Công cơnh bấc pr’loọng đong đha nuôr acoon cóh Khơ Mú cóh vel Nặm Pù A, chr’val Huổi Một, chr’hoong  Sông Mã, tỉnh Sơn La, pr’loọng đong a moó Quàng Thị Kẹo nắc muy chóh bhrợ 1 hân noo ha roo ha rêê cóh c’moo. Tu cơnh đêếc, râu ha ul đha rựt nắc ặt ta pun ga bọ pay đha nuôr cóh đâu. Ặt pa chắp, a moó Kẹo xay prá lâng k’díc choom tr’xăl tơơm chr’nóh đoọng k’đhơợng nhâm pr’ặt tr’moong. Pa chắp nắc bhrợ, a moó pa grơơ loom k’rong chóh tơơm nhãn cóh k’tiếc ha rêê âng pr’loọng đong nắc bêl a hay muy đoọng chóh a bhoo. Tr’nơợp, trmông tr’méh zr’nắh k\đháp tu cơnh đêếc díc điêl a moon Kẹo nắc chấc plăm cắt, t’boọ ting bha lâng nhãn. Xang bơr pêê c’moo, tơơm nhãn boong, anhi đoo lướt pêếh pay ha dợ đơơng pa câl. Đoọng nang nhãn pa dưr liêm, a moó Kẹo lướt bấc ooy đoọng ting pa choom kinh nghiệm, c’la đoo p’zay chơớc lêy pa choom kỹ thuật chóh nhãn đhị apêê báo đài đoọng đươi dua cóh pr’đhang bh\rợ âng pr’loọng đong. Xoọc đâu, pr’loọng đong a moó Kẹo âi bhrợ bhr’lậ liêm choom nang nhãn dưr váih nhãn t’boọ pa zum lâh 300 bha lâng. Đh’rứah lâng t’bhlâng bhrợ t’bhứah đhăm chóh cha p’lêê cơnh lâng bấc m’ma chr’nóh n’lơơng cơnh 200 bha lâng xoài lai, 150 bha lâng píh bhung, 100 bha lâng đào. Nang chr’nóh âng pr’loọng đong a moó đoọng pa chô dâng 300-500 ức đồng/c’moo, bhrợ t’váih bh’rợ tr’nêng ha 10 hội viên pân đil cơnh lâng pa choo dâng 4 ức đồng/cha nắc/c’xêê.

Cắh muy pa dưr tr’mông ha pr’loọng đong, a moó Quàng Thị Kẹo dzợ zooi đoọng ha pêê hội viên Chi hội Pân đil Nặm Pù A dưr z’lấh dha rựt. A moó Lò Thị Um, Chi hội trưởng Chi hội Pân đil vel Nặm Pù A đoọng năl, a moó Kẹo ta luôn lứch choom tr’pác kinh nghiệm, pa choom đoọng ting a đhi a moó pân đil đươi dua khoa học dzoóc dal bh’nơơn, chất lượng cóh pa bhrợ ta têng cơnh ủ bhrợ phân vi sinh tơợ n’jăng lâng k’tang đoọng bhrợ phân bón, đươi dua t’boọ z’bur phân cr’liêng ha bha lang ruộng, t’boọ m’ma cao sản…; đh’rứah lâng zooi đoọng ha đhi a moó, pân đil vặ m’ma chr’nóh, coon bh’năn lâng pr’đươi pr’dua pa bhrợ ta têng.

C’moo 2002, a moó Kẹo t’đang moon 100% hội viên Chi hội Pân đil vel Nặm Pù A đh’rứah ting pấh chóh lâng zư x’’mir lêy crâng lâng đhăm bhứah k’noọ 2 ha pa zêng 2.000 tơơm bạch đàn lâng 0,5 ha crâng h’ngoo, 1 ha nang nhãn za zum. Tước nâu câi, crâng bạch đàn âi r’dợ choom bơơn pay cơnh lâng chr’nắp dâng 350.000 đồng/ bha lâng lâng nang nhãn đoọng pa chô 10 ức đồng/c’moo.

