“ Xe tước, bơr t’clăh p’loọng ta hơ. Xe lướt p’xoọng muy c’nặt cớ tước đhị muy tơơm n’loong ga mắc nắc pa đhêy. Cóh ch’ngai, a cu âi bơơn lêy A va Hồ lâng ava Tôn tợt. Bêl đêếc xơợng bhui har lâng ha der cắh năl cơnh moon. Tơợp ha luông tước ga vặt Ava lâng rêên hơớ, tu la lấh hâng hơnh nắc muy năl rêên. Nâu câi zấp bêl hay cớ a cu công dzợ kiêng rêên.” Nắc đoo râu loom luônh g’luh tr’nơợp bơơn lum Ava âng dũng sĩ Hồ Thị Thu vel đong cóh chr’hoong Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam zấp g’luh xay moon cớ tước bh’rợ lum Ava. Cóh đhr’nong đong ga mắc bhứah dhị c’lâng Lê Thanh Nghị cóh thành phố Đà Nẵng, p’căn Hồ Thị Thu ha âu zư pa liêm k’zệt ta la cha nụp cr’chăl bom đạn, zêl pruh a rập a bhuy. Cóh pa zêng n’nắc, vêy 3 ta la chụp đớc p’căn Thu bơơn lum Ava Hồ. P’căn Hồ Thị Thu nắc ma nứih bơơn Ava moon nắc “a moon k’tứi” bêl cắh âi bịng 14 c’moo âi 3 chu bơơn đoọng danh hiệu “Dũng sĩ lêệng Mỹ”. Bêl 8 c’moo, p’căn Thu âi nắc acoon p’niên giao liên. Bh’nơơn ga mắc âng p’căn Thu nắc choom dáp tước bêl a đoo 13 c’moo. P’căn Thu trúih, bêl đêếc lêy a rập đắc ta đong súng ooy dân quân du kích âng hêê, coh a cọ ađoo pa chắp tước chrọ chuôh, đhêl k’tứi ooy nòng súng a rập đoọng apêê đoo cắh choom pănh. Xang n’nắc, p’căn Thu chô xay truih lâng apêê bộ đội năl đhr’năng. Đươi dua pr’đơợ n’nắc, ha dum n’nắc quân hêê zêl pruh moọt ooy bha nụ âng a rập lâng quân a rập zêng ma chêệt bil.

Moh mặt p’căn Thu nắc tr’ang bêl hay tước cr’chăl bơơn lum A va Hồ. P’căn Hồ Thị Thu xay moon: C’moo 1968, a đoo đh’rứah lâng 6 a noo  cóh Đoàn Acoon p’niên miền Nam g’lúh tr’nơợp luh ooy Bắc lum Ava. T’mêê tước c’riing Phủ Chủ tịch, lêy muy cha nắc ma nứih tơợ ch’ngai, zấp ngai k’dâng năl nắc Ava. Pa zêng c’bhúh hâng tước mặ rêên, bhlếh dép ha luông tước ga vặt Ava. P’ăn Thu moon, nắc đoo cr’chăl chr’nắp pr’hay âng đoo cắh choom ha vil toọt lang. A đoo dzợ hay, bêl đêếc, A va xập a doó kaki lấh u lặ, tuôr cúuc khăn z’roon, dzung đơợ dép cao su  choọng têy ca op pa zêng apêê a chau ooy loom. A va k’poóc a cọ p’căn Thu t’moóh: Đha nuôr miền Nam pruh Mỹ vêy k’pân zr’năh k’đháp, chêệt bil căh? P’căn Thu t’ơơi: Dóo k’pân, nắc muy k’pân k’bang mắt. Hâu tu k’pân k’bang mắt?- Ava t’moóh cớ. P’căn Thu moon: Tu k’pân brương tr’nu k’tiếc k’ruung bơơn pa zum, Ava moọt nắc căh bơơn lêy Ava. Bêl đêếc, Ava rêên tu ha der loom. Cóh g’luh cha cha, Ava ta coót đoọng ch’na pr’dzăm ooy c’bát zấp ngai, xang n’nắc moon: “apêê a chau pruh Mỹ grơơ n’đhang a pêê a chau căh âi bơơn học hành. Nâu câi A va đơơng apêê a chau moọt ooy quân đội pa choom pa đhep đoọng brương tr’nu bhrợ pa dưr k’tiếc k’ruung”. P’căn Hồ Thị Thu xay moon: “Ava dha nui tr’ut, ca er apêê a chau k’tứi. Apêê a dêy bộ đội nắc trúih a chau n’đoo bhrợ choom, bhrợ liêm xang bh’rợ tr’nêng nắc bơơn Ava cher ch’ner, Ava hơnh déh, a chau đha nui Ava Hồ. Tu cơnh đêếc, zấp bêl công ặt k’noọ nắc t’bhlâng bhrợ pa liêm đoọng bơơn lướt ooy Bắc đọong lum Ava Hồ.”

