Đồng chí Trường Chinh năc Tổng Bí thư âng Đảng coh bơr cr’chăl chr’năp âng cách mạng Việt Nam. G’luh tr’nơơp năc coh c’moo 40 âng thế kỷ 20, ra văng lâng k’đhơợng xay bh’rợ trôông dzấc acoon manuyh lâng g’luh 2 năc coh c’xêê 7/1986 bêl Tổng Bí thư Lê Duẩn căh dzợ l’lăm Đại hội 6 âng Đảng mơ 5 c’xêê. A đoo năc manuyh k’đhơợng xay ta nih đha nâng pa bhlâng, lêy ghit ooy lý luận, pa bhlâng ghit cơnh xa nay lâng vêy ta lêy năc manuyh bhrợ pr’đơợ đoọng ha xa nay bh’rợ tr’xăl t’mêê.

Tơợ l’lăm Đại hội 6 âng Đảng, đồng chí Trường Chinh ơy lêy rau đơơh hân âng k’tiêc k’ruung năc tr’xăl t’mêê. Xoọc đêêc năc xoọc cr’chăl zr’năh k’đhap pa bhlâng âng k’tiêc k’ruung. Lâng đhr’năng âng bha lang k’tiêc năc apêê cha groong k’tiêc k’ruung hêê. Liên Xô lâng Đông Âu năc tơơp tr’xăl t’mêê pa xiêr rau zup zooi. K’tiêc k’ruung ăt lâng đhr’năng kinh tế zr’năh k’đhap pa bhlâng. Bh’rợ kinh tế zr’năh k’đhap pa bhlâng, căh lâh liêm choom. Pr’ăt tr’mông âng đhanuôr ha ul đharựt pa bhlâng. Lâng manuyh ăt mamông coh đhr’năng xoọc đêêc âng k’tiêc k’ruung năc bơơn n’năl ghit rau chr’năp âng bh’rợ tr’xăl t’mêê. P’căn Phạm Thị Như Thuỷ, cr’noon Diên Khánh, chr’val Hải Thái, chr’hoong Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị hay cớ: “Coh c’xêê c’moo tem phiếu, câl n’hau công ra pặ; ch’neh, dầu, đường zập cha ngai năc đhiệp câl ting cơnh xa nay đoọng câl. Coh cr’chăl đêêc, cán bộ, manuyh pa bhrợ, zập c’xêê choom câl mơ 2 lạng lêệ lâng axiu, ha dzợ đhanuôr năc đhiệp câl 1 lạng a năm, zr’năh k’đhap pa bhlâng. Ch’neh năc đhiệp m’bưi a năm, vêy bêl ng’xăl lâng clang, vêl bêl năc lâng mì, a bhoo. Mì, a bhoo, ch’neh ta luôn mơ muuc.”

Đhị đhr’năng cơnh đêêc, vêy muy bơr zr’lụ năc tơơp tr’xăl t’mêê. Hân đhơ cơnh đêêc, đoọng dưr vaih cơnh c’lâng xa nay ga măc âng prang Đảng, pazêng đhanuôr ooy tr’xăl t’mêê năc căh ơy. Đồng chí Trường Chinh ơy bhrợ t’vaih muy c’bhuh năc đợ apêê trí thức, apêê bhrợ bh’rợ khoa học… vêy cr’noọ kiêng tr’xăl t’mêê (dzợ ng’đơc năc apêê đương prá xay xa nay bh’rợ ha Tổng Bí thư) đoọng pa chăp ch’mêệt lêy muy bơr rau xa nay bh’rợ ooy lý luận lâng rau la lua âng k’tiêc k’ruung, bhrợ pr’đơợ đoọng ha xa nay bh’rợ prá xay ha bh’rợ tr’xăl t’mêê. Ting n’năc, lươt ch’mêệt lêy đhr’năng đhị 20 tỉnh, thành tơợ miền Nam, gluh ooy miền Trung lâng chô ooy miền Bắc. Muy tỉnh, muy vel đong năc k’rong đợ xa nay bh’rợ chr’năp đoọng bhrợ pr’đơợ coh cr’noọ xa nay kinh tế âng đồng chí Trường Chinh.

