Sachi vêy pr’đơc khoa học năc Plukenetia volubilis L, năc t’nơơm chr’noh coh c’bhuh Euphorbiaceae (thầu dầu), năc u chăt vaih coh crâng g’mrâng Amazon. Cr’liêng sachi vêy bâc chất dinh dưỡng lâng đợ acih n’xiêng bâc pa bhlâng. Đhăm choh sachi căh lâh ga măc k’dâng 500 héc ta, choh đhị bâc zr’lụ coh apêê vel đong cơnh Ninh Bình, Hoà Bình, Gia Lai.

Lêy thị trường đươi dua bâc coh thành phố ga măc âng Việt Nam. Ađoo pân đil Trịnh Thị Thanh Hoà năc tươc ooy Tây Nguyên đoọng pa choom choh bhrợ, zâl cha groong pr’luh đoọng ha t’nơơm chr’noh. Xang n’năc, ađoo pân đil manuyh Tày n’nâu chêêc n’ma choh lêy lâng choh bhrợ t’bhưah mơ 15 héc ta coh da ding dal đhị tỉnh Hoà Bình. C’moo 2017, Hoà năc tơơp pay pa chô đợ p’lêê sachi tr’nơơp. Trịnh Thanh Hoà xay moon: Acu lêy t’nơơm n’nâu dinh dưỡng bâc pa bhlâng, vêy ta đươi coh bâc ngành cơnh công nghiệp, chr’na đha năh, z’nươu, cha năm. Bêl acu chô đơơng choh lêy coh tr’nơơp năc 15 héc at coh Đà Bắc c’moo 2017. Coh tr’nơơp tơơp choh công lum zr’năh k’đhap tu năc tơơm chr’noh t’mêê. Đhanuôr căh n’năl cơnh rau liêm choom. Vặ zên năc vêy bh’rợ thế chấp. Lâng muy cha năc manuyh c’mor tơơp bhrợ cha, thế chấp lâng ngân hàng k’đhap pa bhlâng năc acu bhrợ t’vaih Hợp tác xã đoọng k’rong zên lâng đươi tơợ xa nay bh’rợ zup zooi âng nhà nước lâng zr’lụ đhanuôr acoon coh, da ding k’coong. Bêl azi choh lêy liêm choom mơ 15 héc ta n’năc, vêy zr’lụ pa câl nhâm mâng.

Nâu đoo năc pr’đơợ đoọng ha ađoo pân đil manuyh Tày pân prá xay ghit ooy m’ma, kỹ thuật choh bhrợ lâng đhanuôr coh bhươl cr’noon, lâng cr’noọ năc ting t’ngay zup zooi đhanuôr t’bil ha ul đharựt, pa dưr rau bơơn pay pa chô đoọng ha đhanuôr, pa bhlâng năc pân đil đhanuôr Tày lâng bâc đhanuôr acoon coh n’lơơng đhị vel đong.

Tơợ 15 héc ta coh tr’nơơp, tước nâu cơy, zr’lụ choh tơơm sachi âng Trịnh Thị Thanh Hoà ơy tươc k’nặ 200 héc ta, coh đêêc vêy 120 héc ta ơy choom pêêh pay p’lêê. Đoọng vêy đhăm choh mơ đêêc, Hoà ơy ta đang moon, pazum đh’rưah lâng pazêng pr’loọng đong coh chr’hoong đoọng m’ma lâng nhâm mâng đhị zr’lụ pa câl. Xoọc đâu, đh’rưah lâng tơơm sachi âng Hoà ơy nmhâm mâng. M’bưi bhlâng 1 héc ta năc 3 pr’loọng đong ting choh bhrợ, bhrợ t’vaih bh’rợ tr’nêng ha 250 – 280 pr’loọng đong. Tơơm chr’noh n’nâu choh coh m’bứi t’ngay. Tơợ bêl choh tươc bêl pêêh pay p’lêê năc mơ 8 c’xêê, đhanuôr xăl choh đơơh pa bhlâng. Xoọc đâu azi xoọc dzợ pay câl chr’noh âng đhanuôr lâng căh ơy pac zên vốn hân đoo đoọng đhanuôr vêy zên đoọng choh bhrợ p’xoọng.