T’cóoh Hồ Quang Thu vel đong cóh chr’val Điện Tiến, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam công hâng hơnh bơơn lum Ava 3 chu. Bêl 13 c’moo, t’coóh Thu k’đươi bhrợ giao liên xang n’nắc du kích lâng 4 chu bơơn đoọng danh hiệu dũng sĩ lêêng Mỹ. T’coóh âi bhrợ pa ha rập 3 lô cốt, lêêng k’noọ 60 lính Mỹ. Đha nuôr cóh chr’val moon t’coóh nắc “ma nứih pa hư vel”, tu zấp bêl tông pay pa nănh ch’rắh, lêêng Mỹ, a rập nắc grô proọng  glụ tước zêl prúh, plăm och đong đha nuôr. Bấc c’xêê c’moo lang p’niên k’tứi ting pấh Cách mạng, t’coóh bơơn xơợng bấc bhlâng t’rúih ooy Ava Hồ. N’đhơ zr’năh k’đháp ng’cơnh, t’coóh công rơơm kiêng bơơn lum Ava muy chu. C’xêê 10 c’moo 1968, xang 2 c’xêê lướt z’lấh crâng, chang k’ruung tơợ Quảng Đà c’bhúh “ Dũng sĩ lêêng Mỹ” vêy ha dợ tước thủ đô Hà Nội đoọng lum Ava. Truih c’lâng lướt, bấc ngai crêê ca ay k;hir, pa tung c’târ, chêệt bil truih c’lâng n’đhang p’nănh công dzợ ặt đhị chr’lang. T’coóh Thu đoọng năl, tơợ miền Nam zr’năh xr’dô a rập abhuy chô ooy Bắc, c’bhúh “dũng sĩ lêêng Mỹ” nắc đhêêng vêy muy cr’noọ cr’niêng, nắc đoo bơơn lum Ava. Bêl bơơn lum A va, lêy A va pr’ặt tr’nợt pa bhlâng liêm ta nih, nắc ha der loom căh cơnh: “Ava tơợp luh âi ặ n’rêên, lêy Ava hâu mặ đha nui tr’ut. đha nui tr’ut lâng cơnh  t’coóh tiên. T’mêê lum nắc a cu âi xơợng ha der loom lâng âi rêê. A va pa bhlâng mr’cơnh liêm. Nắc bêl đêếc, ngai công tước ca op Ava, n’đhang ặt coh ch’ngai Ava nắc glụ pa đăn.”

  T’coóh Thu dzợ ặt hay bơơn cha Tết đh’rứah lâng Ava bêl đương hơnh C’bhúh đại biểu Cu Ba. Bêl đeếc, Ava dzợ xay trúih pa căh ting cha nắc dũng sĩ p’niên k’tứi đoọng ha c’bhúh Cu Ba năl: Cóh Việt Nam zi, căh muy pân jứih, nắc t’coóh lâng p’niên công choom zêl pruh a rập. K’rang tươc p’niên k’tứi, Ava Hồ âi k’đươi bhrợ t’váih C’bhúh P’niên xa dơơr dũng sĩ miền Nam lâng bhrợ cha học cốh vel Đại Lã, chr’val Hiệp Sách, chr’hoong Nam Sách, tỉnh Hải Dương. Cóh pr’đơợ zr’năh k’đháp âng prang miền Bắc, c’bhúh dũng sĩ p’niên k’tứi công bơơn băn par cơnh lâng pr’đơợ liêm bhlâng. K’tiếc k’ruung âi têêm ngăn, đợ “dũng sĩ lêêng Mỹ” p’niên k’tứi c’moo đêếc a hay rạch chô lâng vel đong nắc cớ đơơng c’rơ bh’riêl bhrợ pa dưr k’tiếc k’ruung. N’đhơ bhrợ n’hâu, ặt cóh ooy, đợ boóp p’too âng Ava ta luôn bơơn apêê dũng sĩ p’niên k’tứi c’moo đêếc ặt đớc cóh loom.