Tơợ bh’rợ ch’mêệt lêy, đồng chí Trường Chinh ơy bơơn lêy năc tươc bêl tr’xăl t’mêê cr’noọ xa nay lý luận công cơnh cr’noọ ooy kinh tế. Rau đêêc, năc ng’lơi kinh tế coh xoọc đâu, t’bil lơi xa nay bh’rợ quan liêu bao cấp, năc vêy xa nay bh’rợ ma hạch toán, ma k’đhơợng lêy zên đươi dua, năc tơơp xay bhrợ xa nay bh’rợ kinh tế hàng hoá bâc cơnh vêy bh’rợ k’đhơợng lêy âng nhà nước. Năc manuyh âng c’bhuh pa chăp ch’mêệt lêy lâng năc vêy đồng chí Trường Chinh k’dua xrặ 2 chuyên đề năc: Chính sách kinh tế t’mêê âng Lênin đươi dua ooy Việt Nam lâng Chính sách kinh tế đối ngoại âng Việt Nam coh c’xêê c’moo t’mêê, manuyh xay bhrợ xa nay bh’rợ kinh tế Võ Đại Lược hay cớ: “Tổng Bí thư Trường Chinh k’dua acu xrặ 2 chuyên đề n’nâu, lâng acu n’năl ađoo ơy đọc bâc chu. Coh cr’chăl đêêc ahêê năc đươi ooy cr’noọ xa nay, chính sách kinh tế t’mêê âng Lê-nin đoọng đươi dua ooy Việt Nam, t’bil lơi xa nay bh’rợ k’dua, quan liêu, bao cấp lâng xăl ooy đêếc năc xa nay bh’rợ hàng hoá, zên. Rau đêêc 2 rau cr’noọ xa nay chr’năp pa bhlâng âng Lê-nin ahêê ơy xay bhrợ đoọng ha xa nay bh’rợ tr’xăl t’mêê.”

Hân đhơ cơnh đêêc, xa nay bh’rợ tr’xăl t’mêê căh vêy u buôn, năc êêh rau ng’moon năc ng’bhrợ têng choom đơơh. Coh xoọc đêêc năc dzợ vêy cr’noọ xa nay la lay cơnh. Vêy tu zr’năh k’đhap cơnh lơơng lâng công vêy tu zr’năh k’đhap tơợ bh’rợ căh lâh k’rang xay bhrợ. Coh đêêc vêy tu ooy c’năl, c’năl căh ơy choom xăl ooy rau n’looih ty đanh. Ting n’năc công vêy tu ăt ch’ngai đhanuôr, căh ơy n’năl ghit rau chr’năp âng xa nay bh’rợ tr’xăl t’mêê. Phó Giáo sư, Tiến sỹ Lê Quốc Lý, Phó Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh xay moon, tr’xăl t’mêê c’moo 1986 năc bh’rợ tr’zâl coh nội bộ k’rơ pa bhlâng, bhlưa tr’xăl t’mêê căh cậ căh tr’xăl t’mêê lâng đồng chí Trường Chinh năc manuyh liêm choom ooy xa nay bh’rợ ma phê bình lâng phê bình, ma tr’xăl t’mêê ađay, tr’xăl t’mêê Đảng: “Bêl xay moon cr’noọ bh’rợ tr’xăl t’mêê ooy kinh tế công cơnh tr’xăl t’mêê ooy cr’noọ xa nay lý luận âng Đảng, đồng chí Trường Chinh ơy t’bhlâng xay bhrợ, nhâm loom lâng cr’noọ xa nay, c’lâng bh’rợ lâng zư lêy nhâm pazêng lý luận n’năc, hân đhơ vêy bêl crêê ta moon, phê bình. Pa bhlâng đoo bêl lum zr’năh k’đhap pa bhlâng, vêy đợ p’rá xa nay xay moon rơợng griing pa bhlâng, đồng chí Trường Chinh dzợ zư nhâm mâng. Lâng coh cr’chăl tr’xăl t’mêê n’năc căh vêy zập bêl công liêm choom lứch năc dzợ vêy cr’chăl dưr rau căh liêm choom. Tu bhlưa tr’xăl t’mêê cr’noỌ bh’rợ n’năc, vêy ngai xơợng năc vêy ngai căh xơợng. Apêê đoo năc tộ tr’xăl t’mêê năc bh’rợ âng apêê đoo căh ơy xăl t’mêê.”