Hoà xay moon, coh Việt Nam, đhăm choh sachi dzợ m’bưi lâng k’dâng 500 héc ta, năc vêy ta choh da dzooc coh muy bơr vel đong cơnh Ninh Bình, Hoà Bình, Gia Lai… Tu cơnh đêêc, tơợ 15 héc ta coh tr’nơơp, Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp Hoà Bình âng Hoà năc bhrợ t’bhưah đhăm, xoọc đâu ơy choh k’nặ 200 héc ta sachi coh pazêng da ding, lâng pazum đh’rưah lâng pazêng vel đong coh tỉnh Hoà Bình, chr’hoong Thanh Sơn âng Phú Thọ, chr’hoong Chư Prông coh Gia Lai đoọng pa dưr p’xoỌng zr’lụ choh bhrợ coh cr’chăl ha y. Azi xoọc pêêh pay 120 héc ta sachi. Coh cr’chăl t’tun tơợ c’moo 2020 năc a tôh, azu t’bhlâng bhrợ têng đợ bh’nơơn bh’rợ bha lâng cơnh dầu omega 3, cr’liêng pa điing, pa gooh, muy bơr pr’đươi cơnh lơơng cơnh bột protein, căh cậ bhrợ têng pr’đươi n’lơơng cơinh r’veh sachi liêm choom. Bêl chr’năp dzooc dal năc pr’đươi n’nâu chr’năp lâh mơ.

Thanh Hoà xay moon lâng bh’rợ pa bhrợ ting cơnh pazum đh’rưah, cơnh đêêc năc pa têệt lâng doanh nghiệp lâng Hội nông dân, năc ađoo bhrợ têng coh cr’chăl ha y, đươi pazêng da ding căh ma chr’noh đoọng choh tơơm sachi vêy chr’năp ooy kinh tế bâc pa bhlâng, ting bhrợ t’vaih bh’rợ tr’nêng đoọng ha 400- 500 cha năc manuyh pa bhrợ đhị vel đong, ting n’năc t’hươc đơơng pa câl ooy k’tiêc k’ruung n’lơơng. Lâng cr’noọ bh’rợ pazum bhrợ đh’rưah, Trịnh Thị Thanh Hoà năc bơơn mot ooy vòng chung kết âng bh’rợ tr’thi Dự án tơơp bhrợ cha liêm choom bhlâng âng ta đhâm c’mor bhươl cr’noon c’moo 2019.

Nâu đoo năc c’rơ đoọng ađoo pân đil manuyh Tày t’bhlâng xay bhrợ cơnh cr’noọ cr’niêng bhrợ t’vaih cr’van cr’bhộ đhị vel đong Đà Bắc (Hoà Bình)./.

Thanh niên trẻ người Tày khởi nghiệp từ cây Sachi

                               VOV5

Là thạc sĩ ngành nông nghiệp, nhiều năm làm việc tại trạm khuyến nông, khuyến lâm huyện Đà Bắc (tỉnh Hoà Bình),Trịnh Thị Thanh Hoà sớm nắm bắt các thông tin về loại cây sachi và quyết định khởi nghiệp từ giống cây này ở tỉnh miền núi Hòa Bình.

Sachi có tên khoa học là Plukenetia volubilis L, là loại thực vật thuộc họ Euphorbiaceae (thầu dầu), có nguồn gốc từ vùng rừng rậm Amazon. Hạt của sachi chứa tỷ lệ chất dinh dưỡng và các acid béo không bão hoà rất cao. Diện tích trồng sachi còn khá khiêm tốn với khoảng 500ha, phân bố rải rác ở một số địa phương như Ninh Bình, Hoà Bình, Gia Lai