N’jứah nắc muy cha nức pân đil acoon cóh bhrợ cha choom, a moó Quàng Thị Kẹo dzợ lứch loom luônh lâng bh’rợ Hội đhị vel đong. C’moo 1990, a moó Kẹo bơơn a đhi a moó chắp đươi k’đươi bhrợ Chi hội Phó Chi hội Pân đil vel Nậm Pù A; c’moo 1992 tước 2016 bơơpn k’đươi bhrợ Chi hội trưởn chi hội pân đil vel Nặm Pù A. 26 c’moo ting pấh bh’rợ Hội, a moó Kẹo ta luôn ha dưr dal loom “ Học tập lâng bhrợ têng ting cơnh pr’chắp bh’rợ Hồ Chí Minh” cơnh lâng bấc bh’rợ tr’nêng liêm chr’nắp la lua. C’la pr’loọng đong a moó âi đoọng k’noọ 800 mét vuông k’tiếc bhrợ đong ha 2 hội viên pân đil lum pr’ặt tr’mông zr’nắh k’đháp cóh vel.

A moó Cút Thị Dên, hội viên Hội Pân đil vel Nặm Pù A đoọng năl, c’la a moó n’niên cóh pr’loọng đong rup ca coon nắc cớ đha rựt, bêl a moó pay k’díc cắh vêy đhị đoọng ặt ma mông. Năl pr’đơợ zr’nắh k’đháp âng a moó, a moó Kẹo âi zooi díc điêl a moó k’tiếc đoọng bhrợ đong. Dhd’rứah lâng ta luôn tước lum, t’moóh, p’too zooi đoọng đong a moó. Tước hân noo pay bhrợ, a moó Kẹo bhrợ t’váih pr’đơợ đoọng díc điêl a móo vêy bh’rợ tr’nêng, pa dzoóc râu pa chô.

A moó Tòng Thị Tieẹn, Chủ tịch Hội Liên hiệp Pân đil chr’hoong Sông Mã, tỉnh Sơn La đoọng năl, a moó Quàng Thị Kẹo cắh muy nắc ma nứih pân đil Khơ Mú bhrợ cha choom nắc dzợ ma nứih pa bhlâng lứch loom lâng bh’rợ Hội pân đil. Bêl nắc Chủ tịch Hội pân đil vel Nặm Pù A, a moó ta luôn lướt l’lăm cóh apeeê bh’rợ âng Hội. n’đhơ âi đhêy pa brhợ cóh Hội pân đil tơợ c’moo 2017 n’đhang a moó nắc dzợ hội viên Pân đil liêm t’bách. Cơnh cóh bh’rợ xơợng bhrợ bh’rợ “Pân đil tr’zooi t’ngay pa bhrợ, acoon bh’nă, tơơm chr\nóh”, a moó Kẹo nắc đhị đơơng đoọng m’ma chr’nóh, bh’năn lâng pr’đươi pr’dua pa bhrợ ta têng đoọng bhrợ t’váih pr’đơợ ha pêê hội viên Hội Pân đil pa dưr tr’mông tr’méh pr’loọng đong. Tơợ đêếc chroi đoọng ooy bh’rợ t’bil ha ul pa xiêr đha rựt đhị vel đong./.

Chị Quàng Thị Kẹo

Người phụ nữ dân tộc Khơ Mú làm kinh tế giỏi

        Đến xã Huổi Một, huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La, ai cũng biết chị Quàng Thị Kẹo, 53 tuổi, dân tộc Khơ Mú ở bản Nặm Pù A. Chị là tấm gương điển hình trong phong trào phụ nữ các dân tộc thiểu số làm kinh tế giỏi được Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Sơn La biểu dương trong nhiều năm qua.

Cũng như nhiều gia đình dân tộc Khơ Mú ở bản Nặm Pù A, xã Huổi Một, huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La, gia đình chị Quàng Thị Kẹo chỉ sản xuất 1 vụ lúa rẫy trong năm. Chính vì thế, cái đói cái nghèo cứ bám lấy người dân nơi đây. Suy đi nghĩ lại, chị Kẹo bàn với chồng phải chuyển đổi cây trồng để đảm bảo cuộc sống. Nghĩ là làm, chị mạnh dạn đầu tư trồng cây nhãn trên đất rẫy của gia đình mà ngày trước dùng để trồng ngô. Ban đầu, kinh tế khó khăn nên vợ chồng chị Kẹo tự thân cắt, ghép từng gốc nhãn. Sau vài năm, cây nhãn cho thu hoạch, anh chị tự  thu hoạch rồi mang đi bán. Để vườn nhãn phát triển tốt, chị Kẹo  đi nhiều nơi để tham quan, học tập kinh nghiệm, bản thân chịu khó tìm tòi, học hỏi kỹ thuật trồng nhãn trên các phương tiện thông tin đại chúng để ứng dụng cho mô hình của gia đình. Hiện, gia đình chị Kẹo đã cải tạo thành công vườn nhãn tạp thành vườn nhãn ghép với hơn 300 gốc. Đồng thời tiếp tục mở rộng diện tích trồng cây ăn quả với nhiều giống cây trồng khác như 200 gốc xoài lai, 150 gốc bưởi, 100 gốc đào. Vườn cây ăn quả của gia đình chị cho thu nhập khoảng 300 – 500 triệu đồng/năm, tạo công ăn việc làm cho 10 hội viên phụ nữ với thu nhập khoảng 4 triệu đồng/người/tháng. 