Tơợ rau ch’mêệt lêy coh rau la lua lâng rau t’bhlâng tr’xăl t’mêê ađay, tr’xăl t’mêê Đảng, đhị pazêng Hội nghị Trung ương 6, 7, 8, 9 (khoá 5), pazêng rau p’rá xa nay lứch loom âng đồng chí Trường Chinh năc chr’năp ga măc coh prang k’tiêcv k’ruung, đhanuôr tr’đoọng đọc lêy, xơợng. Pazêng cr’noọ cr’niêng, rau k’rang âng cán bộ, đảng viên, âng đhanuôr coh đanh đươnh căh pân xay moon năc xoọc đâu, đươi vêy tr’xăl t’mêê, đợ rau xay moon ghit liêm âng đồng chí Trường Chinh ơy prá xay đoọng ha apêê đoo. Bêl ahay bhrợ Thường trực Bộ Chính trị, bêl ahay bhrợ Chủ tịch Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Phạm Thế Duyệt xay moon ghit: “Êêh rau tươc bêl azi pậ banh ting pâh bhrợ coh Trung ương năc bơơn n’năl năc azi ơy vêy loom chăp hơnh tơợ đanh ơy. Muy cha năc manuyh lưch loom, nhâm loom ooy cách mạng, ta bech g’lăng coh c’lâng xa nay, cr’noọ bh’rợ lâng pazêng xa nay bh’rợ tr’xăl loon đơơh. Lêy ooy xa nay tr’xăl t’mêê năc doọ tr’xăl rau chr’năp ty đanh. Tr’xăl t’mêê năc căh ng’đơc bil chủ nghĩa xã hội. Pazêng rau đêêc xay moon ghit Nghị quyết Đại hội 6. Rau đêêc năc ahêê chăp hơnh g’lêêh c’rơ ga măc âng đồng chí Trường Chinh.”

Lâng xa nay bh’rợ crêê cơnh, pa chăp ch’mêệt lêy ghit rau la lua, pa chô pr’học kinh nghiệm, Tổng Bí thư Trường Chinh năc manuyh đơc pr’đơợ tr’nơơp đoọng bhrợ pa dưr đhr’nong đong tr’xăl t’mêê, grơơ loom zâl t’bil đợ xa nay bh’rợ căh dzợ liêm choom, xa nay bh’rợ k’rong quan liêu, bao cấp. Tổng Bí thư Trường Chinh ơy đh’rưah lâng Bộ Chính trị lâng Ban Chấp hành Trung ương Đảng bhrợ pa dưr cr’noọ bh’rợ tr’xăl t’mêê lâng bhrợ pa dưr xa nay bh’rợ tr’xăl t’mêê pazêng n’đăh đhị Đại hội g’luh 6 âng Đảng./.

90 năm thành lập Đảng: Tổng Bí thư Trường Chinh-

Người đặt nền móng cho sự nghiệp đổi mới

                                        Lại Hoa

Hai từ “Đổi mới” được nhắc tới như một kỳ tích ở Việt Nam suốt hơn 30 năm qua. Thành công của sự nghiệp mang tính cách mạng này được bắt đầu khi Đại hội 6 của Đảng phát đi thông điệp mạnh mẽ về việc thực hiện đường lối đổi mới. Quyết tâm đổi mới đã thể hiện ngay trong quá trình chuẩn bị Đại hội 6, mà người đặt nền móng cho quá trình này là Tổng Bí thư Trường Chinh. Những cống hiến đặc biệt quan trọng của Tổng Bí thư Trường Chinh năm 1986 đã đánh dấu mốc son chói lọi của Đảng trong lịch sử cách mạng Việt Nam, một bước ngoặt trong tư duy lý luận của Đảng. 