Âi 50 c’moo Ava lấh lướt ch’ngai, n’đhơ cơnh đêếc apêê đoo công cơnh dzợ lêy Ava ặt đăn lâng đay. Cơnh lâng apêê đoo, đợ t’ngay liêm pr’hay, chr’nắp ga mắc nắc đoo bêl ặt lâng Ava, nắc râu pa bhlâng chr’nắp đoọng apêê đoo p’zay bhrợ têng, ma mông liêm ta níh lâng pa trơơi tước ha lang t’tun./.

Bác Hồ trong ký ức của những “Dũng sĩ diệt Mỹ” năm xưa

                                           PV Phương Cúc

Những "Dũng sĩ diệt Mỹ" ở miền Nam không sợ khó khăn, gian khổ, điều họ sợ nhất là bị mù. Vì nếu bị mù, đất nước thống nhất họ sẽ không được nhìn thấy Bác Hồ! Với họ, quãng thời gian được gặp Bác đã cho họ niềm tin, nghị lực sống và chiến đấu đến hơi thở cuối cùng. 

“Xe đến, hai cánh cửa mở ra. Xe đi thêm một đoạn nữa đến chỗ một cái cây to thì dừng lại. Ở xa tôi đã phát hiện ra Bác Hồ với bác Tôn ngồi rồi. Lúc đó thấy mừng và hồi hộp không tưởng tượng được. Bắt đầu chạy lại ôm chầm lấy Bác và khóc thôi, vì mừng quá chỉ biết khóc. Giờ mỗi lần nhớ lại tôi cảm động lắm.” Đó là cảm xúc khi lần đầu tiên được gặp Bác của dũng sĩ Hồ Thị Thu quê ở huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam mỗi lần nhắc lại những kỷ niệm với Bác. Trong căn nhà khang trang trên đường Lê Thanh Nghị ở thành phố Đà Nẵng, bà Hồ Thị Thu nâng niu, cất giữ hàng chục tấm ảnh thời bom đạn, chiến tranh. Trong số đó có 3 tấm ghi lại hình ảnh bà Thu được gặp Bác Hồ. Bà Hồ Thị Thu là người được Bác gọi là “cục cưng tí hon” khi chưa bước qua tuổi 14 đã 3 lần được tặng danh hiệu “Dũng sĩ diệt Mỹ”. Năm lên 8 tuổi, bà Thu đã là cô bé giao liên. Chiến công lớn của bà Thu phải kể tới năm 13 tuổi. Bà chậm rãi kể, khi ấy thấy địch phơi súng chĩa nòng về dân quân du kích của ta, trong đầu bà chợt nảy ra ý tưởng bỏ cát, sạn vào nòng súng giặc để chúng không bắn được. Sau đó, bà Thu về báo với các chú bộ đội biết tình hình. Tận dụng thời cơ, đêm ấy quân ta tấn công vào hang ổ của địch và quân địch thua tan tác.