Nhận thấy thị trường tiêu dùng tiềm năng ở các thành phố lớn của Việt Nam. Cô gái trẻ Trịnh Thị Thanh Hòa lặn lội vào Tây Nguyên để học cách chăm sóc, phòng trừ bệnh cho cây. Sau đó, cô gái người dân tộc Tày tìm giống trồng thử và nhân rộng diện tích 15ha trên những đồi trọc ở tỉnh Hoà Bình. Năm 2017, Hoà bắt đầu thu hoạch được những hạt sachi đầu tiên. Trịnh Thị Thanh Hòa cho biết: "Tôi thấy cây này dinh dưỡng rất cao, được sử dụng trong rất nhiều ngành như công nghiệp, thực phẩm, dược phẩm, mỹ phẩm. Khi tôi mang về trồng thì thử nghiệm đầu tiên là 15ha ở Đà Bắc năm 2017. Ban đầu trồng thì khó khăn vì là cây trồng mới. Bà con chưa biết chất lượng như thế nào. Vay vốn thì phải có thế chấp. Đối với 1 thanh niên khởi nghiệp, thế chấp ngân hàng rất khó nên tôi thành lập Hợp tác xã để huy động vốn và tận dụng chương trình hỗ trợ của nhà nước đối với vùng dân tộc thiểu số, miền núi. Khi chúng tôi trồng thử nghiệm thành công 15ha đó, có đầu ra ổn định."

Đây chính là tiền đề để cô gái người Tày tự tin chia sẻ về giống, kỹ thuật canh tác cùng người dân bản làng, với mục tiêu từng bước giúp xoá đói giảm nghèo, tăng thu nhập cho người dân, đặc biệt là phụ nữ đồng bào dân tộc Tày và nhiều dân tộc thiểu số ở địa phương.

Từ 15ha ban đầu, giờ đây, vùng nguyên liệu cây sachi của Trịnh Thị Thanh Hòa đã lên đến gần 200 ha, trong đó có 120 ha đã cho thu hái. Để có diện tích như vậy, Hòa đã đứng ra vận động, liên kết với các hộ dân trong huyện cung cấp giống và đảm bảo đầu ra. Hiện nay cùng nguyên liệu cây sachi của Hòa đã ổn định. "Bình quân 1 ha là 3 hộ dân tham gia, tạo việc làm cho 250 - 280 hộ. Cây này là cây trồng ngắn ngày. Từ lúc trồng đến lúc thu hoạch lứa đầu tiên là 8 tháng, bà con quay vòng vốn rất nhanh. Hiện tại chúng tôi vẫn đang thu mua sản phẩm của bà con và chưa khấu trừ nguồn vốn nào để bà con có nguồn tiếp tục đầu tư thêm."

Hoà chia sẻ rằng, ở Việt Nam, diện tích trồng sachi còn khá khiêm tốn với khoảng 500ha, phân bố rải rác ở một số địa phương như Ninh Bình, Hoà Bình, Gia Lai…Vì vậy, từ 15ha ban đầu, Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp Hoà Bình của Hoà quyết định mở rộng diện tích, hiện đã trồng gần 200ha sachi trên những quả đồi trọc, và liên kết với nhiều địa phương trong tỉnh Hoà Bình, huyện Thanh Sơn ở Phú Thọ, huyện Chư Prông ở Gia Lai, để phát triển thêm vùng nguyên liệu trong thời gian tới. "Chúng tôi đang thu hoạch 120 ha sachi. Giai đoạn tiếp theo từ 2020 trở đi, chúng tôi định hướng sản xuất các sản phẩm chủ lực như dầu omega 3, hạt rang sấy, một số sản phẩm khác như bột protein, hoặc có thể làm thêm các sản phẩm khác như rau sachi an toàn. Khi gia tăng giá trị sản phẩm này lên thì sẽ có lợi hơn rất nhiều."

Thanh Hòa cho biết với hình thức sản xuất theo chuỗi liên kết, tức là liên kết giữa doanh nghiệp với Hội nông dân, mà cô sẽ triển khai trong thời gian tới, sẽ  tận dụng đất đồi hoang hóa chuyển đổi sang trồng cây sachi có giá trị kinh tế cao, góp phần giải quyết việc làm cho 400 - 500 lao động nông nhàn ở địa phương, đồng thời hướng tới xuất khẩu. Với ý tưởng chuỗi liên kết trong việc trồng cây sachi, Trịnh Thị Thanh Hòa đã xuất sắc lọt vào vòng chung kết cuộc thi Dự án khởi nghiệp sáng tạo thanh niên nông thôn năm 2019.

Đây là động lực để cô gái trẻ người dân tộc Tày tiếp tục thực hiện giấc mơ làm giàu trên quê hương Đà Bắc (Hòa Bình)./.