch sử

Suốt cuộc đời đấu tranh cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng con người, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ có một ham muốn tột bậc là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, ai cũng có quyền mưu cầu hạnh phúc. Bởi vậy, trước lúc đi xa Người không chỉ để lại cho toàn Đảng, toàn quân và toàn dân một nhân cách lớn, một tư tưởng lớn, một sự nghiệp lớn mà Người còn để lại bản Di chúc lịch sử. Mặc dù Người viết rằng: “để lại mấy lời” và “chỉ nói tóm tắt vài việc thôi” nhưng Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh là một văn kiện lịch sử vô giá, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc.

Những dòng đầu tiên của bản Di chúc lịch sử được Chủ tịch Hồ Chí Minh chính thức đặt bút viết vào ngày 10/5/1965. Khi đó Người đã bước sang tuổi 75 -  tuổi "xưa nay hiếm" như cách nói của nhà thơ Đỗ Phủ (đời Đường – Trung Quốc). Chọn một ngày đẹp trời trong dịp kỷ niệm ngày sinh của mình, khi sức khỏe còn rất tốt và trí tuệ minh mẫn, Người đã viết những lời căn dặn cho toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta. Từ ngày 10 đến 14-5-1965, mỗi ngày Người dành khoảng 1 tiếng để viết và hoàn thành bản Di chúc gồm 3 trang, do Người tự đánh máy, gồm cả phần đầu, phần giữa và phần cuối và Người ký tên vào đó. Nhà nghiên cứu về cuộc đời sự nghiệp Chủ tịch Hồ Chí Minh, Tiến sĩ Chu Đức Tính, nguyên giám đốc Bảo tàng Hồ Chí Minh phân tích: “Bản Di chúc của Bác Hồ được viết trong 5 năm vào lúc Người mạnh khỏe, sáng suốt và minh mẫn. 5 năm ấy, Bác để lại có 10 trang viết nhưng trong 10 trang ấy chúng ta đọc lại có thể thấy rằng Bác không quên một ai và không quên một việc gì. Cho nên Di chúc chúng ta đều thống nhất đánh giá đây là một bản tổng kết thực tiễn, định hướng tương lai và là một cẩm nang cho Đảng ta trong quá trình tiếp tục tiến lên phía trước.”

Những lời căn dặn và mong muốn của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong bản Di chúc vô cùng giản dị mà thiêng liêng, có ý nghĩa lịch sử và thời đại sâu sắc, đồng thời thấm đẫm tinh thần nhân văn cao cả. Đó là tư tưởng về xây dựng Đảng cầm quyền trong sạch, vững mạnh; Thực hiện chính sách xã hội, phát triển kinh tế, văn hóa, phát huy nguồn lực con người, không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân; Chăm lo bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau; Kiên định mục tiêu đi lên xã hội chủ nghĩa và thực hiện công cuộc đổi mới... Phó Giáo sư, Tiến sỹ Doãn Thị Chín, Trưởng khoa Tư tưởng Hồ Chí Minh, Học viện Báo chí và Tuyên truyền cho rằng: Trong bản Di chúc lịch sử của Chủ tịch Hồ Chí Minh, lời căn dặn đầu tiên là nói về Đảng. Đó cũng là vấn đề Người trăn trở trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình. Quán triệt tư tưởng của Người, vấn đề đoàn kết trong Đảng luôn được Đảng ta quan tâm, đặc biệt là trong giai đoạn hiện nay. Đó là một bằng chứng mạnh mẽ khẳng định giá trị thực tiễn Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Bằng chính tấm gương sáng của đời mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định tình cảm giai cấp và tình đồng chí trong Đảng, coi đó là một nhân tố quan trọng để đoàn kết trong Đảng. Người yêu cầu, “Đảng phải có tình đồng chí thương yêu lẫn nhau”. Trong Di chúc, Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh nhân tố đạo đức khi Đảng trở thành Đảng cầm quyền. Theo Người, Đảng cầm quyền là bước chuyển trọng đại trong sinh hoạt Đảng. Đảng cầm quyền có sứ mệnh lãnh đạo giai cấp và dân tộc xây dựng thành công xã hội mới- xã hội chủ nghĩa. Để hoàn thành sứ mạng đó, Đảng ta phải “là đạo đức, là văn minh”.

Một tư tưởng nổi bật trong Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh là tư tưởng trọng dân, thân dân. Thực hiện di nguyện của Bác, Đảng đã đề ra và lãnh đạo nhân dân thực hiện công cuộc đổi mới, từng bước nâng cao đời sống nhân dân. Giáo sư, Tiến sỹ Hoàng Chí Bảo - chuyên gia cao cấp, nguyên Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương cho rằng: để đất nước phát triển bền vững, đời sống nhân dân tiếp tục được nâng lên thì Đảng càng phải thấm nhuần tư tưởng trọng dân, thân dân trong Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng thời phải luôn luôn xác định mục tiêu, ý chí và nhiệm vụ chính trị của Đảng là phục vụ nhân dân:“Quan trọng nhất lúc này là chăm lo đời sống nhân dân, bởi vì đấy là tiền đề vật chất để tiến tới việc giáo dục tư tưởng chính trị. Thứ hai, làm sao như Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: chăm lo không chỉ dân sinh mà còn dân trí, dân quyền. Có hiểu dân, hành động vì dân thì dân mới tin theo. Cho nên có lần Bác tổng kết: bí quyết thành công của cách mạng là ở chỗ là làm cho dân tin tưởng, dân giác ngộ, dân yêu mến, dân ủng hộ thì dân sẽ bảo vệ. cho nên phải lấy sức mạnh từ trong lòng dân. Đấy chính là thành trì vững chắc của cách mạng”

Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh là lời căn dặn cuối cùng của một lãnh tụ thiên tài, một nhà cách mạng lỗi lạc có tầm nhìn xa, trông rộng. Ở đó, Người đã thể hiện cao độ tinh thần trách nhiệm đối với Đảng, với sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ cứu nước, với thế hệ trẻ, với các tầng lớp nhân dân ta và phong trào cộng sản và công nhân quốc tế. Nhưng bao trùm lên toàn bộ nội dung Di chúc là hai chữ “Đảng” và “Dân”. Đây cũng chính là mối quan tâm sâu sắc nhất trong suốt cuộc đời của Người. Đó là bằng chứng mạnh mẽ khẳng định giá trị lịch sử vô giá, ý nghĩa lý luận và thực tiễn của một Văn kiện lịch sử./.