Gương mặt bà Thu chợt rạng ngời khi nhớ về khoảnh khắc được gặp Bác Hồ. Bà Hồ Thị Thu bộc bạch: Năm 1968, bà cùng 6 anh trong Đoàn Thiếu nhi miền Nam lần đầu tiên ra Bắc gặp Bác. Vừa đến cổng Phủ Chủ tịch, nhìn thấy bóng người từ xa, ai nấy đoán ngay là Bác. Cả đội mừng đến phát khóc, thả dép chạy ùa đến ôm Bác. Bà nói, đó là khoảnh khắc diệu kỳ mà bà không thể nào quên trong suốt cuộc đời. Bà vẫn nhớ, lúc ấy, Bác mặc chiếc áo ka ki bạc màu, cổ quàng chiếc khăn rằn ri, chân đi đôi dép cao su dang tay ôm tất cả các cháu. Bác xoa đầu bà Thu hỏi: Đồng bào miền Nam đánh Mỹ có sợ gian khổ hy sinh không? Bà Thu trả lời: Dạ không sợ, mà chỉ sợ mù mắt. Tại sao lại sợ mù mắt? - Bác hỏi lại. Bà Thu trả lời: Vì sợ rằng sau này đất nước thống nhất, Bác vào thì không nhìn thấy Bác. Lúc ấy, Bác đã khóc vì cảm động. Trong bữa ăn, Bác tự tay gắp thức ăn bỏ vào bát cho từng người. Rồi Bác bảo: “Các cháu đánh Mỹ giỏi nhưng các cháu chưa được học hành. Giờ Bác đưa các cháu vào quân đội đào tạo để sau này xây dựng đất nước”. Bà Hồ Thị Thu xúc động nói: “Bác hiền từ, thương các cháu thiếu nhi. Các chú bộ đội thì kể cháu nào làm tốt, hoàn thành nhiệm vụ thì được Bác thưởng, Bác khen, cháu ngoan Bác Hồ. Cho nên lúc nào tôi cũng nung nấu mình phải làm thật tốt để được ra Bắc để gặp Bác Hồ.”

Ông Hồ Quảng Thu quê ở xã Điện Tiến, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam cũng vinh dự được gặp Bác 3 lần. Năm 13 tuổi, ông Thu làm giao liên rồi vào du kích và 4 lần được tặng danh hiệu dũng sĩ diệt Mỹ. Ông đã đánh sập 3 lô cốt, diệt gần 60 lính Mỹ. Bà con trong xã gọi ông là “thằng phá làng”, bởi sau mỗi lần lấy trộm vũ khí, diệt Mỹ, địch lại điên tiết kéo đến lùng sục, đốt nhà dân. Những năm tháng niên thiếu tham gia Cách mạng, ông được nghe rất nhiều câu chuyện về Bác Hồ. Dù gian khổ thế nào, ông cũng mong được gặp Bác một lần. Tháng 10 năm 1968, sau 2 tháng đi bộ băng rừng, lội suối từ Quảng Đà đoàn “dũng sĩ diệt Mỹ” mới ra tới thủ đô Hà Nội để gặp Bác. Trên đường đi nhiều người bị sốt rét, ù hai tai, chết dọc đường mà khẩu súng vẫn nằm trên vai. Ông Thu cho biết, từ miền Nam khói lửa ngược ra Bắc, đội “dũng sĩ diệt Mỹ” chỉ có một ước mong là được gặp Bác. Khi được gặp Bác, thấy Người giản dị mà xúc động vô cùng: “Bác đi ra đã khóc rồi, thấy Bác sao mà giản dị quá. Hiền từ và giống như ông tiên ấy. Mới gặp mà tôi đã thấy xúc động và khóc rồi. Bác rất công bằng. Ngay lúc ấy, ai cũng xúm vô ôm lấy Bác, nhưng ở xa Bác kéo lại gần.”

Ông Thu nhớ mãi lần được ăn Tết cùng với Bác khi đón Đoàn đại biểu Cu Ba. Hôm ấy, Bác còn chỉ vào từng dũng sĩ thiếu niên giới thiệu cho Đoàn Cu Ba biết: Ở Việt Nam chúng tôi, không chỉ đàn ông mà người già và trẻ nhỏ cũng biết đánh giặc. Quan tâm đến thiếu nhi, Bác Hồ đã chỉ thị thành lập đội Thiếu niên dũng sĩ miền Nam và tổ chức ăn học ở thôn Đại Lã, xã Hiệp Sách, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương. Trong điều kiện khó khăn của cả miền Bắc, đội dũng sĩ thiếu niên vẫn được nuôi dưỡng với chế độ tốt nhất. Đất nước hòa bình, những “dũng sĩ diệt Mỹ” tí hon năm xưa trở về quê hương tiếp tục cống hiến xây dựng đất nước. Dù làm gì, ở đâu, những lời dặn dò của Người luôn được các dũng sĩ thiếu niên năm xưa khắc ghi trong lòng.

Đã 50 năm Bác đi xa, thế nhưng họ vẫn như thấy Bác gần gũi bên mình. Với họ, những ngày tuyệt vời bên Bác là kỷ niệm vô giá để họ không ngừng, sống có ích và truyền "lửa" cho thế hệ mai sau./.