Không chỉ phát triển kinh tế gia đình, chị Quàng Thị Kẹo còn hỗ trợ, giúp đỡ các hội viên Chi hội Phụ nữ bản Nặm Pù A vươn lên thoát nghèo. Chị Lò Thị Um, Chi hội trưởng Chi hội Phụ nữ bản Nặm Pù A cho biết, chị Kẹo luôn nhiệt tình chia sẻ kinh nghiệm, hướng dẫn từng chị em, hội viên phụ nữ ứng dụng khoa học tăng năng suất, chất lượng trong sản xuất nông nghiệp như ủ phân vi sinh từ rơm rạ và cỏ dại để làm phân bón, áp dụng cấy phân viên nén cho đồng ruộng, cấy ghép giống cao sản…; đồng thời sẵn sàng cho chị em, hội viên phụ nữ mượn giống cây trồng, vật nuôi và vật tư nông nghiệp.

Năm 2002, chị Kẹo  kêu gọi 100% hội viên Chi hội Phụ nữ bản Nặm Pù A cùng tham gia trồng và chăm sóc rừng với diện tích gần 2 ha gồm 2.000 cây bạch đàn và 0,5 ha rừng thông, 1 ha vườn nhãn tập thể. Đến nay, rừng bạch đàn đã dần cho khai thác với trị giá khoảng 350.000 đồng/gốc và vườn nhãn cho thu nhập 10 triệu đồng/năm.

Vừa là tấm gương phụ nữ dân tộc thiểu số làm kinh tế giỏi, chị Quàng Thị Kẹo còn rất tâm huyết với công tác Hội tại địa phương. Năm 1990, chị Kẹo được chị em tín nhiệm bầu là Chi hội Phó Chi hội Phụ nữ bản Nậm Pù A; năm 1992 đến năm 2016 được bầu là Chi hội trưởng Chi hội Phụ nữ bản Nậm Pù A. 26 năm tham gia công tác Hội, chị Kẹo luôn nêu cao tinh thần "Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh" bằng những việc làm thiết thực và ý nghĩa. Bản thân gia đình chị đã hiến gần 800m2 đất làm nhà cho 2 hội viên phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn trong bản.

Chị Cút Thị Dên, hội viên Hội Phụ nữ bản Nặm Pù A cho hay, bản thân chị sinh ra trong gia đình đông con lại nghèo, khi chị lập gia đình không có chỗ để ở. Biết hoàn cảnh khó khăn của chị, chị Kẹo đã giúp vợ chồng chị miếng đất để làm nhà. Đồng thời thường xuyên thăm hỏi, động viên, giúp đỡ gia đình chị. Đến mùa thu hoạch nông sản, chị Kẹo tạo điều kiện để vợ chồng chị có việc làm, tăng thêm thu nhập.

Chị Tòng Thị Tiện, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La cho biết: chị Quàng Thị Kẹo không chỉ là tấm gương phụ nữ Khơ Mú làm kinh tế giỏi mà còn là người rất tâm huyết với công tác Hội Phụ nữ. Khi là Chủ tịch Chi hội Phụ nữ bản Nặm Pù A, chị luôn gương mẫu đi đầu trong các phong trào, hoạt động của Hội. Dù đã nghỉ công tác Hội Phụ nữ từ năm 2017 nhưng chị vẫn là hội viên Hội Phụ nữ tích cực. Như trong việc hưởng ứng phong trào “Phụ nữ giúp nhau ngày công, cây con giống”, chị Kẹo là đầu mới cung cấp giống cây trồng, vật nuôi và vật tư nông nghiệp để tạo điều kiện cho các hội viên Hội Phụ nữ phát triển kinh tế gia đình. Từ đó góp phần vào công tác xóa đói giảm nghèo tại địa phương./.

                                                                       Bài và ảnh: Diệp Anh-TTXVN