Đồng chí Trường Chinh là Tổng Bí thư của Đảng ở hai thời điểm đặc biệt của cách mạng Việt Nam. Lần 1 vào đầu những năm 40 của thế kỷ 20, chuẩn bị và lãnh đạo phong trào giải phóng dân tộc và lần 2 vào tháng 7/1986 khi Tổng Bí thư Lê Duẩn qua đời trước Đại hội 6 của Đảng 5 tháng. Ông là một nhà lãnh đạo nghiêm cẩn, rất coi trọng lý luận, hết sức nguyên tắc và được coi là người đặt nền mong cho sự nghiệp đổi mới.

Từ trước Đại hội 6 của Đảng, đồng chí Trường Chinh đã nhận thấy sự cấp bách của đất nước cần đổi mới. Đó là thời điểm thật ngặt nghèo của đất nước. Bối cảnh quốc tế là các nước bao vây cấm vận nước ta. Liên Xô và Đông Âu bắt đầu cải cách mở cửa nên cắt giảm viện trợ. Đất nước lâm vào khủng hoảng kinh tế - xã hội nặng nề. Nền kinh tế vận hành thiếu năng động, kém hiệu quả. Đời sống nhân dân đói nghèo đến cùng cực. Với những người sống trong hoản cảnh đất nước lúc bấy giờ mới thấu hiểu hết giá trị của đổi mới. Bà Phạm Thị Như Thủy, thôn Diên Khánh, xã Hải Thái, huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị nhớ lại: “Thời tem phiếu, mua gì cũng phải xếp hàng; gạo, dầu, đường mỗi người đều mua theo tiêu chuẩn. Thời đó, cán bộ công nhân viên, mỗi tháng tiêu chuẩn 2 lạng rưỡi thịt và cá, còn dân chỉ được 1 lạng, rất là vất vả. Gạo thì chỉ được một phần còn lúc phải mua bằng khoai, lúc thì mì sợi, ngô. Mì, ngô, gạo thường xuyên bị mốc”.

Trước tình hình đó, có một số nơi manh nha đổi mới. Tuy nhiên, để trở thành chủ trương lớn của toàn Đảng, toàn dân về đổi mới thì chưa có. Đồng chí Trường Chinh đã thành lập một nhóm gồm những trí thức, nhà khoa học... có tư duy đổi mới (còn gọi là nhóm cố vấn Tổng Bí thư) để nghiên cứu một số vấn đề lý luận và thực tiễn đất nước, làm căn cứ phương pháp luận cho việc đổi mới. Đồng thời, tiến hành khảo sát thực tế tại 20 tỉnh, thành từ miền Nam, ra miền Trung và về miền Bắc. Mỗi tỉnh, mỗi địa phương là những đúc kết quan trọng làm cơ sở trong tư duy kinh tế của đồng chí Trường Chinh.

Qua khảo sát, đồng chí Trường Chinh bắt đầu nhận ra đã đến lúc đổi mới tư duy về lý luận cũng như tư duy về kinh tế. Đó là, phải bãi bỏ nền kinh tế hiện tại, xóa bỏ cơ chế quan liêu bao cấp, phải có cơ chế tự hạch toán, tự chủ tài chính, phải bắt đầu áp dụng nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần có sự quản lý của nhà nước. Là thành viên của nhóm nghiên cứu và được đồng chí Trường Chinh phân công viết 2 chuyên đề là “Chính sách kinh tế mới của Lênin áp dụng vào Việt Nam” và “Chính sách kinh tế đối ngoại của Việt Nam trong thời kỳ mới”, chuyên gia kinh tế Võ Đại Lược nhớ lại: “Tổng Bí thư Trường Chinh giao cho tôi viết 2 chuyên đề này, và tôi được biết ông đã đọc đi đọc lại rất nhiều lần. Thời điểm đó chúng ta phải dựa vào tư tưởng, chính sách kinh tế mới của Lê-nin để áp dụng vào Việt Nam, xóa bỏ cơ chế mệnh lệnh, quan liêu, bao cấp và thay vào đó quan hệ hàng hóa, tiền tệ. Đó là 2 tư tưởng quan trọng nhất của Lê-nin chúng ta đã áp dụng để khởi đầu cho công cuộc đổi mới”.

Tuy nhiên, quá trình đổi mới không hề bằng phẳng, không phải nói là thực hiện được ngay. Ở thời điểm đó vẫn còn tư duy, nhận thức khác nhau. Có lý do chủ quan và lý do khách quan. Có cả những lý do về nhận thức, hiểu biết chưa thay đổi được thói quen cũ. Đồng thời cũng có lý do của những người xa rời nhân dân, quan liêu hóa, chưa nhận thức hết vai trò quan trọng của đổi mới. Phó Giáo sư, Tiến sỹ Lê Quốc Lý, Phó Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng, đổi mới năm 1986 là cuộc đấu tranh nội bộ quyết liệt, giữa đổi mới hay không đổi mới và đồng chí Trường Chinh là tấm gương tự phê bình và phê bình, tự đổi mới mình, đổi mới Đảng: “Khi đưa ra tư tưởng đổi mới tư duy kinh tế cũng như đổi mới tư duy lý luận của Đảng, đồng chí Trường Chinh đã rất kiên trì, kiên trung với những tư tưởng, đường lối và bảo vệ những lý luận đó, dù có những lúc bị phê phán, phê bình. Đặc biệt khi bị những sức ép, kể cả những ý kiến phê phán gay gắt, đồng chí Trường Chinh vẫn bảo vệ. Và trong quá trình đổi mới ấy không phải lúc nào cũng thành công hết mà có những giai đoạn thiếu sót, khiếm khuyết. Bởi giữa quá trình đổi mới tư duy ấy, có người thông nhưng có những người không thông. Họ có thể đồng ý đổi mới nhưng cách làm của họ chưa đổi mới”.

Từ khảo sát thực tế sinh động và quyết tâm tự đổi mới mình, đổi mới Đảng, tại các Hội nghị Trung ương 6, 7, 8, 9 (khóa 5), những phát biểu tâm huyết đồng chí Trường Chinh đã gây tiếng vang trong cả nước, người dân truyền tay nhau đọc. Những tâm tư, nguyện vọng, những trăn trở, suy tư của cán bộ, đảng viên, của quần chúng nhân dân trong bao lâu không nói ra được thì lúc này, nhờ những quan điểm đổi mới, những phân tích sâu sắc của đồng chí Trường Chinh đã nói thay cho họ. Nguyên Thường trực Bộ Chính trị, nguyên Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Phạm Thế Duyệt khẳng định: “Không phải chỉ đến lúc chúng tôi trưởng thành tham gia công tác ở Trung ương mới hiểu mà chúng tôi đã có lòng ngưỡng mộ từ rất sớm. Một con người toàn tâm, toàn ý, kiên định cách mạng, sáng tạo trong đường lối, suy nghĩ, tư duy của những bước chuyển kịp thời. Chú ý những vấn đề đổi mới nhưng không đổi màu. Đổi mới nhưng không để mất chủ nghĩa xã hội. Tất cả cả những cái đó thể hiện rõ trong Nghị quyết Đại hội 6. Đấy là chúng ta phải ghi nhận công lao to lớn về đồng chí Trường Chinh”. 

Bằng lý luận, phương pháp luận, nghiên cứu thực tiễn, rút ra bài học kinh nghiệm, Tổng Bí thư Trường Chinh là người lát viên gạch đầu tiên để xây nên ngôi nhà “đổi mới”, dũng cảm tiến hành cuộc đấu tranh với những quan điểm bảo thủ, giáo điều, cơ chế tập trung quan liêu, bao cấp. Tổng Bí thư Trường Chinh đã cùng với Bộ Chính trị và Ban Chấp hành Trung ương Đảng hình thành tư duy đổi mới và xác lập đường lối đổi mới toàn diện tại Đại hội lần thứ 6 của Đảng./.

                              Ảnh bìa: TTXVN